YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Küresel ayakkabı ticaretinde son yıllarda dengeler hızla değişirken, Türkiye bu dönüşümden en fazla etkilenen üretici ülkeler arasında yer aldı. Yüksek enflasyonun yarattığı maliyet baskısı, işçilik giderlerindeki sert artış, kur politikasının ihracatçı üzerindeki etkisi ve finansmana erişimde yaşanan sorunlar, Türk ayakkabı sektörünün uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü zayıflattı. Özellikle Çin’den uzaklaşan siparişlerin Vietnam, Endonezya ve Hindistan gibi daha düşük maliyetli üretim merkezlerine yönelmesi, Türkiye’nin küresel ayakkabı ihracatından aldığı payın gerilemesine neden oldu. Buna karşın iç pazarda artan ithalat baskısı, sektörün dış ticaret dengesinde de dikkat çekici bir kırılma yarattı. Uluslararası Ticaret Merkezi verilerine göre dünya ayakkabı ihracatı yüzde 7,8 artarak 181,4 milyar dolara, ithalatı ise yüzde 5,9 yükselerek 170,7 milyar dolara çıktı. Aynı dönemde Türkiye’nin ayakkabı ihracatı yüzde 13,2 gerileyerek 1 milyar dolar seviyesine inerken, ithalatı da yüzde 1,9 düşüşle 1,67 milyar dolara düştü. Gelişmelere paralel olarak Türkiye’nin küresel ayakkabı ihracatından aldığı pay yüzde 0,69’dan yüzde 0,56’ya gerilerken, küresel ithalattan aldığı pay ise yüzde 0,98 olarak gerçekleşti.
Dünya ayakkabı ihracatının yıllar itibarıyla seyrine bakıldığında 2021 yılında 153,6 milyar dolar olan hacim 2022’de 180 milyar dolar, 2023’te 167 milyar dolar, 2024’te 168 milyar dolar ve 2025’te de 181,3 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu dönemde Türkiye’nin ihracat hacmi ise 1 milyar 81 milyon dolar, 2022’de 1 milyar 310 milyon dolar, 2023’te 1 milyar 268 milyon dolar, 2024’te 1 milyar 161 milyon dolar ve 2025’te de 1 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu dönemde Türkiye’nin dünya ayakkabı ihracatından aldığı pay son yıllarda dikkat çekici bir şekilde geriledi. 2021’de yüzde 0,70 olan pay, 2023 yılında yüzde 0,76 ile zirve seviyeye çıkarken, 2024’te yüzde 0,69’a, 2025 yılında ise yüzde 0,55’e düştü. Böylece Türkiye, küresel ayakkabı ticaretindeki konumunda son dönemde önemli bir kayıp yaşadı. Aynı dönemde özellikle Vietnam, Endonezya ve Kamboçya gibi Asya ülkelerinin güçlü yükselişi, rekabet baskısını daha da artırdı. Sektör temsilcileri ise yüksek maliyetler, kur baskısı ve rekabetçilik kaybının Türkiye’nin performansını aşağı çektiğine dikkat çekiyor.
İthalattan aldığımız pay yüzde 58 arttı
Geride bıraktığımız yıl dünya ayakkabı ithalatı da önemli oranda yükseldi. 2021 yılında 146 milyar dolar olan ithalat hacmi 2022’de 174 milyar dolar, 2023’te 159 milyar dolar, 2024’te 161 milyar dolar ve 2025’te de 171 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu dönemde Türkiye’nin ithalatı ise çok hızlı bir şekilde yükseldi. 2021’de 587 milyon dolar olan Türkiye’nin ayakkabı ithalatı, 2022’de 962 milyon dolar, 2023’te 1 milyar 416 milyon dolar, 2024’te 1 milyar 711 milyon dolar ve 2025’te de 1 milyar 678 milyon dolar olarak gerçekleşti. 2021 ile 2025 arasında ithalat yüzde 185 artış gösterdi ve dış ticaret fazlası veren sektör net ithalatçı konuma geçti. Türkiye’nin dünya ayakkabı ithalatından aldığı pay ise 2021 yılında yüzde 0,39 seviyesinde iken, 2023’te yüzde 0,52’ye, 2024’te yüzde 0,58’e çıktı. 2025 yılında ise payını yüzde 0,63’e taşıyan Türkiye, dünya ayakkabı ithalatında büyüyen pazarlar arasında yer aldı.
Üretim güçlü bir şekilde Asya’ya kayıyor
Dünya Ticaret merkezi verileri, 2025 verileri, küresel ayakkabı ticaretinde üretim merkezinin giderek daha güçlü şekilde Asya’ya kaydığını ortaya koydu. Çin halen dünyanın en büyük ayakkabı ihracatçısı olmayı sürdürse de ihracatı yüzde 9,5 düşerek 46,1 milyar dolara geriledi. Buna karşın Vietnam yüzde 58,8’lik dikkat çekici artışla ihracatını 37,2 milyar dolara çıkararak Çin’e hızla yaklaştı. Kamboçya’nın yüzde 24,5, Tunus’un yüzde 38,9, Myanmar’ın ise yüzde 101’i aşan ihracat artışı yakalaması, düşük maliyetli üretim merkezlerinin küresel markalar açısından daha cazip hale geldiğini gösterdi. Endonezya da yüzde 12,6 büyümeyle güçlü performans sergileyen ülkeler arasında yer aldı. Uzmanlara göre küresel markaların tedarik zincirlerini çeşitlendirmesi, işçilik maliyetleri ve üretim teşvikleri Asya ülkelerinin yükselişinde belirleyici oldu. Özellikle Vietnam’ın ABD ve Avrupa pazarlarındaki güçlü konumu dikkat çekiyor.
ABD hala dünyanın en büyük ithalatçısı
İthalat tarafında ise ABD açık ara dünyanın en büyük ayakkabı alıcısı olmayı sürdürdü. Ancak ABD’nin ayakkabı ithalatı yüzde 4,2 gerileyerek 27,1 milyar dolara düştü. Almanya, Fransa, İtalya ve Hollanda gibi Avrupa ülkeleri ise ithalatlarını artırmaya devam etti. Özellikle Hollanda’nın yüzde 26,7, İspanya’nın yüzde 17,1 ve Polonya’nın yüzde 16,9’luk ithalat artışları Avrupa’daki tüketim talebinin canlı kaldığını gösterdi. Vietnam’ın ithalatındaki yüzde 82,3’lük sıçrama ise ülkenin yalnızca üretim üssü değil aynı zamanda güçlü bir ara malı ithalatçısı haline geldiğini ortaya koydu.
