YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Küresel moda sektörünün sürdürülebilirlik standartları artık yalnızca kullanılan hammaddenin kaynağına ve geri dönüştürülmüş içeriğe odaklanmıyor, üretimin hangi çalışma şartlarında yapıldığı da giderek daha fazla önem kazanıyor. Geride kalan dönemde çalışma şartları nedeni ile tartışma konusu olan ve yine bu nedenle hizmet sektörüne geçişin yoğun olarak yaşandığı tekstil sektöründe kullanılan GRS ve RCS gibi sürdürülebilirlik sertifikalarının arkasındaki Textile Exchange, yeni sertifikasyon sisteminde insan hakları kriterlerinin ağırlığını artırıyor. Tekstil ve hazır giyim sektöründe daha sürdürülebilir ve sorumlu hammadde kullanımını yaygınlaştırmaya çalışan küresel ve kar amacı gütmeyen Textile Exchange, şirketlerin yeni döneme hazırlanması için 1 Eylül’de üç yeni insan hakları rehberi ve uygulama aracı yayımladı. Böylece denetimlerde yalnızca kullanılan hammaddenin geri dönüştürülmüş olup olmadığı veya çevresel şartların karşılanıp karşılanmadığına bakılmayacak, üretimde çalışanların hangi koşullarda çalıştığı daha yakından takip edilecek. Yeni sistem 31 Aralık 2026’da devreye girecek. 2027 geçiş yılı olacak. 2028 itibariyle ise kapsama giren işletmeler için yeni standart zorunlu hale gelecek.
Ücret ve çalışma saatlerine bakılacak
Yeni dönemin en önemli değişikliklerinden biri çalışan haklarında yaşanacak. Textile Exchange’in açıkladığı kriterlere göre işletmelerden çalışanların karşılaşabileceği insan hakları risklerini belirlemeleri ve bunlara karşı önlem almaları istenecek. Denetimlerde iş sağlığı ve güvenliği, çalışanların korunması ve çalışma koşullarının yanı sıra ücret ve yan haklar da dikkate alınacak. Aşırı çalışma saatleri ve fazla mesainin önlenmesi için şirketlerin aldığı önlemler de değerlendirilecek. Böylece sürdürülebilir tekstil üretiminde ürün nasıl ve hangi hammaddeden üretildi? sorusunun yanına hangi çalışma koşullarında üretildi? sorusu da daha güçlü biçimde eklenmiş olacak. Textile Exchange, şirketlerin yeni sisteme hazırlanması için insan hakları rehberinin yanı sıra işletmelerin kendi risklerini belirleyebileceği bir değerlendirme aracı da hazırladı. Şirketlerin insan haklarına ilişkin yazılı taahhüt ve çalışma kuralları oluşturabilmeleri için örnek bir metin de yayımlandı.
GRS ve RCS’de yeni dönem
Değişiklik, tekstil sektöründe yaygın olarak kullanılan Global Recycled Standard (GRS) ve Recycled Claim Standard (RCS) sistemlerini de kapsıyor. Bu standartlar önümüzdeki dönemde Textile Exchange’in “Materials Matter Standard” adını verdiği yeni yapı altında toplanacak. Yeni sistem ayrıca yün, tiftik ve alpaka gibi hayvansal elyaflara yönelik mevcut standartları da aynı çatı altında bir araya getirecek. Ancak değişiklik ilk aşamada her tekstil ve hazır giyim fabrikasını doğrudan kapsamıyor. Düzenlemenin Türkiye'deki ilk etkisinin tekstil geri dönüşümü, geri dönüştürülmüş elyaf ve hammadde üretimi yapan işletmelerde görülmesi bekleniyor.
Yeni sisteme geçiş hazırlıkları Türkiye'de de başladı. Textile Exchange standartlarında sertifikasyon hizmeti veren ETKO, 19 Ağustos'ta yaptığı duyuruda GRS ve RCS'den yeni sisteme geçiş takvimini sektörle paylaştı. Buna göre 2027 geçiş yılı olacak. 31 Aralık 2027'den sonra mevcut GRS ve RCS sistemi yerine yeni standart uygulanacak. Türkiye'deki kapsama giren üreticilerin de sertifikalarını devam ettirebilmek için yeni şartlara uyum sağlamaları gerekecek.
Ünlü markalar için üretim yapan şirketler açısından önem taşıyor
Yeni düzenleme, küresel moda sektöründe son yıllarda hızlanan bir değişimin de parçası. Büyük markalar artık tedarikçilerinden yalnızca çevre ve geri dönüşüm konusunda değil, çalışan hakları konusunda da daha fazla güvence istiyor. Textile Exchange de yeni sistemi oluştururken uluslararası insan hakları ve sorumlu iş yapma ilkelerini esas aldığını belirtiyor. Şirketlerin faaliyet gösterdikleri ülke ve sektöre göre karşı karşıya oldukları riskleri belirlemeleri ve bu riskleri azaltacak önlemler almaları istenecek. Yeni dönem özellikle Avrupa ve ABD'deki büyük moda markalarına üretim yapan Türk şirketleri açısından önem taşıyor. Sertifikalı üretimde çevresel kriterlerin yanında ücret, çalışma süresi, fazla mesai ve iş güvenliği gibi sosyal şartların da daha görünür hale gelmesinin, önümüzdeki dönemde tedarikçi seçiminde çalışma koşullarının ağırlığını artırması bekleniyor.
