SELENAY YAĞCI/İSTANBUL
Türkiye’nin teknoloji ekosisteminde patentli girişimler yatırımcıların gözdesi olmaya devam ediyor. Türkiye’nin teknoloji ekosisteminde patentli girişimlerin yatırım hacmi patentsizlere kıyasla 2,5 kat daha yüksek. Patent Effect tarafından yayımlanan 2024 Patent Raporu, patentli olmanın yatırım alma şansını ve yatırım miktarını doğrudan artırdığını ortaya koydu. Rapora göre, 2024 yılı bu trendin zirvesi oldu. Yıl boyunca 42 patentli startup toplam 109,5 milyon dolar yatırım aldı. Bir önceki yıla göre yüzde 98 artış gerçekleşti. Türkiye’de bin 347 patentli startup bulunuyor. Bu girişimlerin portföyünde yer alan toplam patent ve faydalı model başvurusu sayısı ise 3 bin 65. Böylece her startup başına ortalama 2,26 patent düşüyor.
Patentli girişimlerin yalnızca sayılarıyla değil, yatırımlarıyla da öne çıktığını vurgulayan rapor, 227 girişimin (yüzde 17) bugüne kadar en az bir kez yatırım aldığını ortaya koydu. Bu şirketlerin 37’si akademisyenler tarafından kurulmuş spin-off girişimlerden oluşuyor. Türkiye’de toplam son 10 yılda kurulan 10 bin 142 startup var. Bunların yalnızca yüzde 13,2’si patentli. Buna rağmen yatırım alma oranı patentli startuplarda daha yüksek. Rapora göre patentli startupların yatırım hacmi, patentsizlere göre 2,5 kat daha fazla.
Patent, rekabet avantajı sağlıyor
Patentli girişimlerin yüzde 45’i uluslararası yatırımcıdan fon sağladı. Ayrıca “exit” (satın alma veya halka arz) oranları da patentsizlere göre daha yüksek. Patent, yatırımcılar için “teknolojik bariyer ve rekabet avantajı” göstergesi olduğundan, güven faktörünü ciddi şekilde artırıyor. Patentli startuplar, genellikle sağlık, biyoteknoloji, yapay zekâ ve enerji gibi yüksek teknoloji ve yüksek riskli sektörlerde faaliyet gösteriyor. Bu da patentin yatırım kararında kritik rol oynamasını sağlıyor. Patentli girişimlerin büyük kısmı teknoparklarda faaliyet gösteriyor. Rapora göre, 1.021 patentli startup (yüzde 76) teknoparklarda yer alıyor. Bu yıl da Teknopark İstanbul birinci sırada yer aldı. Onu ODTÜ Teknokent ve İTÜ Arı Teknokent izledi.
Uzmanlar, patentli startup’ların ekosistemde sayıca az olmasına rağmen yatırım ve uluslararası açılımda kritik bir rol oynadığını belirtiyor. Sektör temsilcileri, bu rekor yatırımın Türkiye’nin teknoloji ve inovasyon alanında geleceğini şekillendirecek stratejik bir gelişme olduğuna dikkat çekiyor. Patentli girişimlerin çoğu yüksek teknoloji odaklı alanlarda faaliyet gösteriyor. Sağlık ve biyoteknoloji yüzde 40 ile ilk sırada yer alırken, enerji ve IoT yüzde 25, yapay zekâ ve yazılım yüzde 20, tarım ve gıda teknolojileri ise yüzde 10’luk paya sahip. Yatırımcıların yüksek riskli ama yüksek getirili bu sektörlerde patent korumasını özellikle aradığı belirtiliyor.
