EKONOMİ/İZMİR
Akdeniz Ekolojik Miras Derneği (Ekomiras / Ecolegacy Mediterranean), Türkiye’nin ev sahipliğinde 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında, Bodrum kıyılarında yürüttüğü bilimsel araştırmaların sonuçlarını ve deniz çayırlarının korunmasına yönelik çözüm önerilerini paylaştı.
Derneğin 17 Kasım Salı günü COP31 Mavi Bölge’deki Türkiye Okyanuslar ve Denizler Pavilyonu’nda düzenlediği oturumda, deniz çayırlarının iklim değişikliğiyle mücadeledeki rolü ve kıyı yönetiminde uygulanabilecek koruma yöntemleri ele alındı.
“Anchoring Climate Solutions” (İklim Çözümlerine Demir Atmak / Akdeniz’in Mavi Karbon Yutaklarını Korumak İçin Havadan & Sonar Haritalama ve Uygulama Destekli Sorumlu Denizcilik Faaliyetleri) başlıklı panel, 17.10–18.00 saatleri arasında gerçekleştirildi. Ekomiras Derneği Kurucusu ve deniz biyoloğu Dr. Mert Gökalp’in moderatörlüğünü üstlendiği panelde, ODTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ahmet Cevdet Yalçıner ile Ekomiras Derneği Kurucu Üyesi, denizci ve Bozburun Yat Kulübü Kurucusu Edhem Dirvana konuşmacı olarak yer aldı. Havadan ve Sonar haritalama, GIS tabanlı deniz çayırlarının korunması, ekolojik bağlama sistemleri ve dijital uygulamalar aracılığıyla sorumlu tekneciliğin yaygınlaştırılması oturumun başlıca konuları arasındaydı.
Panelde, Bodrum kıyılarında Project Posidonia kapsamında drone ile haritalanan 2.185 hektarlık deniz çayırı alanı (ilk 15 m) ve ilave olarak Mayıs 2026’da 40 metre derinliğe ulaşan sonar bulguları, deniz çayırı rezervlerinin günümüzdeki durumunun yanısıra, deniz çayırı sökümü, kıyı yapılaşması, tekne demirlemelerinin bıraktığı izler, ve bölge için elzem yeni deniz koruma alanı önerileri paylaşıldı. Bilimsel verilerin denizcilerin gündelik kararlarına ve kıyı yönetiminde uygulanabilir koruma önlemlerine nasıl dönüşebileceği değerlendirildi.
Bodrum’da haritalanan sığ deniz tabanının yarısı deniz çayırlarıyla kaplı
Dr. Mert Gökalp ve coğrafi bilgi sistemleri uzmanı Busenur Çırak’ın çalışmalarıyla geliştirilen Project Posidonia GIS çalışmaları kapsamında, 2023–2024 yıllarında çekilen 141 yüksek çözünürlüklü drone görüntüsü, sualtı gözlemleri ve coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak Bodrum Yarımadası’nın 21 kıyı bölümündeki 58 koy incelendi. Yaklaşık ilk 10–15 metre derinlikte haritalanan 4.350 hektarlık deniz tabanının 2.185 hektarında Posidonia oceanica deniz çayırları tespit edildi. Haritalanan alanın geri kalan 2.165 hektarlık bölümünde ise kumluk, kayalık ve deniz çayırı örtüsünün bozulduğu habitatlar tespit edildi.
Project Posidonia verilerinden hareketle 2026 yılında hazırlanan bilimsel çalışmada, kıyı yapılaşması ve yoğun tekne trafiğinin deniz çayırları üzerindeki etkileri de değerlendirildi. İncelenen 127 kıyı tesisinin yüzde 26’sında deniz çayırlarının söküldüğü, yüzde 24’ünde denize kum döküldüğü, yüzde 16’sında ise kıyı dolgusu yapıldığı kaydedildi. Turizmin en yoğun olduğu dönemde 49 koyda demirli veya bağlı 2.530 tekne sayıldı; bazı koylarda tekne sayısının planlanan taşıma kapasitesinin 1,6 ila 4,1 katına ulaştığı belirlendi.
Koyların ekolojik durumuna göre yapılan sınıflandırmada 22 koydaki deniz çayırlarının büyük ölçüde korunduğu, 29 koyda kısmi bozulma görüldüğü, 7 koyda ise çayırların büyük ölçüde kaybedildiği belirlendi. Haritalama sonrasında yapılan görüntü karşılaştırmaları ise Turgutreis ve Cennet Koyu çevresinde, 2024 yılında deniz çayırı olarak kaydedilen toplam 5,6 hektarlık alanın yeni kıyı yapıları altında kaldığını ortaya koydu.
Sonar çalışması deniz çayırlarını 40 metreye kadar izledi
Ekomiras, Muğla Büyükşehir Belediyesinin desteği ve Fransız deniz araştırma kuruluşu Andromède Océanologie iş birliğiyle Mayıs–Haziran 2026’da Gatemarine III araştırma gemisiyle 24.400 HA alanda (244 km 2) sonar taraması gerçekleştirdi. Yalıkavak’tan Gökova Körfezi’ndeki Çökertme’ye uzanan 56 bölgede gerçekleştirilen taramalarla, drone görüntülerinin erişemediği derinliklerdeki deniz çayırlarının dağılımı da incelendi.
Meteor Koyu ve Akyarlar açıklarında sağlıklı deniz çayırlarının yaklaşık 40 metreye kadar devam ettiği, Akyarlar ile Kos arasındaki hatta geniş bir çayır kuşağının bulunduğu belgelendi. Buna karşılık kuzey kıyılarında geçmiş balık çiftliği faaliyetleri ve organik kirlilik baskısının görüldüğü bazı bölgelerde çayırların derinlik sınırının yaklaşık 15 metreye çekildiği tespit edildi. Ortakent, Bitez ve Gümbet çevresindeki taramalarda ise tekne çapalarının deniz tabanında bıraktığı izler kayda geçti.
Sonar verilerinin deniz tabanı haritalarına ve DONIA gibi dijital seyir uygulamalarına aktarılması hedefleniyor. Böylece kaptanların demirleme öncesinde deniz çayırlarının bulunduğu alanları görerek uygun noktaları tercih etmesi, verilerin aynı zamanda koruma alanlarının belirlenmesi ve kıyı planlamasında kullanılması amaçlanıyor.
Deniz çayırlarının mavi karbon değeri COP31 gündemindeydi
Yalnızca Akdeniz’de yetişen Posidonia oceanica, çok sayıda deniz canlısına beslenme ve üreme alanı sağlarken kıyıları erozyona karşı koruyor; karbonu deniz tabanındaki organik tabakalarda uzun süre depolayabiliyor. Ancak yavaş büyümesi nedeniyle demirleme, kıyı dolgusu veya kirlilik sonucu zarar gören çayırların toparlanması onlarca yıl sürebiliyor.
Project Posidonia kapsamında haritalanan 2.185 hektarlık sığ deniz çayırı alanı için yapılan ön hesaplamalara göre, bu çayırların deniz tabanı tortularında yılda yaklaşık 600 ton karbon birikebileceği tahmin ediliyor. Çayırların altında uzun yıllar boyunca biriken toplam karbon stokunun ise yaklaşık 700 bin ton düzeyinde olabileceği hesaplanıyor. Bu rakamlar Bodrum’da doğrudan ölçülmüş kesin değerler değil; yerel deniz tabanı örnekleriyle doğrulanması gereken bilimsel tahminler. COP31 oturumunda doğal karbon yutaklarının korunmasının iklim politikaları açısından önemi de gündeme getirildi.