Yapay zekânın öncü isimleri, teknolojinin insanlığın denetim kapasitesini aşacak hızda ilerlememesi için yapay zeka geliştirme yarışına fren konulmasını istiyor. Tartışma sürerken yapay zekâ hayatımızın en sıradan alanlarından birine, alışverişe çoktan girdi bile.
Alışveriş artık mağazaya girip bir ürün seçmekten ibaret değil. Fiyat karşılaştırıyor, yorumları okuyor, markaların özelliklerine bakıyor, kampanya kolluyor ve sonunda karar veriyoruz. Şimdi bütün bu sürecin ortasına yapay zekâ yerleşiyor.
İhtiyacı anlayıp seçenekleri karşılaştırıyor, fiyat ve özellikleri süzüyor, kullanıcı yorumlarını özetliyor. Bazı pazarlarda sepeti hazırlıyor, hatta satın alma aşamasına kadar ilerliyor.
Rakamlar değişimin hızını gösteriyor. Avrupa’da tüketicilerin yüzde 56’sı alışverişte en az bir kez yapay zekâ kullandığını söylüyor. İngiltere’de yapay zekâ alışveriş asistanlarının kullanımı bir yılda yüzde 12’den yüzde 28’e çıktı. ABD’de tüketicilerin yüzde 51’i, tercihleri belirlendikten sonra alışverişin tamamını yapay zekâya bırakmaya açık.
Bunun en büyük avantajı daha fazla ürün satmak değil, tüketicinin zamanını geri vermek. İnternette binlerce ürün arasından seçim yapmak başlı başına bir iş. Yapay zekâ bütçeyi, markayı ve kullanım amacını değerlendirip bu kalabalığı birkaç seçeneğe indirebiliyor.
Ama tüketici henüz kumandayı bütünüyle devretmeye hazır değil. ABD’de yapılan bir araştırmaya göre satın alma kararını tamamen yapay zekâya bırakmaya sıcak bakanların oranı yalnızca yüzde 11. Yanlış bilgi, güvenlik ve kişisel verilerin nasıl kullanılacağı hâlâ ciddi soru işaretleri.
Türkiye de bu değişimin dışında değil. 2025’te perakende e-ticaret hacmi 2,46 trilyon liraya, işlem sayısı 1,94 milyara ulaştı. Migros, ChatGPT üzerinden ürün arama ve sepete ekleme imkânı sunan MAYA AI’ı devreye aldı. CarrefourSA ise ürün bulma, mağaza ve stok bilgileri ile alışveriş önerileri için Alista adlı yapay zekâ asistanını kullanıma sundu.
Bundan sonra perakendede asıl yarış teknolojiye sahip olmakla ilgili olmayacak. Yapay zekânın kimin çıkarına çalıştığı daha önemli hale gelecek.
Tüketiciye zaman kazandırıyor, doğru ürünü buluyor ve daha iyi fiyatı gösteriyorsa bu teknoloji hızla kabul görür. Ama karşısına sürekli daha pahalı ürünü çıkarmak için kullanılıyorsa güveni kaybeder.
Alışveriş arabasına oturan yapay zekânın gerçek değeri, satıcının mı tüketicinin mi yanında olduğuyla belirlenecek.
