Ücret, prim, ikramiye ve tazminat gibi ödemelerin banka aracılığıyla yapılması, kayıt dışılıkla mücadeleyi güçlendiriyor; işçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıklarda ödeme tarihi ve tutarını kanıtlayan güvenilir, güçlü ve somut bir kayıt oluşturuyor.
İş ilişkisinin asli unsurlarından olan ücret, işçinin emeğinin karşılığını ve ekonomik güvenliğinin temel kaynağını oluşturmaktadır. Bu nedenle ücretin zamanında, eksiksiz ve ispat edilebilir şekilde ödenmesi, yalnızca işçi ile işveren arasındaki bireysel sözleşme ilişkisinin değil, aynı zamanda çalışma barışının, sosyal güvenlik sisteminin ve kayıtlı ekonomi politikasının da önemli bir parçasıdır.
Bu nedenle, Türk iş hukukunda ücretin haczedilebilirliği, ödeme zamanı, kesinti sınırları ve ispatı gibi birçok konuda işçiyi koruyucu hükümler öngörülmüştür.
Bu koruyucu yaklaşımın önemli yansımalarından biri de işçi ücretlerinin bankalar aracılığıyla ödenmesi zorunluluğudur.
İşçi ücretlerinin bankadan ödenmesi zorunluluğunun temel amacı, ücret ödeme ilişkisinin objektif, izlenebilir ve denetlenebilir bir zemine taşınmasıdır. Elden yapılan ücret ödemeleri, taraflar arasında uyuşmazlık doğması halinde ciddi ispat sorunlarına neden olabilmekte, işçinin ücretini eksik aldığı, geç aldığı veya hiç alamadığı yönündeki iddiaların değerlendirilmesini güçleştirebilmektedir. Banka aracılığıyla yapılan ödemelerde ise ödeme tarihi, ödeme tutarı, ödeme yapan hesap ve ödeme alan hesap bilgileri kayıt altına alınmakta, bu kayıtlar hem işçi hem de işveren bakımından güçlü bir ispat aracı niteliği taşımaktadır.
Düzenlemenin diğer önemli amacı, kayıt dışı istihdam ve kayıt dışı ücret ödemeleriyle mücadeledir. Uygulamada işçinin sosyal güvenlik primine esas kazancının bordroda düşük gösterilmesi, ücretin bir kısmının resmi kayıtlara yansıtılıp kalan kısmının elden ödenmesi veya fazla çalışma, prim ve ikramiye gibi ödemelerin belgelendirilmemesi gibi sorunlarla karşılaşılabilmektedir. Banka kanalıyla ödeme yükümlülüğü, işverenin bordro, muhasebe ve banka kayıtları arasında tutarlılık sağlamasını zorunlu kılmaktadır. Bu yönüyle düzenleme, sosyal güvenlik prim matrahının doğru belirlenmesine, vergi kaybının azaltılmasına ve işçilerin sosyal güvenlik haklarının korunmasına hizmet etmektedir.
Bu çerçevede, bir yandan sigorta primi ve vergi konusundaki kayıtdışılığı önlemek, bir yandan da işverenler ile çalışanlar arasındaki ihtilafları en aza indirmek amacıyla, 2008 yılında çıkarılmış olan 5754 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile çalışanların ücret, prim, ikramiye ve her çeşit istihkakının elden değil de banka yoluyla ödenmesi hususunda İş Kanunu, Deniz İş Kanunu, Basın İş Kanunu ve Borçlar Kanununda düzenleme yapılmıştır.
Uygulamanın usul ve esaslarını düzenleyen “Ücret, Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki Her Türlü İstihkakın Bankalar Aracılığıyla Ödenmesine Dair Yönetmelik” de 1 Ocak 2009 tarihinden itibaren yürürlüğe konulmuştur.
Bankalar aracılığıyla yapılacak ödeme türleri
Banka aracılığıyla ödeme zorunluluğu yalnızca aylık çıplak ücretle sınırlı değildir.
Yönetmelikteki düzenlemeye göre, gerek iş sözleşmesinin devamı sırasında gerekse iş sözleşmesinin sona ermesi halinde işçi, gazeteci ve gemi adamının ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her türlü istihkakınının (yol parası, yemek parası, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı vb) bankalar (banka olmayan yerlerde PTT Şubeleri) aracılığıyla ödenmesi gerekmektedir.
Avans ödemelerle ilgili yönetmelikte herhangi bir düzenleme yapılmamış ise de, yapılan düzenlemenin amacı dikkate alındığında, ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her türlü istihkaka mahsup edilmek üzere çalışanlara ödenen avansların da bankalar aracılığıyla yapılması gereken ödemeler arasında düşünülmesi gerekmektedir.
Diğer taraftan, ödemelerin banka kanalıyla yapılması kadar, ödeme açıklamasının doğru ve anlaşılır biçimde yazılması da önemlidir. Banka dekontunda ödemenin hangi döneme ve hangi alacak kalemine ilişkin olduğunun belirtilmesi, daha sonra ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda tarafların iddialarının değerlendirilmesini kolaylaştırmaktadır. Örneğin “aylık ücret ödemesi”, “fazla çalışma ücreti” veya “kıdem tazminatı ödemesi” gibi açıklamalar, ödeme kaydının hukuki niteliğini açık hale getirecektir. Buna karşılık açıklamasız veya genel ifadeler içeren transferler, özellikle birden fazla alacak kaleminin bulunduğu durumlarda tereddüt oluşmasına yol açmaktadır.
Bankalar aracılığıyla ödeme yapma zorunluluğu olan işverenler
4 Haziran 2025 tarihli ve 32920 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle, banka aracılığıyla ödeme yükümlülüğünde esas alınan çalışan sayısı sınırı beşten üçe indirilmiş, bu değişiklik 1 Temmuz 2025 itibarıyla uygulanmaya başlanmıştır.
Dolayısıyla, mevcut düzenlemeye göre;
- 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olarak Türkiye genelinde en az 3 işçi çalıştıran işverenler,
- 5953 sayılı Basın İş Kanunu’na tabi olarak Türkiye genelinde en az 3 gazeteci çalıştıran işverenler,
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu’na tabi olarak Türkiye genelinde en az 3 gemi adamı çalıştıran işverenler, çalıştırdıkları işçi, gazeteci ve gemi adamına, o ay içinde yapacakları her türlü ödemenin kanunî kesintiler düşüldükten sonra kalan net tutarını, bankalar aracılığıyla ödeme yapmakla zorunlu tutulmuşlardır.
Borçlar Kanunu’na tabi olarak işçi çalıştıran işverenler ise, henüz zorunluluk kapsamına alınmamış olmakla birlikte, bu işverenlere de çalıştırdıkları kişilere kanuni kesintiler düşüldükten sonra yapacakları net ödeme tutarlarını bankalar aracılığıyla ödenmesi hususunda zorunluluk getirilip getirilmemesi ve bu zorunluluğun kapsamı konusunda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı’na yetki verilmiş, ancak şu ana kadar bu yetki kullanılmamıştır.
Bankalar aracılığıyla ödeme yapma zorunluluğu kapsamı dışında olanlar
- 5202 sayılı Savunma Sanayii Güvenliği Kanunu kapsamında tesis güvenlik belgesine sahip işyerleri,
- 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamında bulunan gizlilik dereceli tesislerde çalıştırılanlar,
- 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatı Kanunu ve bu Kanuna göre çıkarılan yönetmeliklerde belirtilen görevleri yerine getirmekle görevlendirilenlere yapılacak ödemeler,
bankalar aracılığıyla ödeme yapılması zorunluluğundan istisna tutulmuştur.
Zorunluluğa uyulmamasının yaptırımı
Zorunluluk kapsamına girdiği halde, çalıştırdığı işçi, gazeteci ve gemi adamının ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her türlü istihkakını banka aracılığıyla ödemeyen işverenlere 2026 yılında aşağıda belirtilen tutarlarda idari para cezaları uygulanmaktadır.
- 5953 sayılı Basın İş Kanunu’na tabi olanlar: 45.278 TL/ Her bir gazeteci için
- 834 sayılı Deniz İş Kanunu’na tabi olanlar: 36.211 TL/ Her bir gemi adamı için
- 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olanlar: 2.734 TL/ Her işçi ve her ay için
Sonuç olarak; işçi ücretlerinin bankadan ödenmesi zorunluluğu, çalışma hayatında şeffaflık, kayıtlılık ve hukuki güvenlik ilkelerini güçlendiren önemli bir düzenlemedir. 2025 yılında yapılan değişiklikle çalışan sayısı eşiğinin beşten üçe indirilmesi, uygulamanın kapsamını genişletmiş ve daha küçük ölçekli işverenleri de bu yükümlülüğün kapsamına dâhil etmiştir. Bu nedenle işverenlerin çalışan sayılarını Türkiye genelinde doğru şekilde hesaplamaları, ücret ve ücret niteliğindeki tüm ödemeleri banka kanalıyla gerçekleştirmeleri, ödeme açıklamalarını açık biçimde yazmaları, bordro kayıtları ile banka kayıtları arasında tutarlılık sağlamaları ve yükümlülüğe uyulmaması halinde her işçi ve her ay bakımından idari para cezası riski doğabileceğini dikkate almaları gerekmektedir.
