İREM CEYLİN DEMİRCAN/İZMİR
Türkiye’nin beyaz altını pamuk, yeni sezona umut yerine belirsizlikle giriyor. 2025-2026 sezonu rekolte tahminine göre Ege Bölgesi’nde pamuk ekim alanları yüzde 18,5 azalarak 94 bin hektara gerilerken, üretimin 410 bin ton seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor.
Beyaz altının son günlerde iyi gitmediğini dile getiren İzmir Ticaret Borsası (İTB) Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Bülent Uçak, “Bunca yıllık kariyerimde şahit olduğum en kötü yıllardan ve en kötü sezon başlangıçlarından birini yaşıyoruz. Pamuk için yıllardır stratejik ürün, beyaz altın, binlerce ailenin ekmek teknesi, sanayinin, tekstilin ve ihracatın bel kemiği diyoruz. Ancak artık bu sözlerin gerçekte hiçbir karşılığı kalmadı. Sektörün bütün paydaşları aynı kaderi paylaşıyor ve birlikte kaybediyoruz. Ortalama kütlü veriminin geçen yıla göre yüzde 3,9 artarak dekarda 437 kilogram olmasının bekliyoruz. Kütlü üretiminde rekoltenin 410 bin ton olacağını öngörüyoruz. Yeni sezonda çırçır randıman oranının yüzde 39 olacağı ve bu randıman oranı ile mahlıç pamuk üretiminin 160 bin ton olacağı tahmin edilmekte.” dedi.
2024 yılında pamuk üretiminin ortalama maliyeti 28–32 TL civarındayken, bu yıl verim farklılıklarına bağlı olarak 40 TL bandına kadar yükseldiğini ve üreticinin yüzde 30’ un üzerinde bir maliyet artışıyla karşı karşıya kaldığını dile getiren Uçak, “41 renk pamuk salon fiyatlarının geçen sezon ortalama 59 TL idi; yeni mahsul 41 renk henüz işlem görmemiş olsa da ismen olarak açıklanan fiyatlar 67 TL bandında dolanıyor. Fiyatlar artmış gibi gözüküyor ancak üretim maliyetine kıyasla yeterli bir fiyat artışı söz konusu değil. Dünya piyasalarını incelediğimizde ise tablo farklı değil. Geride bıraktığımız sezonda Cotlook A endeks ortalaması 64 TL, ABD Memphis fiyatları 65 TL civarındaydı; bizim ortalamamız ise küresel piyasanın 5-6 TL gerisinde kaldı. 2023/24 sezondaki 10 TL’lik makas ihracatı artırmıştı. Farkın hâlâ yüksek olması 2024/25 sezonunda da ihracat artışını desteklemeye devam etti. Ve sonuç olarak, pamuk ihracatımız yüzde 4 artarak 307 bin tona ulaştı.” diye konuştu.
Diğer taraftan, aynı dönemde yüzde 27’lik önemli bir artışla 971 bin tonun üzerinde pamuk ithal ettiklerini ifade eden Uçak, “Dahası, ithal pamuk fiyatı yüzde 14 düşerek 1,76 dolara geriledi; buna karşılık ortalama ihracat fiyatımız 1,91’den 1,83 dolara indi. Üretici pahalıya üretirken, pamuk yurt dışında daha düşük fiyata satılıyor; piyasayı ise ucuz ithalat dolduruyor. Bu tablo, sektörün sürdürülebilirliğini ciddi şekilde tehdit ediyor.” dedi.
Bolca: “Tarlalar ya boş ya da ayçiçeği ekilmiş” Stratejik bir ürün olan pamuğun zorlu süreçlerden geçtiğini ve üreticinin artık pamuktan uzaklaştığını dile getiren Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Bolca, “Tarlaların boş bırakıldığını gördük. Eskiden pamuk dolu olurdu ova. Bazı yerlerde ayçiçeği var bazı yerler ise boş bırakılmış durumda. Bölgede alkali topraklar var. Bilinçsiz ve vahşi sulama yapıyoruz. Deniz suyu sızıyor. Su buharlaşıyor ve tuz ortaya çıkıyor. Söke’de bazı bölgelerde verim düşüklüğü gördük.” dedi.
