EVRİM KÜÇÜK
Sudan sonra küresel olarak en çok tüketilen ikinci içecek olan çay, tüketimi artmasına karşın tedarik baskı altına girdi. Dünyada yılda 6.4 milyon ton tüketilen çayın fiyatı hızlı bir yükseliş trendi içinde. İklim değişikliğinin neden olduğu kuraklık, Kızıldeniz’deki saldırıların yarattığı lojistik sıkıntılar ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrasında ortaya çıkan gübre fiyatındaki artış gibi faktörler dünyada çay fiyatlarını artırıyor.
Yıllık fiyat artışı yüzde 57
Küresel emtia piyasalarındaki işlemlerde çayın fiyatı 2024’ün başından bu yana yüzde 57.53 arttı. Hindistan çayını referans alan Trading Economics verilerine göre çayın fiyatı 240 rupi/kg seviyesine geldi. Artışın önemli bölümü nisan ayından bu yana yaşandı ve sadece son 6 ay içinde fiyatlar yüzde 90’dan fazla yükseldi.
Çay üreticileri hem jeopolitik sorunlardan hem de iklimsel sorunlardan muzdarip. Asya ve Afrika’daki başlıca çay üreticileri kuraklık getiren sıcak hava dalgasıyla sarsıldı. Endonezya, Vietnam ve Hindistan gibi en büyük çay üreten ülkelerden bazılarında, özellikle Vietnam’da olmak üzere birçok önemli ürüne zarar veren uzun süreli bir sıcak hava dalgası yaşandı. En büyük çay ihracatçıları arasında bulunan Çin, Hindistan, Kenya ve Sri Lanka küresel üretimin yaklaşık yüzde 75’ini oluşturuyor.
Kızıldeniz’de uzayan rotalar maliyet artırdı
Yemenli Husilerin Kızıldeniz'deki saldırıları da geleneksel tedarik zincirlerini aksatarak gemileri Afrika'nın güney ucuna yönlendirmeye zorladı. Kızıldeniz, Asya ile Avrupa arasındaki en kısa deniz yolunun bir parçasıdır ve gemilerin saldırılar nedeniyle daha uzun rotalara yönelmesi maliyetleri artırıp çay fiyatlarına yükseliş olarak yansıdı. Gübreye erişimin Rusya-Ukrayna savaşı sonrasında zorlaşması da çay sektörünü etkiledi. Örneğin Letonya, işgalden bir yıl sonra Nisan 2023’te Kenya’ya ilk gübre sevkiyatını gönderebilmişti. Ayrıca Husi isyancı grubu tarafından batırılan ilk gemi Rubymar, 41 bin ton gübre taşıyordu.
GlobalData analisti Debarnik Biswas, “İstihdam ve ihracat geliri için çay sektörüne güvenen düşük gelirli gelişmekte olan çay üreticisi ülkeler, gübre kıtlığı ve artan fiyatlar, lojistik darboğazlar ve daha yüksek üretim maliyetlerinden bir miktar etkilendi” diyor.
Türkiye kişi başına tüketimin liderlerinden
Çay, Türk sofralarının baş tacı olarak nitelenebilir zira Türkiye kişi başına çay tüketiminde Birleşik Krallığın ardından dünya ikincisi. Tendata verilerine göre kişi başına düşen çay tüketimi yılda 3 kilogramdan fazla.
Toplam tüketime bakıldığında yüzde 46 pay ile Çin birinci. Bu ülkenin tüketimi 3 milyon civarında. Hindistan 1.16 milyon ton ve Türkiye 250 bin tonu aşan tüketimle Çin’i izliyor.
Türkiye’de tüketimden elde edilen gelirin bu yıl 11 milyar dolar civarında olması bekleniyor. Statista tarafından hazırlanan bir rapora göre Türkiye’nin çay pazarına ilişkin bulgular şöyle:
▶Çay pazarında ev ve ofis gibi kapalı olanlarda tüketilen çaydan elde edilen (örneğin süpermarketler ve marketlerden elde edilen gelir) 2024 yılında 5.07 milyar ABD dolarına ulaşacak.
▶Ev dışı gelir (örneğin restoran ve barlardan elde edilen gelir) 2024 yılında 6.33 milyar ABD dolarına ulaşacak.
▶Toplam gelir 2024 yılında 11.40 milyar ABD dolarına ulaşacak.
▶Dünya genelinde çay satışından elde edilen toplam gelirin ise 277.3 milyar dolara ulaşacağı tahmin ediliyor.
▶Ev tüketimine yönelik gelirin 2024-2029 döneminde yıllık yüzde 13.83 (CAGR 20242029) oranında artması bekleniyor.
▶Toplam nüfus rakamlarına göre, 2024 yılında kişi başına düşen ortalama gelir, yurtiçinde 58.74 ABD doları olarak gerçekleşeceği tahmin ediliyor.
▶Çay pazarında, ev tüketimi hacminin 2024 yılında 292 milyon kg’a ulaşması bekleniyor.
▶2024 yılında ev dışı hacminin 17.94 milyon kg’a ulaşması bekleniyor.
▶Toplam hacmin 2024 yılında 309,90 milyon kg’a ulaşması bekleniyor.
▶Çay pazarının 2025 yılında yüzde 5.8’lik hacim büyümesi göstermesi bekleniyor.
▶Çay pazarında kişi başına düşen ortalama hacmin bu yıl 3.39 kg olması bekleniyor.
▶Toplam gelir 2024 yılında 277,30 milyar ABD dolarına ulaşacak.
İhracat pazarında önemli bir oyuncuyuz
Türkiye, küresel çay ihracat pazarında önemli bir oyuncu olarak ortaya çıkmış durumda. Küresel çay üretiminin yüzde 6-10’unu oluşturan ilk beş çay üreticisi ülke arasında yer alıyoruz. Artan küresel talep, Hindistan ile Sri Lanka gibi büyük çay üreticisi ülkelerden gelen arzın azalması, Türkiye’nin AB ülkelerine yakınlığı gibi koşullar Türkiye’nin çay ihracat endüstrisine katkıda bulunuyor. Türk çay ihracatının ana hedefleri arasında Avrupa Birliği ülkeleri, İran, ABD ve Irak yer alıyor. Özellikle Belçika, Almanya, Fransa ve Hollanda önemli pazarlar arasında.
