LEVENT AKBAY
Sanayinin karşısında en büyük tehdit olarak görülen yangınların önlenmesinde altyapılı üretim alanları olan OSB’ler de yetersiz kaldı. Yaptığımız araştırmalara göre, faaliyette olan 292 OSB’nin ancak 74 OSB’de itfaiye birimi var. Trilyonluk yatırımlarla kurulan 218 faal OSB’de kaçınılmaz son olarak görülen yangınlarla karşılaşıldığında bölge içinden ve ilk anda itfaiye marifetiyle yangına ilk müdahaleyi yapma şansı bulunmuyor. Müdahale için zaman geçecek olması yangınların büyümesine ve daha çok zarara yol açmasına neden oluyor. OSB mevzuatı itfaiye birimi kurulmasını zorunlu tutmuyor. İtfaiye binası yapımı, araçların temini ve çalışanların giderleri nedeniyle ortaya çıkan maliyetin yüksekliği OSB yönetimlerinin çözümü belediyelerden beklemelerine yol açıyor.
OSB’lerdeki yangınlara müdahale belediyeler tarafından yönetilen itfaiyeler tarafından yapılırken OSB’lere yakın alanlarda itfaiye müfrezesi konuşlandırmak da çözüm yolları arasında yer alıyor. İtfaiye sahibi OSB’ler ise genel olarak bina yapımını ve araç teminini üstlenerek imzaladıkları protokollerle işletmeyi belediyeye devrediyorlar. Çalışanların giderlerinin kimin tarafından karşılanacağı protokollere göre farklılıklar içeriyor. Çalışan giderlerini karşılayan OSB yönetimleri olduğu gibi, kimi uygulamalarda çalışanların giderleri belediyeler tarafından da karşılanabiliyor.
İtfaiyesiz OSB’ler yakınlarındaki istasyonlardan hizmet alıyor
İtfaiye teşkilatı olmayan OSB’ler genellikle ilçe itfaiyelerinin OSB yakınlarına kurulan istasyonlarından ya da müfrezelerinden hizmet alıyor. OSB dışında yer alan müdahale timleri olay yerine yetişene kadar geçen zaman, yangına ‘ilk müdahale’ şansını ortadan kaldırıyor. Bu da yangınların büyümesine yol açıyor. Bazı OSB’ler birleşerek ortak itfaiye merkezi kurup, yönetim ve işletmesini belediyelere devrederek sorunu aşmaya çalışıyor. Bazı OSB’ler ise binayı yaparak belediyelere araç temini ve işletme için devrediyor. Her iki durumda da belediyeler ile protokol imzalanıyor. Herhangi bir fabrikada yangın çıktığında büyüklüğüne göre ilçe, il belediyelerine bağlı itfaiyeler devreye giriyor. Yangın büyükse komşu illerden de takviye geliyor. Hatta TOMA’lar, orman arazözleri ile uçak ve helikopterler de devreye sokuluyor.
Deprem olursa ne olacak?
Tek bir yangında tüm güçlerin birleştirilmesine dayanan mücadele mantığı ayrı ayrı yerlerde birkaç yangın çıkması halinde yetersiz kalıyor. Özellikle deprem tehdidinin gerçekleşmesi, birden fazla yerde yangın çıkması ve itfaiyelerin yangın dışındaki arama kurtarma görevlerinin de öncelik kazanması halinde yangınla nasıl mücadele edileceği belirsizliğini koruyor.
Fabrika yangınları, orman yangınları gibi genellikle yaz aylarında yoğunlaşarak kendini tekrarlıyor. Aynı şekilde belli sektörlerde ve fabrikaların belli bölümlerinde yangınlar sık görünüyor. Bu sektörler ve fabrikaların hassas bazı ünitelerindeki yangınlar kendini tekrarlıyor. Sektörlerin başında ağaç-kağıt-mobilya, fabrikaların başında geri dönüşüm tesisleri, yangın çıkan yerlerin başında ise fabrikaların depolama tesisleri geliyor. Her yıl ortalama 500 sanayi tesisinin yangına maruz kaldığı tahmin edilirken, milyarlarca dolarlık üretim tesisleri kaybediliyor. Yangın geçiren işletmelerin sigortalılık oranı da yüzde 40’ı aşmıyor.
Aynı fabrikada 5 kez tekrarlanan yangın
Tekirdağ Ergene Ulaş OSB’de faaliyet gösteren bir karton fabrikasında 5 kez yangın çıktı. Yangınların tamamı ‘hurda kağıt açık stok alanı’ndan kaynaklandı. İlk yangın 2 Nisan 2005, ikinci yangın 12 Ağustos 2017, üçüncü yangın 3 Mart 2019, dördüncü yangın 22 Temmuz 2023, son olarak beşinci yangın 27 Haziran 2024 tarihinde yaşandı.
2024’TE 720 ENDÜSTRİYEL YANGIN VE PATLAMA OLDU
Kimya Mühendisleri Odası (KMO) İstanbul Şubesi’nin tespitlerine göre 2024 yılında, Türkiye’de 720 endüstriyel yangın ve patlama meydana gelirken bu olayların 694’ü endüstriyel yangın, 26’sı ise endüstriyel patlama olarak sınıflandırıldı. Gerçekleşen bu endüstriyel yangın ve patlamalarda 29 işçi hayatını kaybetti, 138 işçi yaralandı. Tespit edilen yangın ve patlamaların 175’i tekstil (%24), 161’i ağaç, kağıt, mobilya (%22), 131’i metal (%18), 60’ı kauçuk ve plastik (%8) ve 52’si gıda (%7) sektörlerinde faaliyet gösteren endüstriyel tesislerde gerçekleşti. 2024 yılındaki endüstriyel yangınların özellikle mayıs-ağustos ayları arasında arttığı görüldü.
Endüstriyel yangın ve patlamalar incelendiğinde sektöründen bağımsız olarak geri dönüşüm ve atık bertaraf tesisleri, yangınların en sık görüldüğü tesis türlerinden birisi oldu. 2024 yılı içerisinde atıkların çeşitli amaçlarla toplandığı tesislerde 57 yangın tespit edildi. Bu tesislerde düzensiz istiflemenin yaygın olması, kağıt, karton, plastik vb. yanıcı maddelerin çoğunlukta olması gibi sebepler yangın ve patlamaları artırdı. Endüstriyel yangın ve patlamaların tesis içerisinde gerçekleştiği bölümler incelendiğinde ise yeri tespit edilen 265 yangın ve patlamadan 56’sının yani yaklaşık olarak %21’inin depolama amacıyla kullanılan bölümlerde gerçekleştiği görüldü. Ayrıca bölümü tespit edilen 213 yangın ve patlamanın 69’unun üretim bölümünde, 58’inin ise baca bölümünde gerçekleştiği tespit edildi.
Sanayi kentlerinde kaç OSB’nin itfaiye birimi var?
İstanbul: 8 faal OSB var. Bunların 2’sinde itfaiye birimi ve teçhizatları var. 4 OSB’de ortak itfaiye teşkilatı var. 2 OSB ise ilçe belediyelerinin bölge dışındaki birimlerinden hizmet alıyor.
Ankara: Faal 12 OSB var. Bunlardan 6’sında itfaiye var.
Kocaeli: 14 OSB var. Bunlardan 5’inin kendi itfaiyesi var.
İzmir: 13 faal OSB var. 6’sında itfaiye birimi var. 3’ünde hazırlıklar sürüyor.
Konya: 8 faal OSB var. Bunlardan 1’inde itfaiye var.
Bursa: 16 faal OSB var. Bunlardan 5’inin kendi itfaiyesi var.
