MEHMET KAYA/ANKARA
Irak’ın kuzeyindeki petrol sahalarında üretilen ham petrolün Adana Ceyhan üzerinden dünyaya eriştirildiği ve 1976 yılında işletmeye alınan Irak-Türkiye (Kerkük-Ceyhan) Ham Petrol Boru Hattı, yeniden devreye alınıyor. Geçen yıllarda, Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi, Irak Merkezi Hükümeti ve Türkiye arasında ticari anlaşmazlıklara ve hatta kısmi bir siyasi çekişmeye dönüşen, Türkiye’nin tahkim mahkemesine şikayet edilmesiyle de sonuçlanan bir olumsuz sürecin ardından hattan petrol akışı durmuştu. İran’a yapılan ABD-İsrail saldırılarının ardından başlayan bölgesel savaşta, Hürmüz boğazının fiili olarak kapanmasıyla taraflar hızla görüştü ve hattın yeniden kullanımı için tarafların görüştüğü geçen hafta duyurulmuştu.
Ham petrol boru hattı tüm çekişmelere rağmen zaman zaman petrol akışında kullanılıyordu. Irak’ın OPEC kapsamında günlük 4,4 milyon varile kadar ihraç yapabileceği, Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile doğrudan ilişkili olmayacak şekilde petrol ihraç edilebileceği 16 Mart günü duyurulmuştu. Bu gelişmenin ardından IKYB Başbakanı Mesrur Barzani kişisel sosyal medya hesabından 17 Mart günü Irak petrolünün Türkiye üzerinden ihracatı konusunda merkezi Bağdat yönetimiyle “anlaştıklarını” açıklamıştı. Bu açıklamaların ardından 2 yıldır kullanılmayan ham petrol boru hattının devreye alınması açısından herhangi bir engel kalmadığı anlaşılıyor. Irak tarafı 18 mart günü itibariyle petrol ihracının günlük 200 bin varil ile başlayacağını, IKYB bölgesi dahi üretilen petrolün Irak Petrol Pazarlama Şirketi’ne (SOMO) tarafından Türkiye üzerinden küresel piyasalara arz edileceği belirtildi. Bu hat kapalı olsa da teknik yönden hazır olduğu belirtiliyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı internet sitesinde 1976 yılında inşası tamamlanın boru hattına paralel olarak 1987’de inşası tamamlanan boru hattıyla, bu güzergahtan yıllık 70.9 milyon varil petrol taşınma kapasitesi olduğu belirtiliyor.
"Doğalgaz ve elektrik fiyatları nisanda düzenlenebilir"
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar resmi olarak transit boru hattı olsa da, Türkiye’nin bu hattan kendi kullanımı için de petrol aldığını kaydetti. Hattın Yumurtalık çıkışıyla tarihsel olarak Ankara’ya Kırıkkale Rafinerisine kadar uzandığını hatırlatan Bakan Bayraktar, 2025’te 2.4 milyon ton hampetrolün Türkiye tarafından alındığını açıkladı. Bakan Bayraktar, hattın önemi, Türkiye’nin bu konudaki görüşleri ve halen devam eden Türkiye’nin de dahil olduğu uluslararası tahkim davasına yönelik şu bilgileri verdi: “Son 10-12 yılda bu hatla ilgili farklı gelişmeler oldu, tahkim davasıyla da karşı karşıyayız. Tahkimde şunu söyledik: ‘Bu işin tarafı Kuzey Irak ile Bağdat Merkezi Yönetimi. Onların oturup anlaşması gerekiyor. Tahkim boyunca söyledik, ‘Sizin kendi aranızda anlaşmazlık uyuşmazlık var’ demiştik. Şu anda akış başladı, yaklaşık 170-240/250 bin varillik bir akış olacak, günlük… Bu hattın kapasitesi 1.5 milyon varil ve biz şunu söylüyoruz, ‘Arkadaş, yarın Hürmüz’de bir şey oldu, kapanırsa siz Irak olarak ihracatınızı nereden yapacaksınız…’. Şunu önerdik ‘gelin, biz Kerkük boru hattını Basra’ya kadar uzatalım, Irak’ın yıllık 3 milyon varil ham petrol ihracatı var, bunun 1,5 milyon varilini, yani neredeyse yüzde 50’sini aslında bu hat üzerinden ve Akdeniz çanağındaki yeni müşterilere de gitme ihtimali var.’ Bunu yıllardır söyledik ama şimdi daha iyi anlaşılıyordur muhataplarımız tarafından.”
Öte yandan Bakan Bayraktar, “Elektrik ve doğal gaz fiyatlarına ilişkin 1 Nisan’da değerlendirme yapılacak. Doğalgaz destek programına ilişkin değerlendirmeyi de Nisan ayında yapabiliriz” açıklamasını yaptı.
