Borç almak durumundasınız. Güvenilirsiniz, herkes size borç vermeye razı. Ama “ufak” bir sorun var. Uzun vadeli, örneğin dokuz yıl, on yıl vadeli borç almak istiyorsunuz ama borç vermek için adeta sıraya girenler dokuz on yıl sonrası için neredeyse bugünkü enflasyon düzeyinde faiz talep ediyor.
Oysa biliyorsunuz ki resmi enflasyon tahmini 2026 için yüzde 28, hatta hedef yüzde 24; hedef seneye yüzde 15, daha sonra ise tek hane ve yüzde 5’ler.
Ekonomi yönetimi resmi hedefini böyle ortaya koymuşken size dokuz on yıl sonrasına kadar uzanacak vade için yüzde 35 dolayında faiz teklif ediyorlar. Borç verme şartları bu.
Eğer enflasyon söylendiği gibi düşer ve örneğin 2028’den sonra tek haneye inerse siz bugün alacağınız yaklaşık on yıl vadeli borç için 2035’e kadar yüzde 35 faiz ödeyeceksiniz.
Her yıl yüzde 35… Bu yılın kalan döneminde, 2027’de, 2028’de, 2029’da, 2030’da, 2031’de, 2032’de, 2033’te, 2034’te ve 2035’in ilk sekiz ayında!
Batarsınız! Şirket olsanız ve böyle bir yük altına girseniz, enflasyon da söylendiği gibi tek hanelere inse batarsınız! Ayakta kalsanız bile herhalde sizi böylesine bir yükün altına sokan CEO’nuzu anında kapının önüne koyarsınız.
Vatandaş olarak ne yapardınız?
Sıradan vatandaşsınız, borç almanız gerekiyor ve seçenekler önünüzde… Size on yıl vadeli ve yüzde 35 faizli kredi öneren var. “Hani enflasyon üç beş yıl sonra tek haneye düşecekti, bu yüzde 35 çok yüksek değil mi” diyecek oluyorsunuz, karşınızdaki alaycı bir şekilde gülümsüyor:
“Sen tek hanelere gerçekten inanıyor musun? İnanıyorsan ve senin gibi inanan birilerini bulursan git ondan al bu borcu…”
Enflasyon tek hanelere düşerse maaşınız ona göre artacak ve bu faizin altından kalkamayacaksınız, bunun farkındasınız, çaresizce ne yapacağınızı düşünüyorsunuz.
“Ben çok güvenilir bir borçluyum” diyecek durumunuz da yok ki, deseniz de karşınızdakini bu şekilde sözle ikna da edemezsiniz ki!
Ya tüm riski göğüsleyip o yüksek faize razı oluyorsunuz ya da borç almaktan vazgeçiyorsunuz. Ama iyi de o borcu almak kaçınılmazsa… Artık borcu verenin insafına kaldınız ve yüzde 35 faize razı oluyorsunuz.
Ya bu borçlanmayı Hazine yapıyorsa!
Enflasyon hedefini orta vadeli program çerçevesinde ekonomi yönetimi belirliyor. Merkez Bankası da bu çalışmada söz sahibi ve ortaya bir oran çıkıyor. Merkez Bankası yıl içinde tahminini değiştiriyor ama hedefin asıl sahibi hükümet ve ekonomi yönetimi.
Hazine ve Maliye Bakanlığı da bu konuda çok önemli bir söz hakkına sahip.
İktidarın bir kanadının yaptığından diğer kanadının haberi yok da diyemeyiz ki.
Sonuçta herkes her şeyin farkında. Biraz önce de aktardım; 2027’nin enflasyon hedefi mevcut durumda yüzde 15, sonrası ise tek hane.
Şimdi on yıl vadeli borçlanmaya giden ve yüzde 35 faize razı olan, olmak durumunda kalan ne sıradan bir vatandaş, ne bir şirket… Bu faize razı olan Türkiye Cumhuriyetinin Hazinesi…
Hazinenin ağustos ayındaki sabit faizli borçlanması da tamamlandı. Hazine bu ay altı ayda bir kupon ödemeli üç ihale yaptı.
Bu ihalelerin 581 gün vadeli olanının yıllık bileşik faizi yüzde 41,68, 1708 gün vadeli olanının yıllık bileşik faizi yüzde 39,29, 3304 gün vadeli olanının yıllık bileşik faizi ise yüzde 35,12.
3304 gün vadeli kağıdın vadesi 5 Eylül 2035 tarihinde doluyor.
Bu kağıt yıl içinde daha önce ocak ayında da ihraç edilmişti. O ihalede faiz yüzde 29,09’du. Ağustosa gelindi ve aynı kağıt yeniden ihraç edildi, bu kez faiz yüzde 35’i aştı.
Dezenflasyon böyle oluyor galiba! Enflasyon düştükçe(!) Hazine borçlanırken daha yüksek faiz ödüyor.
Hesap torunlara mı?
Hazinenin borçlanmasını uzun vadeli yapabiliyor olması tabii ki önemli ve çok olumlu. Ancak, o vade dönemindeki enflasyon hedefinin çok çok üstüne çıkılmamak kaydıyla.
Akla ister istemez lokantanın camındaki “Hesabınızı torununuz ödeyecek” yazısına güvenerek karnını tıka basa doyuran kişiye garsonun hesap uzatıp “Dedenizin yedikleri” dediği fıkra geliyor.
Hazine artık çaresizlikten mi bu faize razı oluyor, yoksa “Üç beş yıl sonra iktidarda olacaklar düşünsün” diye mi yaklaşıyor bilinmez.
Ama böylesine yüksek faizlerle borçlanmalar her yıl inanılmaz faiz yükünün oluşmasına, bütçede hareket alanının iyice daralmasına yol açıyor.
