TÜİK’in hesapladığı TÜFE verilerinde gıda sektörünün toplam hanehalkı tüketim harcamalarında payı %25’lerde seyrederken bu oran bölgesel tüketim anketinde %20'ler civarında görünüyor.
TÜİK geçtiğimiz günlerde Türkiye bölgesel hane halkı tüketim harcama dağılımını açıkladı. Tahmin edilebileceği gibi Türkiye genelindeki tüketimin en ağırlıklı olduğu yer İstanbul. Toplam içerisindeki payı yaklaşık % 25. Doğu Marmara’nın payı %11 civarı. Yani Marmara, toplam tüketimin %35’ini gerçekleştiriyor. Ege Bölgesi %15, Akdeniz Bölgesi %12 ağırlığa sahip bulunuyor. Nüfusun, katma değerin yüksek olduğu yerler doğal olarak tüketimde de ciddi ağırlığa sahip bulunuyor.
İstanbul’da konut ve kiranın ağırlığı %27,3
Tüketimin bölge içerisinde sektörel dağılımına baktığımızda, oldukça çarpıcı sonuçlar çıkıyor. Örneğin İstanbul’da gıdanın toplam tüketimdeki payı %15,9 görünüyor. Kira ve konut ile ilgili harcamalar %27,3, ulaştırma grubu ise %21,8 ağırlığa sahip bulunuyor. Kirada en yüksek oran %28,2 ile İzmir’de görünürken, en düşük oran %16 ile Van, Muş, Bitlis, Hakkari’de bulunuyor. Alkollü içki ve tütün tüketiminde batı bölgeleri %2,5 civarında bir paya sahipken, Orta Anadolu, Batı Karadeniz ve Kuzey Doğu Anadolu’da %3-5 arası ağırlıkta bulunuyor.
Genel olarak baktığımızda, Türkiye genelinde en ağırlıklı harcama grubunu konut ve kiranın aldığını, bu grubu ulaştırma ve gıdanın takip ettiğini görüyoruz. Hanehalkı harcamalarının büyük bölümü bu ana kategoriye gidiyor görünüyor. Aslında bu dağılım çok sürpriz değil.
Gıda, konut, kira ve ulaştırma ağırlıkları TÜFE’den farklılaşıyor
TÜİK’in hesapladığı enflasyon verilerine baktığımızda, mevcut kullanılan ağırlıkların yukarıdaki bahsettiğimiz tüketim ağırlıklarından bazı kalemlerde önemli oranda farklılaştığını görüyoruz. Örneğin TÜİK’in hesapladığı TÜFE verilerinde gıda sektörünün toplam hanehalkı tüketim harcamalarında payı %25’lerde seyrederken bu oran yukarıda bahsettiğimiz bölgesel tüketim anketinde %20'ler civarında görünüyor. Hatta bahsettiğimiz gibi İstanbul’da %15’lerde seyrediyor. Konut ve kiranın toplam tüketim harcamasındaki payı TÜİK enflasyon sepetinde %15 civarında ağırlığa sahipken, İstanbul’da %27’leri geçmiş görünüyor. Ulaştırmanın payı TÜİK anketinde %17 iken bölgesel tüketim anketinde %22 civarında seyrediyor.
Enflasyon hesaplama sepetimizin güncellenmesi gerekiyor
Bir başka ifadeyle, örneğin İstanbul’da konut kirası ve ulaştırmanın payı %50’lere yaklaşırken, enflasyon sepetinde bu %32’lerde bulunuyor. Son yıllarda hizmet sektörünün ağırlıklı olarak konut, kira ve ulaştırmada ortalamanın çok üzerinde arttığını düşünecek olursak mevcut enflasyon sepetimizin Türkiye’deki, özellikle tüketimin ağırlıklı olduğu bölgelerdeki tüketimi doğru ağırlıklarla ölçtüğü konusundaki soru işaretlerini artırıyor. Ürünlerin ağırlığı o ürün grubunun enflasyonu ile çarpılarak manşet enflasyona katkısını ortaya konuyor. Bu çerçevede baktığımızda, hanelerin açıklanan manşet enflasyon rakamlarından neden daha yüksek bir enflasyon hissettiğini de kısmen açıklayabiliyoruz. Halihazırda TÜFE ve ÜFE hesaplamasında 2003 bazlı bir enflasyon sepeti kullanıyoruz. Görece küçük örneklemlerle ağırlıkları her yıl yenilememize rağmen bölgesel tüketim anketinin makro ölçekte açıklanan verileri bize enflasyon sepetinde güncellemenin çok daha hızlı bir şekilde yapılması gerektiğine işaret ediyor.
