AYSEL YÜCEL
Ekonominin öncü göstergelerinden biri olarak görülen ağır ticari araç satışlarında işler terse dönüyor. Özellikle son 1.5 yıldır rekor üstüne rekor kıran çekici pazarında daralma başlarken, pazarı depremle hareketlenen inşaat sektörü destekliyor.
Pandemiyle birlikte lojistik sektöründe yaşanan hareketlilik, ağır ticari araç satışlarını da hızlandırmıştı. 2022 yılında ağır ticari araç pazarında son 10 yılın rekoru kırılmış, toplam satışlar 38 bin adeti aşmıştı. Bu yılın ilk yarısında da satışlar iyi gitti. İlk altı ayda ağır ticari araç pazarı yüzde 48 büyüdü. Ancak küresel ekonomideki yavaşlamanın yanı sıra iç pazarda finansmana erişimde yaşanan zorluklar, yüksek enflasyon ve kur artışı gibi nedenlerle lojistik tarafından gelen talepte yavaşlama başladı.
Ağır ticari araç pazarında talepteki bu yavaşlama Ağır Ticari Araçlar Derneği’nin (TAİD) ekim ayı satış verilerine de yansıdı. TAİD verilerine göre, Ekim 2023’te Türkiye’de çekici ve kamyon satışları 2022’nin aynı ayına göre yüzde 8 daralarak 3 bin 172 adet olarak gerçekleşti. Segment kırılımlarına bakıldığında ekimde çekici satışları bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 24 oranında azalarak bin 539 adet düzeyinde gerçekleşti. Bu dönemde 16 ton altı kamyon satışları yüzde 31 oranında düşerek 400 araçla sınırlı kaldı. 16 ton ve üstü kamyon satışları ise aynı dönemde yıllık bazda yüzde 45 oranında artarak bin 233 adet oldu. Bu segmentteki artışta deprem bölgelerinin yeniden inşasının yanı sıra Marmara Bölgesi’nde hızlanan kentsel dönüşüm projeleri etkili oldu.
En büyük sorun finansmana erişim
EKONOMİ’nin sorularını yanıtlayan TAİD Yönetim Kurulu Başkanı Burak Hoşgören, özellikle finansmana erişimde yaşanan zorluklar nedeniyle ağır ticari araç satışlarında talebin yavaşladığını belirtti. Ağır ticari araç sektörünün ekonominin ve ülkelerdeki gelişmelerin nabzını tutan bir yapıya sahip olduğunu hatırlatan Hoşgören, TAİD’in aylık değerlendirme raporunda şu açıklamayı yaptı: “2023 yılının ilk on ayı, globalde ve ülkemizde zorlu geçti ve bu şekilde devam ediyor. Küresel ekonomik bunalım, ülke savaşlarının neden olduğu kutuplaşmalar, kaynak yetersizlikleri, enerji krizi gibi tüm ülkeleri etkileyen bir süreç yaşanıyor. Ülkemizde ise hepimizi derinden etkileyen deprem afeti, seçim süreci, kur değişimleri ve finansa erişmedeki zorluklar yönetilmesi güç olan bir dönemin yaşanmasına neden oldu.”
Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) Başkanı Cengiz Eroldu, geçen haftalarda düzenlenen basın toplantısında otomotiv ana sanayi üreticileri olarak özellikle ağır ticari araç pazarında talepte daralmanın başladığını hissettiklerini söylemişti. Son dönemde görüştüğümüz lojistik sektörü temsilcileri de özellikle finansmana erişim ve yüksek maliyet artışları nedeniyle filo yatırımlarını ötelediklerini ya da adetleri revize ettiklerini belirtiyordu. EvoLog lojistik yöneticileri, pazardaki durumu ‘eskiden telefonlarımızı açmayan otomotiv bayileri, şimdi çekici ve kamyon satmak için bizi arıyor” sözleriyle özetlemişti.
Talepteki yavaşlama 2024’te daha çok hissedilecek
TAİD verilerine göre, Ocak-Ekim 2023 döneminde ağır ticari araç satışları bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 25 oranında artarak 35 bin 184 adet oldu. Yılın ilk 10 ayında çekici satışları, yıllık bazda yüzde 14 artışla 20 bin 183 adet olurken, 16 ton ve üstü kamyon satışları yüzde 59 oranında artarak 10 bin 355 adete ve 16 ton altı kamyon satışları da yüzde 16 artarak 4 bin 646 adete ulaştı. Sektör temsilcileri, ekonomi yönetiminin sıkı para politikasına devam edeceği 2024’te, ağır ticari araç satışlarındaki ivmenin daha da yavaşlayacağı görüşünde. 2022 yılında ağır ticari araç satışları, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 25 oranında artarak 38 bin 149 adet olmuştu. 2022’de çekici satışları yüzde 32 oranında artarak 23 bin 286 adet olurken, 16 ton ve üstü kamyon satışları yüzde 9 oranında artarak 9 bin 102 adet oldu. 16 ton altı kamyon satışları da yüzde 14 oranında artarak 5.392 adet olarak gerçekleşmişti.
