ŞEBNEM TURHAN
ABD ve İsrail’in İran’a başlattığı savaşla birlikte altın fiyatlarındaki sert kayıp yurtiçi yerleşiklerin tercihini çok değiştirmedi. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre parite etkisinden arındırılmış olarak bu yıl yabancı para mevduatlar 13 miyar 249 milyon dolar arttı. Dolar ve Euro hesaplarında aynı dönemde parite etkisinden arındırılmış olarak ise 1 milyar 437,7 milyon dolarlık düşüş gerçekleşirken kıymetli maden depo hesapları 14 milyar 546,3 milyon dolar yükseldi. Dolar ve Euro hesapları gerileyen yurtiçi yerleşiklerin parite etkisinden arındırılmış olarak tek tercihleri kıymetli maden depo hesapları oldu. Geçen yıl aynı dönemde dolar ve Euro hesapları 13 milyar dolar yükselmişti.
Savaş yavaşlatsa da artış sürdü
Altın fiyatlarındaki sert düşüşü dönem dönem alım fırsatı olarak değerlendiren yurtiçi yerleşikler TCMB haftalık para ve banka verilerine göre savaş öncesinde de yüksek fiyatlara rağmen parite etkisinden arındırılmış kıymetli maden depo hesaplarını artırdı. Verilere göre bu yıl kıymetli maden depo hesaplarında en güçlü artışların ilki savaş öncesi 30 Ocak haftasında parite etkisinden arındırılmış olarak 4.24 miyar dolar ve savaş sonrası 27 Mart haftasında 2.39 milyar dolar ile gerçekleşti. Bu iki haftada da kıymetli maden depo hesaplarında artışın büyük çoğunluğunu gerçek kişiler gerçekleştirdi. 30 Ocak haftasında 3.72 milyar dolar, 27 Mart haftasında 1.86 milyar dolar gerçek kişilerin kıymetli maden depo hesapları pariteden arındırılmış olarak büyüdü. Zaten bu yıl kıymetli maden depo hesaplarında parite etkisinden arındırılmış 14.55 milyar dolarlık büyümenin de 12.98 milyar dolara gerçek kişilerin hesaplarındaki artıştan kaynaklandı.
TCMB verilerine göre 21 Ağustos ile biten geçen hafta da gerçek kişilerin kıymetli maden hesapları parite etkisinden arındırılmış olarak 190 milyon dolar arttı. Geçen hafta altının ons fiyatındaki artış yüzde 5,26 seviyesinde gerçekleşti. Bu artışın kıymetli maden depo hesaplarına parite etkisi yaklaşık 3.8 milyar dolar oldu. Son 1 yılda ise kıymetli maden depo hesapları parite etkisinden arındırılmış olarak 25 milyar 355,5 milyon dolar artarken, dolar ve Euro hesapları yine arındırılmış olarak 7 milyar 365,1 milyon dolar azaldı.
Geçen yıl artışta ağırlık dolar ve eurodaydı
Geçen yıl aynı dönemde yurtiçi yerleşiklerin yabancı para mevduatındaki eğilim bu yıldan oldukça farklı gerçekleşti. TCMB verilerine göre 2025 yılında ilk 34 haftada parite etkisinden arındırılmış olarak yabancı para mevduatı 16 milyar 122 milyon dolar arttı. Bu artışın yine parite etkisinden arındırılmış 13 milyar 14 milyon doları dolar ve Euro hesaplarındaki yükselişten, 3 milyar 373 milyon doları ise kıymetli maden depo hesaplarındaki büyümeden kaynaklandı.
Geçen yıl altın fiyatları çok daha hızlı artış göstermişti. 2024 sonunda geçen yıl 22 Ağustos ile biten haftaya kadar altının ons fiyatı yüzde 28,56 artmış servet etkisi çok daha güçlü gerçekleşmişti. Bu yıl ise yılbaşından bu yana altının ons fiyatındaki artış sadece yüzde 6,52 seviyesinde ve geçen yılın aynı döneminin oldukça altında kaldı. Öyle ki savaş öncesinde altın fiyatlarının etkisi nedeniyle TL mevduatın toplam mevduat içindeki payındaki gerileme EKONOMİ Gazetesi'nde yer almış, TCMB'de şubatta açıkladığı enflasyon raporunda bu etkiye yer vermişti.
Kıymetli maden hesapları 98.9 milyar dolar
Altın fiyatlarındaki artış geçen yılın altında kalsa da son haftalarda yaşanan yükselişin TL mevduat payına etkisi sınırlı da olsa yansıdı. BDDK haftalık verilerine göre sektörde TL mevduatın payı 21 Ağustos itibariyle yüzde 61,10’a geldi bir önceki hafta bu oran yüzde 61,53 seviyesinde bulunuyordu. TCMB verilerine göre parite etkisinden arındırılmamış olarak yurtiçi yerleşiklerin kıymetli maden depo hesapları 98 milyar 941 milyon dolarla 100 milyar dolara yaklaşmış durumda. Toplam yabancı para mevduatı ise yine parite etkisinden arındırılmamış olarak 234 milyar 27 milyon dolar seviyesinde bulunuyor.
KKM'de perde kapandı
Türkiye’de yüksek enflasyon düşük faiz döneminde 2021 yılında devreye alınan TCMB’nin geçen yıl yeni girişleri kapattığı kur korumalı mevduatta tüm hesaplar kapandı. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun (BDDK) haftalık verilerine göre 21 Ağustos itibariyle kur korumalı mevduat hesapları sıfır oldu. Kur korumalı mevduat sistemi ya da kısa adıyla KKM, Türkiye'de 2021- 2025 yılları arasında 44 ay boyunca devrede kaldı. Dövizdeki yükselişi kontrol altına almak için getirilen KKM ile mevduat sahipleri döviz bozdurarak veya mevcut TL mevduatlarını dövize karşı korumaya almışlar TCMB ve Hazine bu kur farklarını karşılamıştı. TCMB 23 Ağustos 2025’te yayımladığı duyuruyla KKM açma ve yenileme işlemlerini sonlandırdığını duyurmuştu böylece 1 yıl içinde tüm hesaplar sona erdirilmiş oldu. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yaptığı açıklamada ekonomi programının önemli hedeflerinden birinin daha hayata geçirildiğini belirterek önümüzdeki dönemde de makro finansal istikrarı güçlendiren ve Türk lirasına güveni artıran politikaların sürdürüleceğinin altını çizdi.
Rezerv 188.4 milyar dolar
Merkez Bankası’nın toplam rezervleri, 21 Ağustos haftasında bir önceki haftaya göre 4 milyar 949 milyon dolar artarak 188 milyar 449 milyon dolara çıktı. Verilere göre, 21 Ağustos itibarıyla Merkez Bankasının brüt döviz rezervleri 938 milyon dolar azalarak 74 milyar 228 milyon dolara geriledi. Brüt döviz rezervleri, 14 Ağustos'ta 75 milyar 166 milyon dolar seviyesinde bulunuyordu. Bu dönemde altın rezervleri de 5 milyar 886 milyon dolar artışla 108 milyar 334 milyon dolardan 114 milyar 221 milyon dolara çıktı.
Yabancı, tahvilde satıcı
Yabancı yatırımcılar, geçen hafta 150.2 milyon dolarlık hisse senedi ve 146 milyon dolarlık Genel Yönetim Dışındaki Sektör İhraçları (ÖST) alırken, 1.2 milyon dolarlık Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS) sattı. Bir önceki hafta da yabancı tahvilde net satıcı pozisyonundaydı. TCMB menkul kıymet istatistiklerine göre 21 Ağustos haftasında yabancıların hisse senedi stoku 41 milyar 721,6 milyon dolardan 43 milyar 109,4 milyon dolara çıktı. Aynı dönemde DİBS stoku 17 milyar 796 milyon dolardan 17 milyar 788,7 milyon dolara düşerken ÖST stoku da 4 milyar 503,7 milyon dolardan 4 milyar 632,8 milyon dolara yükseldi.
