LEVENT AKBAY
Üretim ve ihracat artışı sağlayacak yatırımlarda ‘kamu yararı’ görülmeyince Arslanbey OSB’nin büyümesi askıya alındı. Kocaeli Kartepe’de 142 hektar arazi üzerinde kurulu olan ve 2020’de yüzde 100 doluluk kapasitesine ulaşan Arslanbey OSB’nin 5 yıldır süren, 65,2 hektar ilave alan üzerinde büyüme çabası, genişleme alanının tarım arazisi olma niteliğine takıldı. Buna karşın genişleme alanındaki ‘mutlak tarım arazisi’nin ‘kuru’ özellikte olması, bu tür tarım arazilerinin mevzuat gereği tarım dışı amaçlarla kullanılmasının mümkün olması, OSB yönetiminin büyüme heyecanını sürdürmesine yol açtı.
Toprak Koruma Kurulu da genişleme sahasının ‘kuru’ mutlak tarım arazisi olması nedeniyle tarım dışı kullanımın uygun olduğuna karar verdi. Ancak dosyanın onaylanması ve fiziki genişlemenin önünün açılması için Tarım ve Orman Bakanlığı imzalı ‘Kamu Yararı Kararı’nın çıkması gerekiyordu. 5 yıldır tekrar tekrar rapor hazırlayarak ilgili idarelere başvuran OSB yönetimi, bu kez de Ankara Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Bölümü’ne bir rapor hazırlattı.
RAPORA GÖRE ‘KAMU YARARI’ VAR
Raporda 10 milyar dolarlık üretim yapılan bölgede genişlemenin başarılması halinde, yapılacak yatırımların gayri safi milli hasılaya 3 milyar dolar katkıda bulunacağı, 3,6 milyar dolarlık sabit tesis yatırımı yapılacağı, 1 milyar dolar ihracat artışı sağlanacağı ve 10 bin kişilik istihdam kapasitesi yaratılacağı değerlendirmeleri dikkat çekti. Raporda OSB’de faaliyeti bulunan firmaların yeni yatırımlar için yeni yerlere ihtiyaç duydukları, ayrıca 35 yeni yatırımcının da yatırım için yer istediği başvurular da eklendi.
Raporda OSB yönetimi tarafından başvurusu yapılan bölgenin OSB sınırlarına eklenmesiyle sağlanacak ‘genişleme’de kamu yararı bulunduğu vurgulandı. Ancak tüm bu bulgu ve taahhütler kuru tarım arazisinin amacı dışında kullanımını mümkün kılacak ‘kamu yararı’ kararının çıkmasına ve bakanlığın da bu kararı onaylamasına yetmeyince yatırımlar da askıda kalmış oldu.
Arslanbey OSB’nin ilave alan talebi, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanan planlar, Büyükşehir Meclisi tarafından 18.01.2024 tarihinde onaylanmış, böylelikle Arslanbey OSB’nin güneyi sanayi alanı, batısı tarım alanı, kuzey ve doğusu konut dışı kentsel çalışma alanı, güneydoğusu gelişme konut alanı olarak belirlenmişti.
2021’DEN 2025’E BAŞVURULAR…
Arslanbey OSB’nin genişleme alanına ilişkin olarak tarım dışı kullanım başvurusu ilk kez 22.10.2021’de yapıldı ve Tarımsal Arazileri Değerlendirme Sisteminde (TAD) istenen revizelere göre 7.3.2022’de tekrar başvuru yapıldı. 6.10.2022’de 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu 13. Maddesi kapsamında başvurunun uygun görülmediği yazısı OSB’ye gönderildi. OSB gerekçeli rapor ile TAD Tarım Sisteminde istenen revizelere göre 11.10.2022 tarihinde ikinci kez başvuruda bulundu. 22.03.2023’te 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu 13. Maddesi gereğince başvuru tekrar reddedildi. Arslanbey OSB 14.08.2023 tarihinde yeni bir teknik raporla Kocaeli Valiliği’ne başvuruda bulundu. Başvuru Tarım Reformu Genel Müdürlüğü’ne gönderildi. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın talebi uygun görmediğine ilişkin 16 Aralık 2024 tarihli yazısının ardından OSB yönetimi Kocaeli Valiliği üzerinden 2 Ocak 2025’te bir kez daha başvuruda bulundu. Tarım Reformu Genel Müdürlüğü 18 Ocak 2025 tarihli yazısı ile başvuruyu reddetti.
2022’DE TARIM DIŞI KULLANIMA ONAY VERİLMİŞTİ
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın kurum görüşünü almak üzere başvurduğu Kocaeli Valiliği, Tarım Reformu Genel Müdürlüğü’ne yazdığı 20.05.2022 tarihli cevabi yazısında:“65,2 hektarlık OSB alanının tarım dışı kullanım müracaatının Toprak Koruma Kurulu’nun 31.03.2022 tarih ve 86 no’lu toplantıda görüşüldüğünü belirterek, “…Bahse konu müracaat sahasının arazi niteliğinin ‘kuru mutlak tarım arazisi’ olması, alternatif alanının olmaması, tarımsal bütünlüğün bulunmamasından dolayı tarım dışı kullanımının uygun olduğuna, ancak dosyanın onaya sunulabilmesi için 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun… Uygulama Talimatı’nın 7. Maddesindeki ‘Kanunda belirtilen Kamu Yararı Kararı, Yönetmeliğin 3’üncü maddesinin (h) bendinde tanımlanmış olup, bu kapsamda kamu yararı kararı belgelerinin ilgili Bakan tarafından imzalı olması zorunludur’ hükmüne uygun olarak alınmış Kamu Yararı Kararının İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne ulaştırılmasına, etüt raporunda bahsedilen kriterlere göre müracaat eden kuruma Toprak Koruma Projesi’nin hazırlattırılmasına, kamu yararı kararının gelmesinden sonra ilgili kuruma kararın bildirilmesine oy çokluğu ile karar verilmiştir” denilmişti.
ÜNİVERSİTE: KAMU YARARI VAR
Üniversite tarafından hazırlanan raporda OSB’nin genişleme alanının OSB yönetimi tarafından başvurularda belirtilen alanda yapılması gerektiğine dikkat çekilerek şöyle denildi: “İnsan, toplum ve çevre ilişkilerinde dengeyi bozan nitelikte olmayan, ekonomik, ekolojik ve toplumsal, kayıplar bakımından toplum aleyhine sonuçlar doğurmayan, kamu ve toplum yararı birlikte gözetildiğinde olumlu sonuçlar doğuracağı, toplum adına sosyal fayda sağlayacağı, istihdam açısından bölge halkına yarar sağlayacağı görülmüş olup, esasa ilişkin nihai karar bakanlıkta olmak üzere organze sanayi bölgesi alanının kamuya yarar sağlayacağı değerlendirilmektedir.”
KENDİ ARAZİLERİNİ KAMULAŞTIRMA GARİPLİĞİ
Kocaeli Kartepe ilçesinde yer alan Arslanbey OSB 9 Nisan 2003’te bakanlıktan tescil edilerek tüzel kişiliğini kazandı. 1997’de başlayan münferit yatırımlardan oluşan bir sanayi bölgesi OSB’ye dönüştürülerek 142 hektarlık alan üzerinde 45 parselden oluşan bir tür Islah OSB oluşturuldu. 2010’da onaylanan ilk imar planı gereğince 2012 yılında altyapı projeleri onaylandı ve 2012 yılında altyapı ihalesi yapıldı. 2012’de işletmeye açılan OSB’nin tüm altyapısı 2018’de tamamlandı. Arslanbey’in sonradan OSB’ye dönüştürülmesi farklı bir durum yarattı. Sanayiciler genişleme alanının kuru mutlak tarım arazisi olması bir yana zaten daha önceden kendilerine ait olan arazileri kamulaştırma zorunluluğu ile karşı karşıya kaldılar.
Sanayi Bakanlığı’nın 2022 Sosyoekonomik Gelişmişlik Sıralaması çalışmasına göre Kartepe ülke genelinde 973 ilçe arasında 157. sırada yer alırken, il bazında Kocaeli ilçeleri arasında 6. sırada yer alıyor. İlçenin doğu kesimi sanayi ağırlıklı olmasına karşın batıya doğru Sapanca Gölü’ne uzanan Eşme ve Maşukiye çevresindeki yerleşim alanlarının doğal güzellikleri, turizm potansiyeline sahip bölgeler. İlçe ekonomisi ağırlıklı olarak sanayiye dayalı bir yapı gösteriyor. Türkiye’nin öncü sanayi kuruluşları ile birlikte birçok sanayi kuruluşu da ilçe sınırları içinde faaliyet gösteriyor.
ARSLANBEY OSB YÖNETİM KURULU BAŞKANI BAHATTİN ERTUĞ: İHRACATA DÖNÜK ÜRETİM KAPASİTESİNİ ARTIRMAK İSTİYORUZ
Arslanbey OSB yatırım ve üretim için çok uygun bir yer. Lojistik olarak ulaşım ağlarına yakın olması nedeniyle çok avantajlı, altyapısı da hazır. Avantajları nedeniyle ilgi gören bu OSB’ye yönelik yatırım talebini de değerlendirmek istiyoruz. Mevcut altyapıyı kullanarak, maliyetleri minimize ederek daha da büyümek, ihracata dönük üretimi artırmak istiyoruz.
Genişleme alanının mevcut OSB alanına bitişik olması, mevcut altyapı ve lojistik imkânlardan yararlanılacak olması büyüme maliyetlerini düşürecek düşüncesindeyiz.
Tabii ki çevre dostu, sürdürülebilir ve yeşil bir üretim ortamı oluşturmak amacındayız. Üretici ve ihracatçılar olarak zaten genelde maliyetlerimiz yüksek. İşçilik maliyetleri, finansman maliyetleri, kredi maliyetleri, teminatlar… Hepsi yüksek. Aynı şekilde ihracatta taşımacılık maliyetleri de yüksek.
Tüm dünya maliyetleri konuşuyor, maliyetleri düşürerek rekabet avantajı yaratmaya çalışıyor. Hatta rakiplerimiz maliyetleri düşürmeye çalışmanın dışında ülkeleri tarafından farklı yöntemlerle daha fazla destekleniyor. Bu nedenle rekabet giderek artıyor. Ucuz üretim yapabilirsen satabiliyorsun. İhracatçı bu koşullara uyum sağlayamıyorsa, pazarını kaybedebiliyor.
Sadece Çin ve Tayvan değil, genel olarak tüm ülkeler üreticilerini ihracatçılarını destekliyorlar. Bu rekabetle ayakta kalabilmek için desteğe ihtiyacımız var. Bu kapsamda daha yatırım aşamasında, üretim sürecindeki maliyetlerin düşük olmasını sağlamaya yönelik fiziki ortamların oluşumunu daha fazla desteklememiz gerekiyor. OSB’ler bu nedenle ayrıca önem taşıyor.
ÜSTÜN LOJİSTİK ÖZELLİKLER, YÜKSEK İLGİ
Cengiz Topel Havalimanı, Arslanbey OSB’nin hemen yanı başında. İkisi otoyol üç karayolu ve hızlı demiryolu hattı ile bağlantısı var. Yarımca, Derince ve Körfez limanlarına çok yakın. Yüzde 100 doluluk oranına sahip olduğu için yeni yatırım taleplerine karşılık verilemiyor. OSB’nin rekabet gücünün sürdürülebilmesi için yeni genişleme alanlarına yönelik planlamalar yapılması önem arz ediyor. 65,2 hektarlık gelişme alanı belirlendi. Arslanbey OSB’nin genişleme yönündeki ısrarlı girişimleri bölgenin yatırımcılardan gördüğü yüksek ilgiyi ve stratejik önemi gözler önüne seriyor.
RAPORDA, FİRMALARIN GENİŞLEME TALEPLERİNE TEK TEK YER VERİLDİ
■ Arslanbey OSB Yönetiminin, Ankara Üniversitesi’ne hazırlattığı son rapora göre; TOGG parçaları üreten Happines Tech takvime bağlı yeni siparişler için 100 bin metrekare sanayi arsası talebinde bulundu.
■ Üretim alanında dünyada pazar payı yüzde 15 olan Uzer Makine, 25 milyon dolar ihracat yaptığını belirterek yeni yatırımlar için yer talebinde bulundu.
■ OSB’de faaliyet gösteren Yıldız Entegre, dünyada tek çatı altına kurulan en büyük MDF tesisine sahip. OSB dışındaki parsellerin OSB’ye katılmasını istedi.
■ İKEA’nın sayılı tedarikçileri arasında yer alan Mehtap Mutfak Sanayi AŞ, tencere tava sektöründe ÇHC hariç dünyadaki en büyük üç firmadan biri olduklarını genişleme yatırımları için yere ihtiyaç duyduklarını bildirdi.
■ Yıllık 50 bin ton döküm ve sıcak haddelenmiş rulo üretimi kapasitesine sahip olan ve üretiminin yüzde 50’sini ihraç eden Almesan Alüminyum da yer talebinde bulundu.
■ Ayrıca 38 yeni yatırımcı Ek-2 formu vererek yatırım talebinde bulundu ve 172 hektar yeni sanayi parseli ihtiyacı doğdu.
