ŞEBNEM TURHAN
Türkiye’de enflasyon haziranda taze sebze ve meyvedeki mevsimlik fiyat düşüşlerinin etkisiyle yüzde 1,5 olan beklentilerin altında yüzde 1,37 gerçekleşti. Yıllık tüketici enflasyonu mayıstaki yüzde 35,41’den yüzde 35,05’e inerken Kasım 2021’den bu yana görülen en düşük yıllık enflasyon seviyesi görülmüş oldu. İsrail İran gerilimiyle artan petrol fiyatlarının tüketici enflasyonu üzerinde etkisi görülürken kira enflasyonunda hızlanma dikkat çekti. Veri öncesi yüzde 3’ün üzerinde yükselen bankacılık endeksi verinin açıklanmasının ardından geri çekildi ve gün içinde yüzde 1’in üzerinde negatif bölgede kaldı. Piyasa uzmanları daha düşük bir enflasyon verisi beklentisinin yanı sıra son günlerde hızlı yükselen bankacılık endeksinde kar satışı da yaşanmış olabileceğini belirtirken 24 Temmuz’daki Merkez Bankası Para Politikası Kurulu toplantısında 300-400 baz puanlık indirim beklentilerinin güçlendiğini vurguladı.
Hizmet hızlandı, mal enflasyonu 2 yılın en düşüğü
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) haziran ayına ilişkin enflasyon verilerini açıkladı. Beklentinin hafif altında gelen enflasyon verisi gıda ve giyim hariç tüm ana harcama gruplarında haziranda yükseliş olduğunu ortaya koydu. Özellikle son mayısta yüzde 1,74 ile ılımlı yükselen hizmet enflasyonunu yüzde 2,73'e çıkması dikkat çekerken ulaştırma hizmetleri ile kiradaki yükselişler hizmet sektöründeki yüksek aylık artışın nedeni oldu. Mal enflasyonu ise yüzde 0,71 ile Mayıs 2023'ten bu yan en düşük seviyesine indi.
Taze meyve ve sebze gıdayı durdurdu
Gıda ve alkolsüz içecekler grubunda yüzde 0,27 aylık düşüş olurken bu düşüşte en büyük katkı yüzde 1,94 gerileyen taze meyve ve sebze fiyatlarından geldi. Manşet enflasyonu gıda ve alkolsüz içecek grubu sadece 0.07 puan geriletti. İşlenmiş gıdalar ise haziranda mayısa göre yüzde 0,97 fiyat artışı yaşadı. Taze meyve ve sebzede yıllık enflasyon ise yüzde 44,72 ile gıda ve alkolsüz içecek grubunun yüzde 30,20 seviyesindeki yıllık enflasyonunu üzerinde gerçekleşti. Ekmek ve tahıllarda haziranda yüzde 1,46 zam yaşanırken yıllık enflasyon da yüzde 36,59 ile yine ana gruptan yüksek hesaplandı. Haziranın zam şampiyonları listesinde de kahvaltılık tahıllar yüzde 13,02'lik artışıyla ikinci sırada yer aldı. Alkolsüz içecekler de yaz sezonuna zamlı girdi.
Kirada artış 3 ayın en hızlısı
Alkollü içecekler ve tütün grubunda rakı, viski, votka ve şarapta haziranda fiyat artışı olsa da birada yaşanan indirim bu grupta belirgin bir fiyat değişimi olmasının önüne geçti. Giyim ve ayakkabı grubu yüzde 0,27 aylık düşüşle enflasyonun en büyük yardımcısı olma misyonunu haziranda sürdürdü, manşet enflasyonu azaltıcı etkisi 0.02 puanda kalsa da artışın olmaması yararlı oldu.
Konut grubunda hem su fiyatlarına gelen zam hem de kirada son aylardakinden yüksek artış yaşanması aylık yüzde 2,62 enflasyon yarattı. Konut grubunun manşet enflasyona etkisi 0.43 puan oldu. Su fiyatları yüzde 4,97 zamlandı, kirada ise aylık artış yüzde 3,97 olarak belirlendi. Şubattan bu yana en yüksek aylık artış oldu kirada.
Döviz kurları ev aletlerinde etkili
Ev eşyası grubu döviz kurları hareketlerinden etkilendi ve yüzde 2,01'lik aylık fiyat artışları manşet enflasyonu 0.15 puan yukarıya taşıdı. Zam şampiyonları arasında da bu gruptan fırın, elektrikli küçük ev aletleri, yüzde 5,54 ve yüzde 5,84'lük aylık fiyat artışlarıyla dikkat çekti.
Sağlık grubu yüzde 0,66 artışla 0.03 puanlık etki yaptı manşet enflasyona haberleşme grubunda da mobil ve sabit hat ile internet ücretlerindeki artışın etkisiyle yüzde 1,83 aylık enflasyon hesaplandı. Haberleşme grubunun manşet enflasyona artırıcı etkisi 0.06 puan oldu.
İsrail İran gerilimi ulaştırmayı vurdu
Haziran ayında yaşanan jeopolitik gerilimler en büyük etkisini ulaştırma grubunda gösterdi. Benzin motorin fiyatları haziranda yüzde 4,13 arttı ulaştırma grubunda aylık enflasyon yüzde 2,38 oldu. Ulaştırma grubunun manşet enflasyona etkisi de 0.36 puan hesaplandı. Bunun yanı sıra otoban ücreti, otobüs, uçak, taksi fiyatlarının zamları da ulaştırma grubunda enflasyonu arttırdı. Eğitimde orta okul ve okul öncesi okulların fiyatlarına gelen yüzde 6'nın üzerinde zam nedeniyle aylık yüzde 4,48'lik enflasyon yaşandı. Bu grup manşet enflasyonu 0.12 puan etkiledi.
Yaz tatili sezonunun açılması lokanta ve oteller grubunda yüzde 2,1'lik fiyat artışı ve manşet enflasyona 0.18 puanlık katkı olarak yansıdı. Zam şampiyonları listesinde otel ve pansiyonlar yüzde 7,09 aylık fiyat artışıyla dördüncü sırada yer aldı.
■ Memur ve memur emeklilerinin zammı belli oldu
Haziran ayı enflasyonunun açıklanmasıyla birlikte memur ve memur emeklilerinin 2025 yılının ikinci 6 ayında alacağı zamlı maaşlar ile SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin aylıklarındaki artış oranları belirlendi. Toplu sözleşmeye göre temmuzdan geçerli olmak üzere kamu görevlileri ile memur emeklilerinin tamamının aylık ve ücretlerinde yüzde 5 artış öngörüldü. Bu yılın ilk 6 aylık döneminde enflasyon, yüzde 16,67 oldu. Bu enflasyon oranından kaynaklı olarak ilave yüzde 10,57 artışla birlikte kamu görevlileri ile memur emeklilerinin aylık ve ücretlerinde bu aydan geçerli olmak üzere toplamda yüzde 15,57 artış yapıldı. Aynı dönemde SSK ve Bağ-Kur emekli aylıkları da yüzde 16,67 arttı. Bu çerçevede aile yardımı ödeneği dahil en düşük memur maaşı 43 bin 726 liradan 50 bin 503 liraya, en düşük memur emekli aylığı 19 bin 617 liradan 22 bin 671 liraya yükseldi. Hesaplamaya bölgesel ödemeler, ek ders ve vekalet ücreti, döner sermaye ödemesi ve yabancı dil tazminatı gibi ödemeler dahil edilmedi. 14 bin 469 lira olan SSK ve Bağ-Kur en düşük emekli aylığı da TÜİK'in yüzde 16,67 TÜFE artış oranı dikkate alarak 16 bin 881 liraya yükseltildi.
■ Çekirdekteki artış manşetten yüksek
İşlenmemiş gıda, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç hesaplanan B çekirdek enflasyonu aylık yüzde 1,76 ile manşet enflasyondan daha hızlı artarken yıllık B çekirdek enflasyonu mayıstaki yüzde 34,81'den haziranda yüzde 34,62'ye geriledi. Enerji, gıda ve alkolsüz içecekler, alkollü içkiler ile tütün ürünleri ve altın hariç hesaplanan C çekirdek enflasyonunda da aylık artış yüzde 1,93 ile manşetin üzerinde gerçekleşti, yıllık C çekirdek enflasyonu mayıstaki yüzde35,37'den haziranda yüzde 35,64'e yükseldi. Yurtiçi üretici fiyatları endeksi de haziranda hızlandı. Üretici fiyatlarını gösteren Yİ-ÜFE Haziran'da bir önceki aya göre yüzde 2,46, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 24,45 arttı.
