Aziz Nesin’in en bilinen kitaplarından biridir, “Yaşar Ne Yaşar, Ne Yaşamaz”. Nüfus müdürlüğünde yapılan bir hata yüzünden resmi olarak ölü görünen adaşım Yaşar’ın hikayesini anlatır. Kitap, temelde bir bürokrasi eleştirisidir. İzmir’de bir serbest bölge var buna benzer. Var diyoruz ama yok. Yani var ama yok. Ya da yok ama var, Yaşar gibi yani. Uzatmaya gerek yok. Menemen Serbest Bölgesi’nden bahsediyoruz, Menemen ilçesindeki diğer serbest bölge olan İzmir Serbest Bölgesi’nden (İZBAŞ) değil, karıştırmayalım. Yapay zeka karıştırıyor örneğin. İnternette Menemen Serbest Bölgesi’ni arattığınızda karşınıza daha çok İzmir Serbest Bölgesi çıkıyor.
Biraz karışık olduğu doğru. Baştan anlatalım. Faaliyetlerini uzun yıllardır başarılı bir şekilde sürdüren İzmir Serbest Bölgesi, yeni yatırımlara alan yaratmak için 4-5 yıl önce genişleme kararı aldı. Doğal olarak bunun için sınırında yer alan Menemen Belediyesi’ne ait yaklaşık 1.5 milyon metrekarelik alana talip oldu. O zamana kadarki işleyiş gereği bu alanı alıp, serbest bölge ilan edilmesi için başvuru yapması gerekiyordu. Fakat bu aşamada işleyiş bir anda değişti. Türkiye’de ilk kez bir bölge başvuru olmadan serbest bölge ilan edildi ve Menemen Belediyesi kendisine ait sıradan bir parseli değil, serbest bölge ilan edilmiş bir alanı ihale etti. Söz konusu alanın sınırında serbest bölge işleten İZBAŞ’ın da katıldığı 435 milyon TL muhammen bedelle çıkılan ihaleyi 576,4 milyon TL ile Muş merkezli Kay-Sa İnşaat isimli şirket kazandı.
Ancak asıl tartışma bundan sonra başladı. İhalenin rekabet ilkelerine uygun yürütülmediğini savunarak Menemen Belediyesi'ne iptal başvurusunda bulunan İZBAŞ yönetimi, konuyu yargıya taşımayı da seçenekleri arasına aldı ama çok fazla değişen bir şey olmadı. İhaleden bir yıl kadar sonra 29 Mayıs 2024 tarihli resmi gazetede yayınlanan Cumhurbaşkanlığı kararıyla Menemen Serbest Bölgesi’ni kurup işletmek üzere, Menemen Serbest Bölgesi Kurucu ve İşleticisi AŞ (MENSER) 30 yıl süreyle yetkili kılındı. O tarihten sonra da proje adeta rafa kalktı. Faal olmadığı için doğal olarak bakanlığın serbest bölgelerle ilgili istatistiklerinde MENSER yer almıyor. İnternette bu isimle arama yaptırdığınızda son olarak karşınıza Bursa merkezli bir inşaat firmasının referansları arasında Menemen Serbest Bölgesi’nin “İmar Planı, Arazi Tesviyesi ve Altyapı Etüt – Proje Mühendislik Hizmetleri İşi”nin tamamlandığı bilgisi çıkıyor. MENSER’in kurumsal internet sitesini görmek bile mümkün olmuyor.
“Hadi serbest bölge kur” demekle iş bitmiyor
Serbest bölgelerin ülke ekonomisine pek çok faydası var. Ama, “ben kurdum” ya da “hadi sen kur” demekle iş bitmiyor. Serbest bölgeyi işletmek beceri ve deneyim istiyor. İzmir, bu konuda şanslı. Türkiye’deki mevcut 19 serbest bölge içinde (MENSER hariç) hemen her türlü istatistiki verinin zirvesinde Ege Serbest Bölgesi yer alıyor. İzmir Serbest Bölgesi de azımsanmayacak başarılara sahip. Üstelik, Menemen Serbest Bölgesi hamlesinin boşa çıkmasının ardından satın aldığı yeni genişleme alanındaki çalışmalarını da hızlı bir şekilde sürdürüyor. ESBAŞ öncülüğünde İzmir’in kuzey aksında hayata geçirilen Türkiye’nin 19. serbest bölgesi olan Batı Anadolu Serbest Bölgesi’nde (BASBAŞ) fabrikalar yükselmeye başladı. Türkiye’de; İzmir’de 4 (MENSER dahil), İstanbul’da 3, 11 ilde de birer serbest bölge bulunurken, Menemen bir ilçe olarak iki serbest bölgeye birden ev sahipliği yapıyor. Bu, Menemen için büyük bir nimet. Ama, ikinci serbest bölgenin hikayesi tamamına ererse.
MENSER’in kurulmasının üstünden 2 yıldan fazla zaman geçti. Yani 30 yıllık işletme süresinin yüzde 7’si geçti bile. Uygulama imar planlarının tamamlanması, altyapı yatırımları, gümrük altyapısının oluşturulması, Ticaret Bakanlığı nezdindeki işletme ve organizasyon süreçlerinin tamamlanması derken daha geçilecek çok aşama var.
İzmir’in Çiğli, Menemen, Aliağa, Bergama, Dikili, Kınık ilçelerinden oluşan kuzey aksı, hızlı bir büyüme ivmesi yakaladı. Bölgede yer alan veya yeni kurulan organize sanayi bölgeleri, organize tarım bölgeleri, serbest bölgeler bu büyümenin lokomotifi konumundayken, Menemen Serbest Bölgesi’nin durumunu ne yazık ki sadece “potansiyel” olarak ifade edebiliyoruz. Ne beklendiği, neden beklendiği bir an önce açıklığa kavuşturulmalı. Projenin başarıya ulaşması yalnızca Menemen'e değil, Ege Bölgesi’nin ihracat kapasitesine de önemli katkı sağlayacaktır.
