MERVE YİĞİTCAN
Türkiye ekonomisinin 2016–2025 döneminde dış ticaret dengesinin en güçlü dayanaklarından biri hizmet sektörü oldu. TÜİK Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri’ne göre, hizmet ihracatı 2016’daki 51,38 milyar dolardan yüzde 143 artışla 2025’te 124,88 milyar dolara çıktı. Hizmet ithalatı da yüzde 138 artarak 26 milyar dolardan 61,89 milyar dolara yükseldi. Böylece hizmet ticaretindeki net fazla 25,38 milyar dolardan 62,99 milyar dolara ulaştı.
Son 10 yıldaki büyümenin yükünü seyahat ve taşımacılık sırtladı. Seyahat ihracatı 23,79 milyar dolardan 60,04 milyar dolara, net fazla 18,81 milyar dolardan 51,07 milyar dolara çıktı. Taşımacılık ihracatı da 19,73 milyar dolardan 42,57 milyar dolara, net fazla 12,68 milyar dolardan 22,79 milyar dolara yükseldi. İki kalem 2025’te toplam hizmet ihracatının yüzde 82,2’sini oluşturdu.
Ancak turizm ve lojistik hariç tutulduğunda açık büyüdü. Bu iki sektör dışarıda bırakıldığında 2016’da 6,11 milyar dolar olan hizmet ticareti açığı, 2025’te yüzde 77,9 artışla 10,87 milyar dolara çıktı. 2016–2023 döneminde 5,3–6,6 milyar dolar bandında seyreden açık, 2024’te 7,74 milyar dolara, 2025’te 10,87 milyar dolara yükseldi.
Katma değerli kalemlerde açık derinleşti
Katma değerli ve teknoloji odaklı kalemlerde açık daha belirgin. Lisans, patent, marka ve yazılım kullanım ödemelerini içeren fikri mülkiyet haklarında net açık 2016’daki 1,79 milyar dolardan yüzde 135,8 artışla 2025’te 4,23 milyar dolara çıktı. Sigorta ve emeklilik hizmetlerinde açık 1,06 milyar dolardan 2,52 milyar dolara, danışmanlık ve Ar-Ge gibi alanları kapsayan diğer iş hizmetlerinde ise 2,60 milyar dolara ulaştı.
Tek olumlu ayrışma telekomünikasyon, bilgisayar ve bilgi hizmetlerinde görüldü. Yazılım ve bilişim ihracatı 2016’daki 1,05 milyar dolardan yüzde 537,8 artışla 2025’te 6,72 milyar dolara yükseldi. Böylece sektördeki kronik dış ticaret açığı kapanma noktasına geldi.
En fazla ihracat ABD’ye
Seyahat hariç ülke bazlı hizmet ticaretinde en fazla ihracat ABD’ye yapıldı. ABD’ye hizmet ihracatı 2016’daki 2,22 milyar dolardan 2025’te 8,34 milyar dolara çıktı. Almanya 7,45 milyar dolarla ikinci, Birleşik Krallık 4,3 milyar dolarla üçüncü, Rusya 3,2 milyar dolarla dördüncü sırada yer aldı. Türkiye’nin ABD’ye karşı net hizmet ticareti fazlası 228,7 milyon dolardan 3,96 milyar dolara, Almanya ile net fazla ise 3,25 milyar dolara yükseldi.
İthalatta İrlanda zirveden inmiyor
İthalatta ilk sırayı 6,67 milyar dolarla İrlanda aldı. Onu 4,80 milyar dolarla Birleşik Krallık ve 4,38 milyar dolarla ABD izledi. Türkiye’nin seyahat hariç en büyük hizmet ticareti açığı 5,46 milyar dolarla İrlanda’ya karşı verildi. Bunda Google, Apple, Meta ve Microsoft gibi teknoloji şirketlerinin Avrupa merkezlerinin İrlanda’da bulunması ve Türkiye’den yapılan yazılım, bulut ve dijital reklam ödemelerinin bu ülkeye yazılması etkili oldu. Türk deniz ticaret filosunun uluslararası tescilde kullandığı ‘elverişli bayrak’ uygulamaları nedeniyle de Liberya’ya karşı 1,79 milyar dolar, Panama’ya karşı 1,32 milyar dolar net hizmet ticareti açığı oluştu.
