SPK, 6 Haziran 2026 tarihinde adım atarak fiili dolaşım reformunu hayata geçirdi. Sermaye piyasalarımızın geleceği açısından şeffaflık, bilgiye simetrik erişim, piyasalarda derinlik, manipülasyona anında müdahale ve caydırıcı cezai düzenlemeler şart.
18 Haziran 2026'da Küresel Piyasa Erişilebilirlik İncelemesi Raporu’nda MSCI, Türkiye sermaye piyasalarına ilişkin değerlendirmesinde şeffaflık, bilgi akışı, serbest dolaşım yapısı, piyasa kurallarının sık değişmesi ve açığa satış yasakları gibi konuların yabancı yatırımcı açısından önemli riskler oluşturduğunu vurgulamış ve Türkiye'nin piyasa erişilebilirliği açısından bazı alanlarda gerileme yaşadığına dikkat çekmişti.
Küresel Piyasa Erişilebilirlik İncelemesi raporunda Türkiye’ye yönelik olarak öne çıkan risk başlıkları şu şekilde belirtilmişti:
1- Ortaklık yapısında şeffaflık eksikliği: MSCI raporunda, şirketlerin ortaklık yapılarının yeterince şeffaf olmamasının yatırımcılar açısından önemli bir sorun oluşturduğu, özellikle bazı şirketlerde gerçek pay sahipliği bilgilerinin net şekilde ortaya konulamamasının yatırımcıların sağlıklı analiz yapmasını zorlaştırdığı,
2- Koordineli işlem şüphesi: Uluslararası kurumsal yatırımcıların, Türkiye'deki bazı küçük şirketlerle yakından ilişkili fon pozisyonlarını içeren ve fiili dolaşımdaki pay tahminlerini yapay olarak şişiren olası eşgüdümlü (koordine) işlem davranışlarının tekrarlanan örneklerinin bulunması. Fiili halka açıklık oranının tam olarak bilinememesinin ve fonlar üzerinden yapılan ilişkili taraf işlemlerinin likidite, risk ve fiyatlama dinamiklerinin bozulmasına yol açtığı,
3- Döviz piyasasında yaşanan sorunlar: Döviz işlemlerindeki bazı takas gecikmelerinin ve piyasaya yönelik müdahalelerin sorun teşkil etmesi,
4- Mevzuata yönelik sorunlar: Şirket açıklamalarının her zaman İngilizce yayımlanmaması ve mevzuatın tamamının İngilizceye erişime açık olmamasının uluslararası yatırımcıların karşılaştığı zorluklar arasında yer almaları önemli sorunlar olarak görüldü. Bunun yanı sıra, saklama sistemlerinde omnibus hesap yapısının bulunmaması ve hisse ödünç piyasasının yeterince gelişmemiş olması da yatırım araçlarına erişimi sınırladığı için eleştiri konusu oldu.
Türkiye’nin gelişen piyasa statüsünü kaybetme riski var
MSCI, Türkiye sermaye piyasalarında Kasım 2026'daki MSCI Endeks Gözden Geçirmesine kadar yeterli düzeyde somut ve güvenilir ilerleme kaydedilmemesi halinde, Türkiye ve Türkiye kaynaklı endekslere dahil edilmeye uygun menkul kıymetlere yönelik yaklaşımın değerlendirilmesi amacıyla bir istişare süreci başlatabileceği uyarısında da bulunmuştu.
Bu önemli bir risk, çünkü belirtilen tarihe kadar gerekli düzenlemeler yapılmazsa Türkiye’nin gelişen piyasa statüsünü kaybederek "Frontier Markets", yani “Sınır Piyasalar” ligine düşme riski var.
MSCI’dan sürekli uyarılar gelmeye devam ediyor, ancak bu kez düzenleyici otorite Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından hiçbir şey yapılmıyor değil. Düzenlemelerin yeterli olup olmadığını birlikte göreceğiz.
SPK, 6 Haziran 2026 tarihinde adım atarak fiili dolaşım reformunu hayata geçirdi. Buna göre SPK, borsada işlem gören şirketlerin fiili dolaşımdaki pay oranlarının hesaplanmasına ilişkin esaslarda değişikliğe giderek, fiili dolaşımda bulunmadığı kabul edilen pay sahiplerinin serbest fon ve özel fon katılma payları aracılığıyla dolaylı olarak sahip oldukları ortaklık paylarının da fiili dolaşım hesabı dışında değerlendirilmesine karar verdi. Bu önemli bir düzenleme ve üzerinde çokça tartışıldı.
Piyasanın beklentisi serbest fonları da kapsayacak yeni bir düzenleme
Sermaye piyasalarımızın geleceği açısından şeffaflık, bilgiye simetrik erişim, piyasalarda derinlik, manipülasyona anında müdahale ve caydırıcı cezai düzenlemeler şart.
Bu hafta içerisinde basına yansıyan haberlerde ‘SPK tarafından yürütülen fon rehberi çalışmalarının tamamlandığı ve önümüzdeki hafta kamuoyu ile paylaşılacağı’ bilgisini aldık.
Bu çok önemli bir adım, zira, piyasanın asıl beklediği başlık serbest fonları da kapsayacak yeni bir düzenleme.
Hemen hatırlatmakta fayda var. Şubat ayında portföy yönetim şirketlerine gönderilen taslak metnin temel aldığı unsurların, yoğunlaşma riskini azaltmak, şeffaflığı artırmak, benzer stratejilere sahip fonların aynı varlıklarda aşırı yığılmasını önlemek ve yatırımcıyı daha sağlıklı bir risk-getiri yapısıyla buluşturmak olduğunu biliyoruz. Fon Rehberi yayımlanınca ayrıca üzerinde konuşuruz.
Bu düzenlemeler neden önemli peki? Amaç sadece ligden düşmemek mi olmalı?
Sermaye piyasalarımıza ilişkin son yaşananlar bana George Akerlof'un 1970 yılında yayımlanan "The Market for Lemons: Quality Uncertainty and the Market Mechanism" başlıklı çığır açıcı makalesini yeniden hatırlattı.
Akerlof, finans literatüründe bilgi asimetrisi (Information asymmetry) kuramının temel taşı olan makalesiyle 2001 yılında Nobel Ekonomi Ödülü'nü kazanmıştı.
Akerlof makalesiyle, alıcılar ile satıcılar arasındaki bilgi düzeyi farkının piyasa mekanizmasını nasıl bozduğunu, hatta bazı durumlarda piyasanın tamamen çökmesine (market failure) nasıl yol açtığını matematiksel modeller ve kavramsal çerçeveyle açıklamıştı.
Makalenin en kritik ve en derinlikli bölümlerinden biri, "The Costs of Dishonesty" (Dürüst Olmamanın Maliyeti) başlığını taşır. Akerlof, bu bölümde dürüst olmayan ticari davranışların yalnızca bireysel bir ahlak sorunu olmadığını, tüm iktisadi sisteme yayılan ağır bir negatif dışsallık ürettiğini gösterir.
Kötü ürün iyi ürünü kovar
Akerlof bu bölümde dürüst olmayan satıcıların piyasaya girmesiyle oluşan ekonomik/iktisadi tahribatı üç temel aşamada inceler.
Bunlar:
1- Kalite ayarlarının bozulması ve fiyat baskısı:
Alıcılar, piyasadaki malların gerçek kalitesini ayırt edemediklerinde (bilgi asimetrisi), teklif edecekleri fiyatı piyasadaki “ortalama kalite”ye göre belirlerler. Piyasaya hileli veya düşük kaliteli ürün (örnekte limon) sunan dürüst olmayan satıcılar, genel kalite ortalamasını aşağı çeker. Bu durum, alıcıların ödemeye razı olduğu ortalama fiyatı düşürür.
2- Dürüst satıcıların piyasadan uzaklaştırılması (ters seçim)
Fiyatlar ortalama kalite seviyesine gerilediğinde, yüksek kaliteli ürün üreten dürüst satıcılar (örnekte şeftali) maliyetlerini karşılayamaz hale gelir. Ürünlerinin gerçek değerinin altında fiyatlandığını gören dürüst satıcılar piyasadan çekilir. Piyasada sadece düşük kaliteli ürün satan dürüst olmayan aktörler kalır. Akerlof bu durumu Gresham Kanunu’na (kötü para iyi parayı kovar) benzeterek "Kötü ürün iyi ürünü kovar" şeklinde formüle eder.
3- Dürüst olmamanın gizli iktisadi maliyeti (negatif dışsallık)
Akerlof'a göre dürüst olmamanın gerçek maliyeti, yalnızca alıcının kandırılarak uğradığı doğrudan kayıp değildir. En büyük maliyet, dürüst ticari faaliyetlerin piyasadan çekilmesi nedeniyle toplumun mahrum kaldığı meşru ticaret hacmi ve refah kaybıdır. Dürüst olmayan bir satıcı, sattığı kusurlu maldan haksız bir kâr elde ederken, aynı zamanda meşru işletmelerin piyasada var olma zeminini yok eder.
Akerlof'un modeli, finansal piyasaların işleyişini anlamak için hayati önem taşır. Hisse senetleri piyasası bilgi asimetrisine son derece açıktır. Yatırımcılar şirketin iç durumunu, bilançoların gerçekliğini ve yönetimin dürüstlüğünü doğrudan göremezler.
Nitekim son dönemlerde Borsa İstanbul’da pay piyasasında yaşananlar ve fon piyasasında yaşanan rahatsızlıklar Akerlof’un ne kadar haklı olduğunu bizlere bir kez daha gösteriyor.
Türkiye’de, tıpkı diğer alanlarda olduğu gibi, gerekli tedbirleri almak için neden illa dışarıdan bir zorlama olması gerekiyor? Neden bu tür önlemleri, dış dünyadan dışlanma riski olmadan, bizler kendi kendimize alamıyoruz diye sormamız gerekmiyor mu?
Ve daha önemlisi, düzenleyici kurumlarımız her şeyin herkesin gözü önünde gerçekleştiği bir ortamda neden ölü taklidi yapıyorlar?
Bütün bu soruları sormaya gerek kalmadığında, işte o zaman gelişmiş bir ülke olacağız bence.
MSCI’nin piyasa karnesi: Erişilebilirliğin beş ölçütü
MSCI Küresel Piyasa Erişilebilirlik İncelemesi Raporu; rapora konu piyasalardaki erişilebilirliğin gelişimini ya da daha doğru bir tabirle evrimini izlemeyi, değerlendirmeyi ve piyasa otoritelerini küresel kurumsal yatırımcıların uluslararası standartları karşılamadığını düşündükleri ve iyileştirmeleri memnuniyetle karşılayacakları alanlar hakkında bilgilendirmeyi amaçlayan bir rapor.
MSCI Küresel Piyasa Erişilebilirlik İnceleme Raporları, MSCI Endekslerine dahil olan her bir hisse senedi piyasası için piyasa erişilebilirliğinin ayrıntılı bir değerlendirmesini sunuyor ve yabancı mülkiyete açıklık, sermaye giriş ve çıkışlarının kolaylığı, operasyonel çerçevenin verimliliği, yatırım araçlarının mevcudiyeti ile kurumsal çerçevenin istikrarlılığını temel alan 5 piyasa erişilebilirlik kriterini değerlendiriyor.
