Genel gümrük vergisi oranı yüzde 15’e yükseldiği için bizi doğrudan etkileyen oranda “bir değişiklik yok” diyebiliriz. Fark, diğer ülkelere yönelik vergi oranlarındaki değişimin bize dolaylı etkilerinde olacak.
Bu konulara ilgi duyan ve kariyeri dış ticaret üzerine olan biri için bile Başkan Trump döneminde gümrük tarifeleri üzerinde yapılan değişiklikleri izlemek zor iken, geçen cuma, ABD Yüksek Mahkemesi’nin “tarife iptal kararı”, resmi daha da karmaşık hale getirdi. Olan biteni anlamanızı kolaylaştırmak için durumu basitçe izah etmeye çalışacağım.
Göreve geldiğinden bu yana Trump'ın yaptığı tarife artışı açıklamaları 3 grup altında toplanabilir: Genel gümrük vergisi, bazı ülkeleri hedef alan mütekabil gümrük vergileri ve sektörel gümrük vergileri.
Beyaz Saray’ın bahçesinde, Trump’ın, elinde ülkeler ve oranları gösteren tablolar ile yaptığı açıklamayı hatırlıyor olmalısınız. O gün 2 Nisan’dı. Tüm ülkelere yüzde 10 asgari vergi yanında, 50’ye yakın ülkeye yüzde 50’ye varan oranlarda mütekabil vergiler getirildi ki; bunların arasında tüm AB üyeleri, Çin ve Japonya da vardı.
Trump, vergi artışı kararlarının büyük kısmını 1977 yılında çıkarılan Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası’na (IEEPA) dayanarak alıyor. Bu yasa, başkanın ulusal acil durum ilan ettikten sonra geniş kapsamlı ticari düzenlemeler yapmasına yetki veriyor. Önceki başkanlar da, bu yasayı çok kez kullandı; ancak genellikle yaptırım uygulamak için. Trump ise yasayı gümrük vergilerini uygulamak için kullanan ilk başkandı.
Yüksek Mahkeme, Trump’ın yetkisini aştığına karar verdi
ABD tarafından, 2 Nisan 2025 kararları dışında, yasa dışı göç ve uyuşturucu ilaç trafiği iddiası ile Meksika ve Kanada’ya, siyasi sebeplerle Brezilya’ya ve Rusya’dan petrol aldığı için Hindistan’a da ilave vergiler getirildi. Bunların yanında farklı tarihlerde, İran’la ticaret yapan, Küba ile ticaret yapan, Rusya ile ticaret yapan ülkelere ek vergiler, yarı-iletkenler, kritik mineraller, kauçuk, mobilya, bakır, çelik, alüminyum, otomobil, rüzgar türbini, ilaç ithalatına ek vergiler kondu.
Geçen cuma günü Yüksek Mahkeme, Trump’ın, gümrük vergileri getirmeyi haklı çıkarmak için IEEPA’yı kullanarak yetkisini aştığına karar verdi ve bu dönemde getirilen ek gümrük vergilerini iptal etti. Ancak iptal edilenler Trump görevi devraldığından beri açıkladığı tüm gümrük vergileri değil; 4 Mart ve 2 Nisan 2025’te IEEPA’ya dayanarak çıkarılan vergiler. 1962 tarihli Ticari Genişleme Yasası’nın 232. maddesine dayanarak çıkarılan birçok sektörel vergi yürürlükte kalmaya devam ediyor.
150 günlük süre dolmadan yeni adımlar göreceğiz
Trump, bu iptal kararının ardından, bu kez 1974 tarihli Ticaret Kanunu’nun 122. maddesine dayanarak, uluslararası ödemelerin riske girdiği iddiası ile genel gümrük vergisi oranını yüzde 15’e çıkardığını açıkladı. Kanun, başkana 150 günlük bir vergi yetkisi veriyor. Yani bu son vergi geçici ve büyük olasılıkla 150 günlük süre dolmadan önce yeni adımlar göreceğiz.
Türkiye açısından baktığımızda bugün itibarı ile bizi sektörel açıdan etkileyen (bakır, alüminyum, otomobil gibi) vergilerin devam ettiğini görüyoruz. Mütekabil vergilerde Türkiye için getirilen oran yüzde 15’ti ve diğer ülkelerle birlikte bu da iptal oldu. Ancak şimdi genel gümrük vergisi oranı yüzde 15’e yükseldiği için bizi doğrudan etkileyen oranda “bir değişiklik yok” diyebiliriz. Fark, diğer ülkelere yönelik vergi oranlarındaki değişimin bize dolaylı etkilerinde olacak.
