ORHAN ÖKMEN - Sesmir Yönetim Kurulu Başkanı
RMD’nin doların ve SWIFT sisteminin aleyhine bir tehdit yarattığı tartışmasızıdır.
Son yıllarda batı dünyası yüksek enflasyon, talep ve arz düzensizliği, tedarik zincir bozulmaları, enflasyonla mücadele, faiz artışları ve düzenleyici regülasyonlarla meşgulken, Doğu'da sessizce bir finansal süpernova parıltısı yükseliyor; bu yapay süpernova, blok zinciri, uydular ve dijital para raylarıyla küresel ekonomik gücün rotasını ve haritasını yeniden çizmektedir. Dünya’nın yeni bir parasal evrime doğru yürüdüğüne ve küresel ekonominin kaynak kodlarının gerçek zamanlı olarak yeniden yazıldığına şahitlik ediyoruz.
Digital RMB (Ren Min Bi) Çin’in resmi parası olup, birimi Yuan'dır, Çin Halk Bankası (Çin Merkez Bankası) tarafından basılmaktadır ve aynı zamanda ABD’nin yaptırımlar ve siyasi baskı silahı olarak kullandığı SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication) sistemine karşı geliştirilmiş olan sınır ötesi bir ödeme sistemidir. Bu sistem sayesinde küresel ödemelerin geleceği yeniden düzenlenmektedir.
RMB, 10 Asya ve 6 Orta Doğu ülkesine tamamen bağlandı
Çin, 10 yıldan kısa bir sürede dijital RMB'sini (e-CNY) bazı pilot şehirlerde test etme sürecinden küresel ticaretin ana damarlarına entegre etmeye başladı. İkili para takasları, akıllı sözleşmeler ve altyapı diplomasisinin bir kombinasyonu yoluyla Pekin, yalnızca ABD liderliğindeki SWIFT sistemini atlatmak ya da by pass etmekle kalmayıp onu giderek daha az alakalı hale getiren yeni bir dijital İpek Yolu başlattı. 2024 itibarıyla Çin'in sınır ötesi ödemelerinin %53'ü RMB ile yapıldı.
Çin'in dijital RMB sınır ötesi ödeme sistemi güncel durumda 10 Asya ülkesine ve 6 Orta Doğu ülkesine tamamen bağlanmış durumdadır. Birçok ülke ve oldukça büyük küresel kuruluşlar tarafından da test edilmekte, sorgulanmakta ve SWIFT sistemi ile kıyaslanmaktadır. İş dünyasının, hükümetlerin ve kurumların, RMB gibi dijital para birimlerinin hazine operasyonlarını, sınır ötesi riski ve düzenleyici stratejiyi nasıl etkileyeceğini şimdiden değerlendirmeye başladıklarını görüyoruz.
Dijital RMB, sınır ötesi yerleşim sistemi, yüksek teknoloji sayesinde geleneksel normların yeniden yazıldığının öncü sinyalidir. Blockchain teknolojisi, internet ve dijital para rayları, diğer dijital sistemler ve teknolojiler arasında, mevcut güç dinamiklerini altüst edeceğe benziyor ve küresel dünyayı yerleşik sistemlerin sürekli faydasını ve uygulanabilirliğini sorgulamaya zorluyor.
Dijital Yuan, Büyük Çin ekonomisinin çeşitli yönlerine entegre edilmiştir. Perakende işlemler, toplu taşıma ve Pekin gibi büyük şehirlerdeki memurların maaş ödemeleri için kullanılmaktadır. Kış Olimpiyatları sırasında dijital Yuan, günlük yaşamdaki artan rolünü vurgulayan üç kabul edilen ödeme yönteminden biriydi. Ayrıca, PBOC, WeChat ve Alipay gibi platformlar aracılığıyla dijital yuan işlemlerini kolaylaştırmak için Tencent ve Alibaba gibi teknoloji devleriyle ortaklık kurarak geniş erişilebilirlik sağlamıştır. Ayrıca, Hong Kong Para Otoritesi (HKMA), dijital yuanın yerel dükkanlarda kullanılmasına izin vererek uluslararasılaşmasında önemli bir adım atmıştır.
Dijital Yuan, dolara bağımlılığı azaltma çabasının parçası
Anakara Çin ve Hong Kong sakinleri artık bir mobil uygulama aracılığıyla dijital Yuan cüzdanları açabilir ve bunları hem Hong Kong'da hem de anakara Çin'de ödemeler için kullanabilirler. Bu girişim, Çin'in Yuan’ı uluslararasılaştırma ve artan jeopolitik gerginlikler ortasında ABD dolarına olan bağımlılığı azaltma yönündeki daha geniş çabasının bir parçasıdır.
Küresel ticaretinin yaklaşık %38-%40 oranındaki kısmının ABD dolarının hâkim olduğu SWIFT sistemiyle gerçekleştiği bir ortamda, ortaya çıkan RMD ’nin ABD dolarının ve SWIFT sisteminin aleyhine bir tehdit yarattığı tartışmasızıdır. Zira, Çin’in SWIFT ağına küresel bir alternatif oluşturma çabası, para transferlerinde SWIFT 'e olan bağımlılığı sorgulatacak ve elbette azaltıcı yönde etkileri olacaktır.
Bilindiği üzere, SWIFT sistemi, finansal kuruluşların finansal işlemler için güvenli bir şekilde bilgi ve talimat alışverişinde bulunmak için kullandığı küresel bir mesajlaşma ağıdır ve mevcut durumda uluslararası para transferlerinin omurgasını oluşturmaktadır. SWIFT aslında para transferi yapmaz. Bunun yerine, bankaları ve finansal kuruluşları küresel olarak tanımlamak ve bankalar arasında standartlaştırılmış finansal mesaj alışverişinde bulunmak için standartlaştırılmış bir kodlama sistemidir ve bu SWIFT kodlarını veya İşletme Tanımlayıcı Kodu (BIC) kullanan güvenli bir platformdur ve onlara para transferi talimatı vermektedir.
Dünya çapında 200'den fazla ülkede 10.000'den fazla finansal kuruluşun yer aldığı köklü ağ, sağlam güvenliği, standartlaştırılmış mesajlaşma formatı ve farklı piyasa altyapıları, diller, ağlar ve varlık türleri arasında birlikte çalışabilirliği sayesinde SWIFT, uluslararası finansal işlemler için güvenilir bir sistem haline gelmiştir. Ancak bazı dezavantajları da vardır. Bu dezavantajları kabaca şu şekilde sıralayabiliriz;
- Öncelikle, uluslararası SWIFT transferleri, işlemlerin birkaç aracı bankadan geçmesi gerektiğinden transferlerin tamamlanması birkaç iş günü sürebilir.
- İkincisi, bu işlemlerin aracı bankalar tarafından alınan ücretler nedeniyle pahalı olabileceği anlamına gelir ve bu da bir işlemin nihai maliyetinin tahmin edilmesini zorlaştırabilir. Zira uluslararası transferle para gönderme veya alma aşamasında alınan para gönderilen miktardan birkaç dolar daha düşük olmaktadır.
- Üçüncüsü, bir transferin tam yerini gerçek zamanlı olarak takip etmek çok zordur. Genellikle gönderen banka yalnızca transferin gönderilip gönderilmediğini doğrulayabilir. Diğer taraftan, bir ödeme almayı bekliyorsanız, alıcı banka olarak bankanız yalnızca paranın alınıp alınmadığını doğrulayabilir. Parayı takip etmeye çalışmak oldukça zordur. Sorguların cevaplandırılması veya hataların fark edilip düzeltilmesi günler veya haftalar sürebilmektedir.
- Son olarak ve belki de günümüzün jeopolitik ikliminde en uygulanabilir olanı, küresel finans alanındaki rolü nedeniyle SWIFT sistemi, ülkelere uluslararası finansal akışları bozabilecek finansal yaptırımlar uygulamak için bir araç olarak kullanılmaktadır. Örneğin, 2012 ve 2018'de İran bankaları, özellikle petrol ihracatı olmak üzere uluslararası ticaret yapma yeteneğini sınırlayarak ülke ekonomisinde olumsuz etki yaratan İran'ın nükleer programını engellemek için SWIFT ağından çıkarıldı. Benzer şekilde, 2022'de, Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesinin ardından Rusya'ya uygulanan uluslararası yaptırımların bir parçası olarak, birkaç Rus bankası SWIFT 'ten çıkarıldı.
Oysa Dijital RMB (dijital yuan olarak da bilinir) işlemleri geleneksel yöntemlerden daha hızlı ve daha ucuzdur. RMB işlemleri günler veya haftalar yerine saniyeler içerisinde gerçekleşmekte ve SWIFT işlemlerine göre maliyeti oldukça ucuzdur (onda biri gibi). Örneğin, Hong Kong ve Abu Dabi arasındaki pilot testler, işletmelerin hesaplaşma süresinde günlerden saniyelere kadar önemli bir düşüş yaşadığını ortaya çıkmış durumdadır. Bu, operasyonel iyileştirmeden daha fazlasıdır; işlem hızını yeniden tanımlamıştır. Sistem, blok zinciri teknolojisinden yararlanarak ve aracıları ortadan kaldırarak daha hızlı, daha güvenli ve maliyet açısından verimli uluslararası işlemler sunuyor ve SWIFT ve ABD dolarının hâkim olduğu statükoya meydan okuyor.
RMB aracıları ortadan kaldırdığı için hem zamandan tasarruf sağlıyor hem de komisyon adıyla alınan ücretleri de önemli ölçüde azaltmaktadır. Dijital RMB kullanan şirketler, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler için sınır ötesi ticareti daha erişilebilir hale getirerek işlem maliyetlerinde %98'e varan azalmalar olduğu ortaya çıkmıştır.
e-CNY sisteminin (Yuan) tasarımı, ödeme hizmetlerinin erişilebilirliğini genişletecektir. Gevşek bağlı hesap bağlantısının tasarımı sayesinde, yoksul ve uzak bölgelerdeki yetersiz bankacılık hizmeti alan nüfus, banka hesabı açmadan dijital cüzdanlara başvurabilir ve bu da finansal hizmetlerin kapsamını genişletebilir. e-CNY'nin çevrimdışı ödeme işlevi, zayıf ağ kapsamına sahip bölgelerdeki insanların temel finansal hizmetlerden yararlanmasını sağlayarak finansal katılımı artıracaktır.
e-CNY sistemi (Yuan), “küçük değerli işlemler için anonimlik ve yüksek değerli işlemler için izlenebilirlik” ilkesini izler ve kişisel bilgilerin ve gizliliğin korunmasına büyük önem vermektedir. Mevcut elektronik ödeme sistemlerinin risk özellikleri ve bilgi işleme mantığına dayalı olarak anonim küçük değerli ödeme hizmetlerine yönelik kamu talebini karşılamayı hedefler. Bu arada, işlemlerin AML/CFT (Anti-Money Laundering/Counter Financing of Terrorism) gerekliliklerine uymasını sağlayarak, tele-dolandırıcılık, internet kumarı, kara para aklama ve vergi kaçakçılığı gibi yasa dışı ve suç faaliyetlerinde e-CNY'nin kötüye kullanılmasına karşı önlem almak gerekir. e-CNY sistemi, geleneksel elektronik ödeme sistemlerinden daha az işlem bilgisi toplar ve aksi yasa ve yönetmeliklerde belirtilmediği sürece üçüncü taraflara veya diğer devlet kurumlarına bilgi sağlamaz.
RMB’nin, Blockchain Destekli Güven ve Uyumluluk sayesinde her işlem güvence kapsamına girmekte ve izlenmektedir. Bu durum dolandırıcılık olasılığını azaltmakta, Kara Para Aklamayı Önlemekte) ve Müşterilerin eksiksiz olarak tanınmasını artırmaktadır. Bu yüksek şeffaflık düzeyiyle küresel finans alanlarındaki güveni güçlendirmektedir.
Dijital RMB Çin genelinde yaygınlaştırılıyor ve ivme kazanıyor olsa da uluslararası alanda da kullanılıyor. Bunun önemli bir örneği, Çin, Tayland, Birleşik Arap Emirlikleri, Hong Kong ve Suudi Arabistan Krallığı merkez bankalarının, yüksek maliyetler, düşük hız ve operasyonel karmaşıklıklar dahil olmak üzere sınır ötesi ödemelerdeki bazı temel yetersizlikleri ele almak için katıldığı bir iş birliği çabası olan "Project mBridge" sonuca yaklaşmış ve hatta ulaşmış bulunmaktadır.
Project mBridge'in başarısının artması, dijital RMB sınır ötesi yerleşim sisteminin kullanımı Güneydoğu Asya ve Orta Doğu ülkeleri dışına da yayılması yüksek olasılıktır. Ayrıca, dünya çapındaki ülkelerin %87'sinin dijital RMB ile uyumlu sistemlere sahip olduğu bildirilmektedir. Bu nedenle, RMB mevcut sınır ötesi yerleşim sistemlerine entegre olabilecek ve etkili olarak çalışabilecek önemli bir alternatif yoldur.
Diğer taraftan Sınır ötesi ödemeler için kullanılan dijital RMB'nin, Pan Afrika Ödeme ve Yerleşim Sistemi'ni (PAPSS) ile de uyumlulaştırılması da SWIFT’ın Afrika’daki etkinliğini azaltacağı da yüksek olasılıktır. Aynı şekilde CaribCoin'i kendi Karayipler bölgesinde uygulama çabalarının hızlandırılması ve daha şimdiden RMB ile entegrasyon çalışmalarına başlanması da bölgesel ödemeleri RMB’ye kaydıracaktır.
Dolar hakimiyetindeki sistemlere bir alternatif olan dijital RMB' ülkeler açısından daha fazla parasal bağımsızlık, dış yaptırımlara karşı dayanıklılık arayan ülkeler için bir araç olarak konumlanmaktadır. Çin'in bu dijital RMB sistemi sadece bir fintech yeniliği olmayıp aynı zamanda küresel finans alanında stratejik bir dönüşüm başlangıcıdır.
Dijital yuan, Bitcoin gibi kripto para birimlerinden farklıdır. Bitcoin merkezi olmayan, açık kaynaklı bir defterde çalışırken, dijital yuan PBOC (People’s Bank of China) tarafından kapalı kaynaklı kodlu merkezi bir defterde yönetilir ve bu da gizlilik ve gözetim konusunda endişelere yol açar. PBOC tüm satıcıları kontrol eder ve işlem verilerini seçici bir şekilde yayınlar, bu da kullanıcıların finansal verilerini merkez bankasına güvenmesi gerektiği anlamına gelir. Gizliliğin takma adlı işlemlerle korunabildiği Bitcoin'in aksine, dijital yuan, kullanıcıları doğrudan işlemlerine bağlayan en düşük gizlilik kademelerinde bile kişisel tanımlayıcılar gerektirir.
Esasında digital RMB ile birlikte Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) (Eski tabirle İpek yolu) dijitalleşmiş oluyor. Sonuç olarak YUAN’ın (diğer adıyla e-CNY’ın), uluslararasılaşması ivme kazanmış, uluslararası bankacılık kuralları değişime mecbur kalmış durumdadır.
Sonuç olarak, ülkeler, işletmeler ve yöneticiler bazında, RMB’ ye sırtını dönenlerin, kulaklarını kapayanların, hedefledikleri menzile ulaşmaları mümkün gözükmemektedir.
