Hitit, Bizans, Pers, Roma, Abbasi, Selçuklu ve Ramazanoğulları ve Osmanlı dönemlerinde olduğu gibi günümüz Türkiye’sinde de önemini koruyan Adana, bu günlerde çok büyük yeni atılımlar yapmaya hazırlanıyor. "Toroslar'ın Zirvesinden Akdeniz'in Kıyısına; Her Bir Ferdiyle Mutlu ve Topyekûn Kalkınmış Adana" vizyonu etrafında belirlenen 8 tematik hedef ve 311 proje çerçevesinde yoğun bir çalışma programı yürütülüyor.
Geçtiğimiz hafta, 9-11 Ekim 2026’da 10’uncusu gerçekleşecek “Lezzet Festivali” öncesinde Adana Valisi Mustafa Yavuz’un ev sahipliğinde Valilik binasında düzenlenen basın toplantısında bu çalışmalar hakkında bilgi aldık. Toplantının ana fikri Adana’daki yeni Kalkınma programıydı. Adana Valisi Mustafa Yavuz Adana’nın yeni bir hikaye yazmaya hazırlandığını ifade ederek, kararlı ve süratli bir biçimde planları tamamlamak için çalıştıklarını vurguladı. Çukurova Kalkınma Ajansı Genel Sekreteri Ahmet Rifat Duran, Adana Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Zeki Kıvanç, Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Şahin Bilgiç, Adana Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği Başkanı Niyazi Göger, MÜSİAD Adana Şube Başkanı Ömer Tekdemir de projelerin ayrıntılarını paylaştılar.
Adana’nın güç kaynakları kentin yükselmesini sağlıyor
Adana her açıdan güçlü bir merkez. Nehirleri, denizi, dağları, ovaları, tarihi yapısı ve gastronomisiyle bir yıldız. 1969'da öncü bir sanayi kenti konumundayken, sanayi ekseninin kaymasıyla 1991'de gerileme dönemine giren, 2017'de en düşük rekabetçi seviyesini gören kent, 2025 itibarıyla yeniden yükseliş eğilimine girmiş. Adana yeni vizyon çerçevesinde sahip olduğu altyapısı ve değerleriyle hedeflerine hızla ulaşmak için çalışıyor.
Kenti güçlü kılan temel unsurları 8 maddede özetlersek;
- Sermaye ve işgücü potansiyeli
Adana 391 milyar TL'lik mevduat ve 57 milyar TL'lik altın mevduatıyla ve 1.539.610 kişilik çalışma çağındaki nüfusuyla (15-64 yaş) Türkiye'de 7. sırada yer alıyor. 875 milyar TL'lik gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) ile Türkiye'de 9. sırada. bulunuyor.
- Sanayi altyapısı
Adana’da 6 Organize Sanayi Bölgesi (OSB), 6 endüstri bölgesi, 1 serbest bölge ve 7 küçük sanayi sitesi var. Sanayide net satışlar esas alındığında gıda (%23,2), kimya (%20,4) ve tekstil (%13,5) sektörleri öne çıkıyor. Türkiye geneline kıyasla Adana'nın en yüksek sektörel uzmanlaşması ise kimya, tekstil ve gıda sektörlerinde görülüyor. Adana merkezli 16 şirket ISO İlk 500'de, 15 şirket ISO İkinci 500'de yer alıyor; merkezi Adana dışında olan firmalarla birlikte İlk 1000'de toplam 64 Adana firması bulunuyor.
- Bereketli tarım alanları
Çukurova dünyanın en verimli ovalarından birisi. Adana’nın toplam tarım arazisi: 4.920.822 dekarlık bir büyüklüğe sahip. Tarım alanlarının yüzde 62.5’unda sulama imkanının olması bölgeyi ayrıcalıklı kılıyor. Çukurova, büyüklük olarak dünyadaki ovalar arasında ilk 10’da yer alıyor. Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin biriktirdiği alüvyonlu topraklar, Akdeniz iklimi ve gelişmiş sulama imkanları sayesinde yılda 2, 3 kez ürün hasadı yapılabiliyor. 34. 238 kayıtlı çiftçinin, 125.572 dekar örtü altı tarım alanının bulunduğu kent, her yıl 328 milyon dolar değerinde gıda ürünü ihraç ediyor. Bölgede geniş bir tarımsal çeşitlilik de mevcut. Mevcut durumda 24 adet coğrafi işaretli ürüne sahip olan kent bunu yakın zamanda iki katına çıkarmayı hedefliyor
- Yüksek ihracat potansiyeli
Adana 4,45 milyar dolarlık ihracatla 2025 dış ticaret sıralamasında 14. sırada yer alıyor. Sektörel dağılımda ihracatın %22,36'sı gıda ürünlerinin imalatından, %17,16'sı kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatından kaynaklanıyor; bunları motorlu kara taşıtı, treyler ve yarı treyler imalatı (%7,75), tekstil ürünlerinin imalatı (%7,47) izliyor. İhracatta en çok pay alan ülkeler ise sırasıyla Irak (%11,7), ABD (%6,5), Suriye (%6,0), İspanya (%5,1) ve Almanya (%4,7) olarak öne çıkıyor.
- Kritik lojistik konum
Adana, gelişen lojistik imkanlarıyla birlikte Marmara Bölgesi’ne alternatif bir üretim ve cazibe merkezi olma yolunda ilerliyor. Çukurova Uluslararası Havalimanı’ndan sonra şimdi de hızlı tren hatlarının hizmete girmesi bekleniyor. Irak'taki Fav Limanı'ndan başlayıp Avrupa'ya uzanan 1.200 kilometrelik Kalkınma Yolu Projesi'nin parçası olan Mersin-Adana-Osmaniye-Gaziantep Yüksek Hızlı Tren Projesi ile yılda 3,1 milyon yolcu ve 37,1 milyon ton yük taşınması hedefleniyor. Projenin yaklaşık yüzde 90’ını tamamlamak üzere. Hat hizmete açıldığında, Mersin-Gaziantep arası yolculuk süresi 2 saat 15 dakikaya inecek.
Ayrıca Yumurtalık-Ceyhan bölgesindeki yeni yatırımlar için Erzin'den Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesi'ne uzanacak iltisak hattı için kamulaştırma çalışmaları başlatıldı. Bölge trafiğini rahatlatmak amacıyla Ceyhan Yılankale-Pozantı arasında toplam 114 km uzunluğunda bir otoyol da planlanıyor; ÇED süreci devam eden projede etüt işleri için 2, inşaat için 4 yıl öngörülüyor.
- Sosyo-ekonomik gelişmişlik
Türkiye'nin 81 ilini kapsayan 2025 Sosyoekonomik Gelişmişlik Endeksi (SEGE) çalışmasına göre Adana, 22. sırada yer alıyor. Alt endekslerde erişilebilirlik (6. sıra) ve yaşam kalitesi (15. sıra) güçlü yönler olarak öne çıkıyor. Buna karşın demografi (55.), istihdam (44.) ve eğitim (41.) geliştirilmesi gereken alanlar olarak görülüyor. Bu tablo, Adana'nın erişilebilirlik, rekabetçilik ve yenilik kapasitesi gibi güçlü yatırım bileşenlerine sahip olduğunu; buna karşın istihdam ve eğitim gibi alanlarda geliştirilmeye açık bir potansiyel taşıdığını ortaya koyuyor.
- Zengin kültürel yapı
Bu yıl 10. kez düzenlenecek olan Adana Lezzet Festivali’nin yanı sıra, kentte Portakal Çiçeği Karnavalı (14. yıl), Altın Koza Film Festivali (33. yıl), Sabancı Uluslararası Adana Tiyatro Festivali (25. yıl) ve Kültür Yolu Festivali gibi büyük organizasyonlar ile yılda 12 fuar düzenleniyor. Festivaller Kenti Türkiye ve Ortadoğu'nun en büyüğü kabul edilen, çevre dostu ve yeşil bina olarak tasarlanan Adana Müze Kompleksi de kentin kültür-turizm altyapısını güçlendiren bir diğer unsur olarak dikkat çekiyor.
- Gastronomi mirası
Adana mutfağının kökleri, resmi kayıtlarla binlerce yıl öncesine dayanıyor. MÖ 2000 civarında Adana'da kurulan Kizzuvatna Krallığı dönemine ait yazıtlarda kaşık, kepçe gibi mutfak gereçlerinden; 180 çeşit ekmek ve hamur işinden; şiş kebap ile paça tariflerinden söz ediliyor (Prof. Dr. Ahmet Ünal, Anadolu Uygarlıkları).
Modern farmakolojinin kurucusu kabul edilen Dioscorides (1. yüzyıl) Adana'da yaşamış; De Materia Medica adlı eserinde bölgenin zengin doğası sayesinde 660'tan fazla bitki ve hayvansal ürünü incelemiş.
Adana, İstanbul ile birlikte Türkiye'nin halen kullanımda olan en eski restoran ve gıda işletmelerine ev sahipliği yapıyor. 1884'te açılan Helvacı Hacı Ahmet hâlâ faaliyette; 70'ten fazla restoran 50 yılı aşkın süredir hizmet veriyor.
Adana markasının özünde “iyi yemek” unsuru çok güçlü bir biçimde yer alıyor. Kente 2.962 restoran bulunması da ve gıda ve yiyecek-içecek hizmetlerinin il istihdamındaki payının yüzde 8 civarında yemeğin kent için önemini net bir biçimde ortaya koyuyor.
Bu bağlamda, Lezzet Festivali, Adana'nın hem ekonomisine hem de tanıtımına önemli katkı sunuyor. 2024 yılında festivali 800 binin üzerinde kişi ziyaret etti; hem Adanalı hemşehrilerin hem de yurt içi ve yurt dışından gelen misafirlerin harcamalarıyla birlikte toplam 3,7 milyar TL'lik bir ekonomik değer oluştu. Festival süresince yaklaşık 500 bin şiş et ve 400 bin şişe şalgam tüketildi; Adana'daki otellerin yatak kapasitesinin tamamı doldu ve bu etki Tarsus, Mersin gibi çevre il ve ilçelerdeki otel doluluk oranlarına da yansıdı. Kentin turizminde yerli ziyaretçiler öne çıkıyor: turistlerin %92'si yerli, kentteki yatak kapasitesi ise 11.520. Bu veriler, etkinlik ve gastronomi turizminin Adana turizminde belirleyici bir rol oynadığını gösteriyor.
Yeni yatırım alanları tamamlanınca Adana Akdeniz’in yıldızı olacak
Adana’da yakın tarihte yapılacak olan kapsamlı çalışmalar sonrasında kentin sadece Türkiye’nin değil Akdeniz’in görkemli bir merkezi olacağını öngörmek mümkün. Bu çalışmaları kısaca noktalar halinde aşağıda paylaşıyorum.
- Adana Hacı Sabancı OSB: 22.700 dekar ile Türkiye'nin alan büyüklüğü bakımından 4. büyük OSB'si; 500'ü aşkın sanayi kuruluşu ve 42.000'in üzerinde çalışanı barındırıyor. Genişleme çalışmaları sürüyor.
- Karataş Sera OSB:200 dekarlık alanda altyapısı tamamlandı; tarıma elverişli olmayan atıl arazide topraksız tarım tekniğiyle yılda 100.000 ton domates üretimi planlanıyor. Proje kapsamında 5.000 kişi (3.750'si kadın) istihdam edilecek.
- Karataş Su Ürünleri OSB:448 dekarlık verimsiz ve bataklık mera alanında Türkiye'nin ilk su ürünleri OSB'si kuruluyor; altyapı ihalesi tamamlandı, yıllık 60.000 ton (deniz, tatlı su balıkları ve karides) üretim bekleniyor.
- Yumurtalık-Ceyhan Yatırım Aksı: Bu hatta hâlihazırda Türkiye elektrik ihtiyacının %8'ini karşılayan toplam 2.680 MW kapasiteli EMBA ve İSKEN termik santralleri; toplam 132 milyon ton/yıl kapasiteli BTC, Irak-Türkiye, Ceyhan-Kırıkkale ve Batman-Dörtyol petrol boru hatlarına sahip BOTAŞ ve BIL; 250.000 TEU kapasiteli SANKO Limanı; 5.350 dekarlık Ceyhan OSB ve Türkiye'nin ilk ve tek ağır sanayiye yönelik serbest bölgesi (4.600 dekar) faaliyet gösteriyor. Bunların yanı sıra aşağıda hayata geçmesi beklenen alanlarla birlikte bölgenin küresel ölçekte bir yatırım bölgesi olması planlanıyor.
- Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesi: Türkiye'nin stratejik petrokimya merkezi. İlk etapta 13.400 dekar olan alan, 11.000 dekarlık Erzin yeşil hidrojen alanı ve 3.100 dekarlık denizalanı ilavesiyle genişletildi. Bölgedeki en büyük yatırım olan Ceyhan Polipropilen Üretim Tesisi, 2 milyar dolarlık yatırım tutarı ve yıllık 472.000 ton kapasiteyle 2027 sonunda üretime başlayacak. Ayrıca Faz 1'de 1 milyon, Faz 2'de 2,6 milyon TEU kapasiteli liman inşaatı sürüyor.
- Adana Ceyhan Kimya Endüstri Bölgesi: 9 Ocak 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile Ceyhan ve Yumurtalık ilçelerini kapsayan 29.275 dekarlık alan ilan edildi; tam kapasiteye ulaşıldığında 80.000 kişiye istihdam sağlaması bekleniyor.
- SASA Özel Endüstri Bölgesi: Yumurtalık'ta 11.000 dekar üzerinde, 13 milyon ton kapasiteli bir rafineri başta olmak üzere entegre petrokimya kompleksi ve 3 milyon TEU kapasiteli liman yapımı planlanıyor. 2028-2030 arasında planlanan ilk fazda inşaat aşamasında 15.000, devreye girince 20.000 kişiye istihdam sağlaması bekleniyor.
- Doğu Akdeniz Ana Konteyner Limanı: Yumurtalık Gölova'da Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından ilk aşamada 1 milyon TEU, 2045 yılında ise yıllık 9 milyon TEU konteyner kapasitesine ulaşması planlanıyor. ÇED süreci tamamlanmak üzere; 2027'de kesin proje ve imar planlarının hazırlanacak.
Özetle: Adana Kalkınma Programı, kentin binlerce yıllık mirasından ulusal stratejilerde vurgulanan ekonomik potansiyeline, yeni yatırım bölgelerinden geleceğe yönelik vizyonuna uzanan bu güçlü resmi somut bir eylem planına dönüştürerek, Adana'nın hak ettiği yere ulaşmasını hedefliyor.
