MUSTAFA KEMAL ÇOLAK
E-ticareti tanımlarken tek başına bir satış kanalı ibaresi kullanmak yeterli değil. Perakendenin ana omurgası, merkez üssü olarak tarif etmemiz gerekiyor artık. Bu bakışın doğruluğu için rakamlara bakmak yeterli. Her 5 alışverişten biri dijital kanallar üzerinden gerçekleşiyor. Bu rakam çok değil, pandemiyi henüz yaşamadığımız 2019’da yüzde 5’ler mertebesindeydi.
Pandemi gibi geçmişte tecrübe edilmemiş bir süreç, insanoğlunun yaşamında pek çok alışkanlığın sorgulanmasına sebebiyet verdi. Yaşamlara yeni tarzlar, alışkanlıklar kazandırdı. İnternet kullanım oranı bugün yüzde 90’ları aştıysa, çevrimiçi alışveriş yapan bireylerin oranının pandemi öncesine göre yüzde 36,5’ten, 55,7’ye ulaştıysa, o dönem eve ve içe kapanan insanın yaşama sarılma içgüdüsünün eseriydi.
Bugün artık internet kullanımı kalıcı şekliyle hayatlarımızın tam merkezinde. Bu durumun bir sonucu olarak internetten yapılan kartlı ödemeler, 2020’den geçen yıl sonuna 28 kat büyümüş durumda. 2019’da Türkiye’de 136 milyar lira olan e-ticaret hacmi, 2025 sonunda 4,6 trilyon lirayı aştıNeresinden bakarsanız, 100 milyar dolarlık bir iş hacmi karşımızda duruyor. Ve bu durumun ülke sınırlarını da kaldıran şekliyle her yıl artarak büyüyeceğine kesin gözüyle bakılıyor.
Bundan sonraki süreçte hayatımızın merkezindeki bu ekosistem, nasıl ilerleme gösterecek? Yarattığı dengeler üzerinden dünya ticaretinde başrolde olan dev yapılardan, ürünlerini çevrimiçi pazarlar yoluyla satan küçük girişimcilere kadar milyonlarca paydaşın yol haritasında neler ortaya konacak? Tüm bu sorulara verilecek yanıtlar, Türkiye içinde hızla kabul gören, ihracat kanallarında ise daha fazla atılım yapması beklenen e-ticaret ekosisteminin gelişimine katkı sunacak
5G’nin yüzü, kurumsal müşterilere daha dönük
Bugün konumuzu satırlarımızın elverdiğince 1 Nisan itibariyle Türkiye’de kullanıma açılan 5G teknolojilerine ayıracağız. Hakkında çok şey yazıldı, daha çok hızı üzerinden haklı yorumlar yapıldı. 5G’nin yüzünün, bireysel müşteri kadar hatta ondan daha fazla kurumsal yapılara, özellikle sanayi kuruluşlarına, çoklu sayıda istihdam yaratan sektörlere daha fazla dönük olacağı ifade ediliyor. Sayıları 100 milyona ulaşan cep telefonunun hali hazırda yüzde 30’u 5G uyumlu. İlgili kuruluşlar bu sayının artması yönünde 5G adaptasyon imkanlarına sahip cihazlar için önemli kampanyalar düzenliyor.
5G cihazlı telefonların sayısının artması, yüksek hız getiren bu sisteme girişleri de hızlandıracak. Dolayısıyla internet kullanım oranı yüksek olan Türkiye’de internetten işlem yapma imkanı da genişleyecek. Bu durum, e-ticaret faaliyetlerine katılımı artıracak.
Türkiye, ihale aşamasında şartnameye, kurulacak 5G altyapısında yerlilik ve millilik kriterleri koydu. Bu durum, 5G teknolojisinin ithalat yoluyla tüketicisi olmak yerine, karar vericisi ve altyapı da dahil olmak üzere üreticisi olma tercihinden kaynaklandı. Buna göre altyapının yüzde 60’ında yerli ürün, yüzde 30’unda ise milli haberleşme ürünü kullanılması zorunlu tutuldu. Bu durum çok sayıda yerli şirketin 5G ağına girişimci olarak dahil edilmesine vesile oldu, daha da olacak.
Yerli oyuncu sayısı yükseliyor
Türkiye’de global şirket veya yerli sermaye, cep telefonu üreten fabrikaların sayısı son yıllarda hızla arttı. Yerli üreticilerin yanı sıra global markaların da yüksek yatırım bütçeleri ile Türkiye pazarına girmeleri, 5G sonrası bu alanda cihaz üretimini de hızlı şekilde büyüttü.
5G uyumlu telefon tedariği konusunda daha önce Samsung ile işbirliği yaptığını açıklayan Turkcell Genel Müdürü Ali Taha Koç, EKONOMİ gazetesi yazarı Vahap Munyar ile editörü Şenay Zeren’e yaptığı açıklamada, 5G teknolojileri üzerinden KOBİ’lere en uygun teklif ve paketleri sunacaklarını söylüyor. Turkcell Genel Müdürü Koç, yaptığı açıklamada, "KOBİ’lerin dijital dünyaya entegrasyonunu desteklemek adına, sadece bağlantı hizmeti değil; aynı zamanda uçtan uca dijital çözümler sunmayı hedefliyoruz" ifadelerini kullandı.
5G ile birlikte hızlanan internet, çok sayıda alanda kendisini gösterecek. E-ticaret satışlarına dair yapılan araştırmalar e-ticarette satışların en yüksek olduğu oranın 0-4 saniye arasında yüklenen alışveriş sitelerinde görüldüğünü gösteriyor. 5G teknolojisi ile hızlanan, gecikme süresi düşen internet bağlantısı tek tıkla alışverişi çok daha hızlı yapabilecek ve mobil ticaret geliri artıracak. Bir e-ticaret faaliyetinin içinde olan kurum için de üretim sürecinden başlayarak, tedarik, lojistik, stok yönetimi, pazarlama, satış ve satış sonrası hizmetlerin tamamı, 5G’nin mevcut sistemi 10 kata kadar artıracak hızdan yararlanacak.
Veri yönetimi hız kazanacak
Veri yönetimi günümüzün en temel konu başlıklarından bir tanesi. Yalnızca iş yaşamında değil, sivil hayatta da karşımızda, eğitimde de, sağlıkta da. Hayatımızın en temel girdilerinden bir tanesi olan veri, sağlıklı bir araya getirme, analiz etme ve depolama yöntemleriyle birlikte yönümüzü tayin etmede daha fazla söz sahibi olacak. Yanı sıra e-ticaret faaliyetlerinde de belirleyici rolü daha da artacak. Sektörün en önemli özelliği bildiğiniz kadarıyla kayıtlı olma hali. Bu durum, kamunun da içinde olduğu tüm paydaşlar için önemli. Tüketici eğilimlerini takip eden şirket sayısı, e-ticaretin yaygınlaşması ve vazgeçilmez perakende unsuru olmasından sonra hızlı arttı. Tüketici eğilimleri 5G’nin ardından daha iyi toplanıp analiz edilecek ve yüksek hacimli ortamlarda değerlendirilip, depolanacak. Artık, hangi ürünün, ne zaman, hangi kimliğe, hangi şartlarda satılabilecek, bu konunun üstesinden daha iyi gelebilecek, e-ticaret oyuncuları. Satılma imkanı bulamayacak ürünler önceden kestirilebilecek ve üretimi yapılmayacak. Yani verimlilik üst seviyeye çıkacak.
E-ticareti yaygınlaştıracak
Türkiye’de e-ticaret pazarını, gerek yön veren oyuncuları, ticari partnerleri ve yanı sıra tüketici ağı olarak, İstanbul domine ediyor. E-ticaret siparişlerinin yüzde 45’e yakın oranı İstanbul’dan gerçekleşiyor. 5G teknolojisi, internet kullanımını yaygınlaştıracak. Kırsal alanlarda internet kullanımının oransal olarak bakıldığında büyümesi, büyük şehirlerden daha yüksek olacak. Yani 5G, teknolojilerinin daha geniş kitlelere yayılmasına katkı sunacak.
E-ticaret uygulamalarında Türkiye, kamunun ihtiyaç gideren uygulamaları, regülasyon hamleleri, özel sektörün girişimci yönü, finans kurumlarının da yatırım heyecanı yükselten hizmetleriyle dünyada önemli bir noktaya geldi. Kurduğu hizmet ağı ve sergilediği performans, e-ticarette Türkiye’yi, Avrupa’nın üstüne taşıdı. Artık hızlı servis, güvenli servis tartışmaları yok denecek kadar azaldı. Ödeme sistemleri, rüştünü e-ticaret konularında da kanıtladı. Depolama tesislerindeki yatırımların büyük bir hamle ile gerçekleştiği söylenebilir. Yerli oyuncuların talebi kadar global devlerin de gelişi ile birlikte büyüdü tesis kapasiteleri. Bugün artık İstanbul Hadımköy, Büyükçekmece’den, Şekerpınarı’na Gebze’ye Sakarya’ya hatta Düzce’ye kadar uzandı depolama yatırımları.
Depo sistemleri verimi artıracak
TÜSİAD, iki yıl kadar önce e-ticaret üzerine önemli bir toplantı organizasyonu yapmış, konunun uzmanları yakın dönem hedefleri üzerine değerlendirmelerde bulunmuştu. Benim de takip ettiğim organizasyonda, Türkiye’de sayıları son 5 yılda hızla artan e-ticaret hizmet veren depolama tesislerinin büyüklüğünün 2027’ye kadar yani gelecek yıl sonuna kadar 11 milyon metrekareye ulaşması gerektiği vurgulanmıştı. 2024’te 7,5 milyon metrekare olan depolama tesisi kapasitesi, hızla yükseldi. Bu büyük hamlenin ardında, Türkiye’nin dünya coğrafyaları içerisindeki konumunun küresel e-ticaret hizmetleri için kritik değerde olması yatıyor. Ülkemizin 5G’ye dahil olması, e-ticarette stratejik rol oynayan depolama tesislerinin yönetimini de, dünyanın bir ucundan gelecek komut ile idare edilmesini de kolaylaştıracak, yanı sıra İsviçreli bir saat tamircisinin ihtiyacı olan küçücük bir ürünü tarif ettiği videonun, İstanbul Feriköy’deki tamircide hızla açılıp, saniyeler içinde “Bende var” mesajını ulaştırabilmesine de imkan yaratacak.
Stok yönetimi üst seviyeye çıkacak
Stok yönetimi tüm endüstrilerde ve ticarette olduğu gibi e-ticaret dünyasının da en önemli ihtiyaç kalemlerinden. Hele de günümüz koşullarında. Özellikle büyük e-ticaret yapıları için stok idaresi hassasiyet ve özen istiyor. 5G, nesnelerin interneti stok yönetimini kolaylaştıran uygulamalar da getirecek. Depolarda kullanılacak algılayıcılar stok takibini kolaylaştırıp zaman tasarrufu sağlarken, yapay zeka hangi ürünün boyutuna ve satış sıklığına göre yerleştirileceğini planlayacak. Yukarıda tarif ettiğimiz şekliyle veri analizinin yüksek kalitede yapılmasının önünün açılmasıyla birlikte üreticiden gelen bilgiler üzerinden gerçekleşecek tahminlerin doğruluk payı artacak. Bu da üretim safhasından başlayarak sağlıklı metodların ve rakamların kullanılmasına imkan yaratacak. Böylece ürün tedariği kolaylaşacak. Ürünlerin bekleme süresinin 5G ve nesnelerin interneti ile kısalması üreticileri ve tedarikçileri de olumlu etkileyecek.
Videolar daha çok devrede
Önümüzdeki dönemde e-ticaretin, daha da kişiselleşeceği ve kullanıcı deneyiminin merkezde olduğu bir yapıya doğru ilerleyeceği görülüyor. Yapay zekâ destekli öneri sistemleri, mobil uygulamalar, sosyal ticaret ve veri temelli pazarlama yöntemleri bu dönüşümün en önemli parçaları olacak. 5G bu noktada da devrede olacak. 5G’nin gelişmiş uygulama sağlayacağı alanlar arasında yapay zeka ve sanal gerçeklik var. Video sisteminin yaygınlaşıp, hızını artırması tüketiciyi de, e-ticaret yapan kurum kuruluşları da olumlu etkileyecek. Bir ürüne erişim kolaylaşacağı gibi pazarlama imkanları da artacak.
E-ticaret, müesseseleri başta fiyat olmak karşılaştırma imkanını kolaylaştırmıştı. 5G ile mevcut servis daha da hızlanacak. Kişiselleştirme hizmetleri de büyüyecek. Yanı sıra kişiye özel e-ticaret imkanları da artacak. Örneğin bir mağazadaki ürünü kendi bedeninde görmek isteyene, (kim ilk uygulamalarına başlandı) bir mutfak cihazını kullanma ayrıcalığına yeni teknolojilerle imkan yaratılabilecek. Yapay zekaya erişimin hızlanması, görüntünün akıcılığı, sanal asistanlık hizmetleri, teknik destekler yakın zamanda görebileceğimiz uygulamalar olacak. Görselliğin algılama üzerindeki olumlu etkilerinin 5G hızıyla artması kullanıcı geri dönüşlerini de yaygınlaştıracak. Ürünlerin videolarını da görebilen tüketiciler, marka ve ürünlere olan güveni arttığı için alışverişi fiziksel dünyadan e-ticarete taşıyacak.
Geleneksel pazar ile rekabet artacak
Peki tüm bu durumlar neye yol açacak. Öncelikle şunu ifade etmekte yarar var. E-ticaret yakın zamana kadar yaygınlaşma ve servis kalitesi öncelikli bir gündem ile faaliyet yürütüyordu. Karlılık ön planda tutulmuyordu. Şimdi, artık rüştün ispatlanmasıyla birlikte, 5G’nin sağladığı daha iyi analiz ve stok yönetimiyle, pazarlama teknikleriyle artık karlılığın da esas alındığı bir döneme girilecek. Bu arada işletmelerde verimliliğin artması, daha çok oyuncunun pazaryerleri başta olmak üzere dijital ortamda satışa yönelmesi, e-ihracatın hızlanmasına neden olacak.
Tüm bunlar, tüketicinin önüne daha uygun fiyat tarifelerin çıkmasına vesile olacak. Son analiz notu olarak da, şu ifade edilebilir, 5G’nin sunduğu hizmetler, e-ticarete, fiziki ticarete nazaran daha fazla imkan tanıyacak. Bu da artık bitmeyecek bir yarış haline gelen iki kanalın rekabetini daha da kızıştıracak.
