HASAN COŞKUN/SAKARYA
Sıfır Atık Vakfı ve Sakarya Valiliği himayelerinde, Sakarya Üniversitesi, Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Sakarya Büyükşehir Belediyesi, Sakarya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Sakarya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü iş birliğinde gerçekleştirilen Sakarya Sıfır Atık Çalıştayı’nın çıktıları, Sonuç Konferansı ile kamuoyuna açıklandı. Ayrıca Sakarya’da yürütülecek sıfır atık çalışmaları için Sıfır Atık İl Koordinasyon Kurulu oluşturuldu.
Çalıştaylar ile Türkiye’nin iklim yürüyüşüne katkı
Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş, konferansta yaptığı konuşmada, Sıfır Atık Hareketi’nin 2017’de Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi tarafından başlatıldığını hatırlatarak, belirterek, Anadolu topraklarında başlayan sıfır atık hareketinin artık sınırları aştığını ve dünyanın 193 ülkesinde karşılık bulan global bir harekete dönüştüğünü söyledi.
BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu’nun önemine de dikkat çeken Ağırbaş, şunları söyledi: “Kurulun aldığı kararlar BM üyesi ülkelere tavsiye olarak iletiliyor. Bu kararlar dünyanın birçok yerinde dönüşüme katkı sağlıyor. Artık bu çalışmalarla beraber evlerinde bile atığı ayrıştıran bir nesil yetişiyor. Türkiye’de atık miktarı azalıyor.”
Türkiye’de düzenlenecek COP31 zirvesine ilişkin bilgiler de veren Ağırbaş, şunları söyledi: “197 tarafın bir araya geleceği COP31 zirvesinde dünyanın geleceğini ve dünyadaki iklim krizlerini konuşacağız. 100 binden fazla katılım bekliyoruz. Ben COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu olarak devlet dışı aktörlerin, yani STK’ların, belediyelerin, öğrencilerin, gençlerin, kadınların mobilizasyonuyla ilgili liderliği yapacak kişiyim. Biz bu bağlamda Türkiye’nin farklı bölgelerine, dünyanın farklı coğrafyalarına gidiyoruz. Afrika’nın en büyük gecekondu mahallesine gideceğim. 1 milyondan fazla insanın yaşadığı mahallede çalıştay düzenleyeceğiz. Bugün dünyanın gelişmiş ülkelerinin çevreyi düşünmeden yaptığı çalışmalar sonucunda iklim kriziyle baş başa kaldık. Suya erişimimiz çeşitli sebeplerden azalıyor. Biz yeniden çeşmelerimizden suların içildiğini görmek istiyoruz. Kaynaklarımız kısıtlı. Bunları etkin bir şekilde korumak zorundayız.”
"Sıfır atık bir dönüşüm vizyonu"
Sakarya Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hamza Al, Sıfır Atık meselesini yalnızca bir çevre politikası olarak değil, üretimden tüketime, bireysel alışkanlıklardan kurumsal süreçlere kadar uzanan bütüncül dönüşümün bir vizyonu olarak gördüklerini belirtti. Hamza Al, sıfır atık kaynak verimliliğinin, sürdürülebilir ekonomi için stratejik bir önem arz ettiğine dikkat çekerek şunları söyledi: “Sakarya Üniversitesi olarak Sıfır Atık konusunu eğitim, araştırma ve toplumsal katkı boyutlarıyla ele alınması gereken bütüncül bir yaklaşım olarak görüyoruz. Kampüs genelinde entegre atık üretim sisteminin kurumsal dönüşümü, öğrenci ve çalışanların davranışını dönüştüren farkındalık çalışmaları ve sıfır atık ve sürdürülebilirlik alanında akademik ve uygulama alanlarında çalışmalar gerçekleştiriyoruz. Tüm kampüslerimizde standartlaştırılmış Sıfır Atık Yönetim Sistemi kurulmuştur. Depolama alanımız yenilenmiş, eğitim ve farkındalık çalışmalarımız yaygınlaştırılmıştır.”
"Sıfır atık, bilimsel ve teknolojik bir dönüşüm modelidir"
Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Sarıbıyık ise konuşmasında Türkiye’nin Sıfır Atık Hareketi ile dünyaya örnek bir model ortaya koyduğunu belirterek şunları söyledi: “Anadolu’nun kadim kültüründe yer alan ekmeğe, emeğe, çevreye verilen kıymetin öneminin yeniden hatırlanmaya başladığı süreçlerden geçiyoruz. Sıfır Atık daha az ham madde ile daha fazla üretimi hedefleyen bilimsel ve teknolojik bir dönüşüm modelidir. Yani akıl rehberliğinde yürütülen bir verimlilik sürecidir. Bu anlayış bizim kültürümüzde de vardır. Anadolu insanı bilir ki nimet çöpe atılmaz, nehirlerde bile su israf edilmez”.
Depozito iade sistemi
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürü Fatih Turan, Sıfır Atık Hareketi’nin küresel bir noktaya geldiğini söyledi. Fatih Turan, yerelden ulusala temasıyla bu çalışmaların yürütüldüğünü ama aslında ulusaldan küresele geçtiğini belirterek şu bilgileri verdi: “Emine Erdoğan Hanımefendi himayelerinde 2017’de başladı bu hareket. 2017’de geri kazanım oranı yüzde 13’lerdeydi. 2025 yılı sonu itibarıyla bu oran yüzde 37.53’e çıktı. 90 milyon tonu aşkın atıklardan geri kazanım elde ettik. Sakarya’ya 48 tane depozito iade makinası konuşlandırıldı. Depozito İade Sistemi kapsamında 7 milyon adetin üzerinde içecek ambalajı toplandı. Bu yılın sonunda 81 ilimizde makinalar yaygınlaştırılacak.”
"16 ilçede toplanan atıklar ekonomiye kazandırıyoruz"
Sakarya Büyükşehir Belediye Başkanı Yusuf Alemdar ise konuşmasında şunları dile getirdi: “Ortaya konulan anlayış sadece bir çevre ve atık meselesi değil, bu bir vizyon ve gelecek meselesi. Sadece çok üretenlerin değil, iradesi olan, fikri olan, umutları ve hayalleri olan insanların sesi tüm dünyada duyulmaya başlandı. Yaşanan zihniyet değişikliğinde Anadolu’nun ve Anadolu insanının üzerindeki baskıları, yılgınlığı kıran Sayın Cumhurbaşkanımız ve yol arkadaşlarının olduğunu bir kez daha ifade ederek kendilerine şükranlarımı sunuyorum. Gelişen ülkemizin hayatına, insanımıza dokunmak adına çalışmaları bir bir hayata geçiriyoruz. Atıkları geri dönüştürmeye gayret ediyoruz. 16 ilçeden toplanan atıkları ekonomiye kazandırıyoruz.”
Sakarya birinci sınıf tarım arazisi
Sakarya Valisi Rahmi Doğan ise, Sakarya’nın yaklaşık 4800 kilometrekarelik bir alana sahip dünyanın en güzel şehirlerinden biri olduğunu belirterek şunları söyledi: “Nehirleri, yaylası, sahilleri, birinci sınıf tarım arazisiyle Türkiye’nin göz bebeği şehirlerinden bir tanesi. Valilik olarak çevrenin korunmasına yönelik çalışmalar yapıyoruz. Sapanca, dünyanın çok nadir göllerinden bir tanesi. Atıkarla göl adeta can çekişir hale geldi. Göl etrafına ilişkin projelerimiz devam ediyor. Sakarya birinci sınıf tarım arazisi. Bizim bu toprakları korumamız lazım. Su çalıştayı yaptık. Sakarya aynı zamanda Karadeniz’e kıyısı olan bir şehir. Kıyı kenar çizgisindeki yapıları yıkarak buraları açıyoruz. Bunları korumak zorundayız. Mudurnu Çayı’nın kirliliğini bütün Sakarya biliyordu. Gayretler neticesinde Mudurnu Çayı tertemiz oldu.”
"Sakarya’yı eşsiz kılan değerler ile şehri tehdit eden baskılar"
Çalıştay sonucunda; yüksek turizm potansiyeli, zengin coğrafi ve kültürel yapı, tarihi ve kültürel miras, mavi ve yeşilin eşsiz tonları, verimli tarım arazileri ile sanayi ve ticaretteki gücü Sakarya’nın değerleri olarak öne çıkarken, şehri tehdit eden baskılar ise şöyle sıralandı:
- Plansız yapılaşma
- Atık yönetimi altyapısı
- Sanayi tesisleri
- Hızlı nüfus artışı, göç ve deprem
- Artan su ve enerj tüketimi
- Ulaşım yoğunluğu
- İklim değişikliğine bağlı riskler
- Su kaynakları üzerindeki baskı
Çalıştayda 14 tematik masada ele alınan çalışmalar sonucunda kentteki kurumlar arası koordinasyon eksikliğinin çevre yönetiminde bütüncül yaklaşımı engellediği vurgulanırken, geri dönüşüm ve atık ayrıştırma sistemlerinin yaygın olmaması, bertaraf odaklı yaklaşımın hakim olmaması gibi eksiklikler raporlandı.
Bireylerin tüketim alışkanlıklarının sürdürülebilirliğe uygun olmaması, sanayi, tarım ve hizmet sektörlerinde oluşan atık miktarının çevresel baskıyı artırması, yeşil dönüşüm yatırımları için finansmana erişim zorluğu da ketteki diğer olumsuzluklar olarak öne çıktı.
Sakarya için sıfır atık stratejik hedefleri belirlendi
Konferansta israfın azaltılmasının sıfır atık sisteminin temel ön koşulu olduğu vurgulanırken; Sakarya için belirlenen stratejik hedefler ise şöyle sıralandı:
- Kamu kurumlarında sıfır atık uygulamaları eğitimi ve ofis çöp kutularının kaldırılmasının sağlanması (alternatif olarak ofis tipi ikili ayrıştırma sistemi)
- Parklarda ve kamusal alanlarda akıllı çöp konteynerleri ve ayrıştırma sistemlerinin kurulması
- Valilik kampüsünde ve kamu binalarında, enerji dönüşümünü sağlayacak projelerin uygulanması (güneş enerjisinin kullanımı, enerji verimliliği)
- Sakarya’da, sanayiden kaynaklı atık olarak oluşan motor yağlarının toplanması, geçici depolanması ve bertarafa gönderilmesi konusunda gerekli çalışmaların yapılması
- Sapanca havzasında su kaynaklarının, kullanımı aşamasında azami hassasiyet gösterilmesi
- Yayla ve benzeri alanlarda yapılacak olan organizasyonlarda, Sıfır Atık kapsamında atık yönetiminin ilgili belediyeler tarafından sağlanması
- İl genelinde tarımsal faaliyetlerin yoğun olduğu alanlarda Bitki Koruma Ürünlerine ait (Zirai mücadele ilaçları vb.) ambalajlar için toplama alanlarının oluşturulması ve imhasının sağlanması
- Sapanca Gölü ve Sakarya nehirlerinde tarama yapılarak zeminde ve yüzeyde bulunan ağların vb. atıl av araçlarının toplanması
- Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi’nin, sıfır atık felsefesine uygun, alternatif enerji kaynaklarından maksimum yararlanılan, akıllı bina sistemleriyle çağdaş uygulamaları yakalayan, kendi kendine yeten eko kampüs şeklinde inşa edilmesi
- Sakarya Üniversitesi sınırları içerisinde, öğrencilerin kendi termoslarını kullanmaya teşvik edildiği, tek kullanımlık plastiklerin tamamen kaldırıldığı doğa dostu kantin alanının oluşturulması
- Sakarya Üniversitesi sınırları içerisinde öğrenciler arası dayanışmayı artırmak ve israfı önlemek amacıyla kampüsün yoğun noktalarında kitap ve elektronik eşya takas/paylaşım noktaları, yeniden kullanım köşeleri, yeniden kullanım paylaşım istasyonları, kampüs dayanışma duraklarının kurulması
- Sakarya Üniversitesi sınırları içerisinde öğrenci kulüplerinin düzenlediği tüm etkinliklerde, çevresel ayak izini en aza indirgemek için sıfır atık standardı ve yeşil sertifikasyon sisteminin hayata geçirilmesi
- Sakarya Üniversitesi sınırları içerisinde ileri teknolojilerin yer aldığı, atıktan enerji ve ileri dönüşüm odaklı disiplinler arası bir Ar-Ge laboratuvarının kurulması
- Sakarya Büyükşehir Belediyesince okul öncesinden başlayarak eğitim kurumlarında ve toplumun tüm kesimlerimde, atık azaltımı ve kaynağında ayrı toplanması için, eğitim ve farkındalık çalışmasının yapılması
- Sakarya Büyükşehir Belediyesince toplu tüketim alanlarında oluşan gıda atıklarında israfı azaltmak için hayvan barınaklarında mama üretim çalışması yapılması
- Sakarya Büyükşehir Belediyesince Sapanca gölü, Karadeniz ve tatlı su kaynaklarının kirlenmesini engellemek için atık tutucu bariyer, araç ve ekipman kullanılması
- Sakarya Büyükşehir Belediyesince atık sürdürülebilir yaşam laboratuvarı ile tüm ana okulları ve ilkokullarda yerinde yaşayarak test-deneyim alanı, hava kalitesi izleme sistemi gibi çevre odaklı bileşenlerin yer alacağı park alanlarının oluşturulması
- Sakarya Büyükşehir Belediyesince bitkisel atık yağların toplanması konusundaki çalışmanın 16 ilçeye yayılmasının sağlanması
