EGE Ekonomiyi Geliştirme Vakfı (EGEV) ve Özgencil’in öncülüğünde İzmir’de Kasım 2018’de gerçekleşen “Ege Ekonomik Forum”un konuşmacılarından Star Rafinerisi Genel Müdür Yardımcısı Elchin Ibadov, panelde salondaki konuklara sordu:
- Socar’ın yatırımlarında ikinci sırada yer alan ülke hangisidir?
Kendi sorusuna yanıt verdi:
- Socar’ın son yıllardaki yatırımlarında birinci sırada Türkiye yer alıyor. Azerbaycan ikinci sırada bulunuyor. 2007’de Petkim’i alarak girdiğimiz Türkiye’de yatırımlarımız 20 milyar dolara doğru tırmanıyor.
Ardından şu veriyi paylaştı:
- İzmir ve Ege Bölgesi’nde ihracatın ithalatı karşılama oranı 2019’dan itibaren çok değişecek. Çünkü, yeni yatırımlarımızın cari açığı düşürmeye dönük yıllık katkısı 1.5 milyar dolar olacak. Türkiye’nin yıllık petrol ürünü ihtiyacının yüzde 25’ini Star Rafinerisi karşılayacak.
Sonra bir başka yatırımla ilgili “müjde” verdi:
- Aliağa’da Petkim benzeri bir yatırım yapmaya karar verdik. Yatırımı başlatma hazırlıkları sürüyor. 2022-2023’te devreye alınması bekleniyor.
Bu yatırımla ilgili şu benzetmeyi yaptı:
- Petkim, bizim açımızdan Türkiye’deki yatırımlarımızın babası idi. Star Rafinerisi, onun oğlu oldu. Şimdi Petkim’e bir torun geliyor.
Aradan 5 yıl geçti, 2025 yılı Ocak ayının ilk günlerinde Socar Türkiye CEO’su Elchin Ibadov, Socar Türkiye Rafineri ve Petrokimya İş Birimi Başkanı ve Petkim Genel Müdürü Kanan Mirayev, Socar İletişim ve Kamu İlişkileri Direktörü Mikayil Yusifov, düzenledikleri toplantıda Petkim’in 14 Aralık 2024’te KAP’a yaptığı açıklamayı detaylandırdı:
- Yeni petrokimya üretim ünitelerinin kurulumu için master plan hazırlanıyor. Şimdiki hesaplarımıza göre 7 milyar dolarlık bir yatırım söz konusu olacak. Sadece ön hazırlık mühendislik çalışmalarına 50 milyon dolar harcanacak.
Ibadov, Mirzayev ve Yusifov, Socar’ın Türkiye’de ulaştığı yatırım büyüklüğünü anlattı:
- 18.5 milyar dolarla Türkiye’deki en büyük uluslararası yatırımı yapmış bir grubuz.
- Star Rafinerisi’ne yaptığımız yatırım 6.7 milyar doları buldu. Ham petrol işleme kapasitemiz 10 milyon tondu. Kapasiteyi 13 milyon tona çıkardık.
- Petkim’e her yıl 100 milyon dolarlık bakım ve yenileme yatırımı yapıyoruz. Toplamı 2 milyar doları aştı.
- TANAP’ın Türkiye’deki 1850 kilometrelik bölümüne 7 milyar dolar yatırım yapıldı. Orada BP, TP ve Botaş da ortak.
- Ayrıca, Bursa ve Kayseri bölgelerinin gaz dağıtım işlerini de devraldık.
Mirzayev sürdürdü:
- 2026 yılı sonunda nihai yatırım kararı yürürlüğe girecek. Yeni petrokimya tesisinin 2030’da devreye girmesi söz konusu olabilecek.
Şeref Oğuz ve Hakan Güldağ’la birlikte geçenlerde Elchin Ibadov ve Mikayil Yusifov’la buluştuk. Ibadov, Petkim’in Türkiye’de iç pazarın ihtiyacını karşılamada payının yüzde 10’a gerilediğini bildirdi:
- Geçmişte Petkim, iç pazardaki ihtiyacın yüzde 20’sini karşılıyordu. Zamanla nüfus artışıyla, Petkim’in ürettiği hammaddeleri kullanan sanayi kuruluşlarının da artmasıyla birlikte içerideki ihtiyacın yüzde 10’unu karşılayabilir noktada kaldı.
2030’da tamamlanması öngörülen yeni tesisin yaratacağı etkiyi irdeledi:
- Yeni tesis devreye girdiğinde petrokimyada iç pazardaki ihtiyacı karşılama oranımız yeniden yüzde 20’ye çıkacak.
Petrokimya sektörünün dünyadaki geçen yıl geçirdiği sürece dikkat çekti:
- Petrokimya sektörü tarihinin en kötü dönemini 2025’te yaşadı. Biz Socar Türkiye olarak bu durumun grubumuz üzerindeki etkisini azaltmak için rafineri tarafına odaklandık. Rafineride 13 milyon tona çıkan kapasitenin tamamını kullandık.
Petrokimyada her 5 yılda bir sıkıntılı günler yaşandığını aktardı:
- 2025’te sıkıntı daha fazla hissedildi. Bunda Çin’de büyümenin yavaşlaması önemli rol oynadı. 2026’ya da sektör açısından iyi girilmedi.
Rafineriden çıkan ürünlerin paylarını aktardı:
- Rafineride yüzde 70 akaryakıt, yüzde 20 petrokimya ürünleri elde ediliyor. Petrokimyanın payının biraz daha artması gerekiyor. Çünkü, gelecek petrokimya ürünlerinde. Biz petrokimyanın geleceğine inanıyoruz.
Socar’ın petrokimyanın geleceğine inanması, Aralık 2024’te duyurdukları Aliağa’da 7 milyar dolarlık yatırımla gerçekleşecek ikinci tesisin gündemlerinden düşmeyeceğini gösteriyor.
Socar’ın Türkiye’deki yatırımlarının 2030’da 26 milyar doları aşabileceği anlaşılıyor…
Teknoloji ilerledi, petrol türevleri insan vücuduna da giriyor
SOCAR Türkiye CEO’su Elchin Ibadov, petrol türevleri, petrokimya ürünleriyle ilgili geçmişte yapılan adreslemeyi anımsadı:
- Eskiden, “İnsan vücudu dışındaki her yerde, her şeyde petrol türevleri kullanılıyor” denirdi. Teknoloji ilerledi, artık insan vücudunda da tedaviler, operasyonlar sırasında petrol türevleri kullanılıyor.
Malzeme biliminin çok önemli hale geldiğini kaydetti:
- Dünyada enerjide bir dönüşüm yaşanıyor. Geçiş döneminde petrole ihtiyaç olacak. Petrokimya, petrolün enerjide kullanılması çok gerilere düştüğünde bile devam edecek.
Karbonsuz bir dünyanın gözükmediğini vurguladı:
- Önemli olan karbonu sorumlu elleçlemek. Çünkü, et için, tarımda kullanılan gübre için karbon, yani petrol lazım.
Dünyada 700 rafineri 3 bin petrokimya tesisi faaliyette
SOCAR Türkiye CEO’su Elchin Ibadov, dünyada faaliyette olan petrol rafinerisi sayısının 700 olduğunu belirtti:
- Dünyadaki petrokimya tesislerinin sayısı da 3 bin dolayında.
Bu tesisler arasında rafineri ile entegre çalışanların sayısının 200 düzeyinde olduğunun altını çizdi:
- Bizimki de rafineri ile petrokimya tesisinin entegre çalıştığı örnekler arasında yer alıyor. Biz bu özelliği önemli görüyoruz.
Elektrik için başka fırsatlara bakıyoruz
SOCAR Türkiye CEO’su Elchin Ibadov, grubun Azerbaycan’da rüzgar santralı (RES) ve güneş enerjisi santralı (GES) yatırımlarının olduğunu belirtti:
- Yani, bir taraftan petrol ve gaz ana işimiz olmayı sürdürüyor, diğer taraftan “yeşil dönüşüm” yatırımları yapıyoruz.
Petkim ve Star Rafinerisi’nin bulunduğu Aliağa’yı işaret etti:
- Aliağa’da 51 MW kurulu güce sahip rüzgar santralımız (RES) var.
Türkiye’de gazdan elektrik üretimine de yöneldiklerini kaydetti:
- Gama Enerji’ye ait Kırıkkale’deki 870 MW kurulu güce sahip doğalgaz çevrim santralını almak üzere adımlarımızı attık. Rekabet Kurulu onayı bekliyoruz.
Gama Enerji’den devralacakları santralın maliyetini sordum, şu yanıtı verdi:
- 70 milyon dolar ödeyeceğiz ama borçlarını da devralacağız.
Elektrikte benzeri adımlar atıp atmayacaklarını sordum, yanıtladı:
- Türkiye’de elektrik için başka fırsatlara da bakıyoruz.
Rafineri işi petrolü alırken kazandırır
SOCAR Türkiye CEO’su Elchin Ibadov’a petrol fiyatları ile ilgili beklentilerini sorduk, şu yanıtı verdi:
- 60-70 dolar bandında bir öngörümüz var.
Star Rafinerisi’nin üretim yelpazesini merak ettik, paylaştı:
- Dizel, LPG 7.5 milyon ton. Jet yakıtı da 1-1.5 milyon ton düzeyinde. Geri kalanı da petrokimya hammaddeleri, yan ürünlerden oluşuyor.
Rafinerilerin bilançosuyla ilgili şu bilgiyi verdi:
- Rafineride alırken kazanılır. Yani, ham petrol alımı sırasında kazanmak mümkün olabiliyor. Çünkü, çoğu akaryakıt olan sattığımız ürünün fiyatı bellidir.
Mikayil Yusifov araya girdi:
- Star Rafinerisi ilk başlarda günde 214 bin varil petrol işliyordu. Şimdi günlük 260 bin varili buluyor.
