Enflasyon ve devalüasyon farklılıklarının, GSYH ölçümlerinde yarattığı hatalar

ORHAN ÖKMEN - Sesmir Kurumsal ve Finansal Danışmanlığı

Bir ülkenin GSYH’ sının hesaplanmasında o ülkede gerçekleşen enflasyon seviyeleri ile yerel paranın dışsal değerlerindeki değişimler ve gelişmeler kilit rolündedir. Zira ABD Doları bazında GSYH tutarı, o ülkede ABD Dolar kurunun bir yılda gerçekleşen ortalamasına bölünmesiyle, Cari fiyatlarla hesaplanan GSYH ise üretim sayı veya birimlerinin cari fiyatlarla çarpılmasıyla hesaplanır.

Son yıllarda TL’nin dışsal değerleri daha çok arka plandaki resmi kararlarla belirlendiği için, yazının bundan sonraki bölümlerinde yerel paranın değer değişimleri yerine devalüasyon kavramını kullanacağız.  

Ülkede gerçekleşen enflasyon ve devalüasyon oranları arasındaki fark açıldığında, o ülkenin hem Sabit fiyatlarla ABD Doları üzerinden hesaplanan GSYH ’sı hem de Cari Fiyatlarla hesaplanan GSYH’sı gerçek değerinden uzaklaşacaklardır.

 Türkiye ekonomisindeki dolar kurunun geldiği seviyeler veri kabul edilirse, enflasyonun bu durumu başa başnoktalarda telafi edeceği seviyeler 2022 yılında %84,40, 2023 yılına %41,70 ve 2024 yılında ise %39,74 olması gerekmekte idi. Ancak, fiili durumda enflasyonun oluştuğu seviyeler sırasıyla %64,27, %64,77 ve %44,38 olmuştur. Tam aksi mantıkla bu kez de enflasyonun geldiği seviyeler veri kabul edilirse, dolar kurunun (yılsonu) bu durumu başa baş seviyede telafi edeceği noktalar yani ABD Dolar kurları 2022 yılında 21,28 TL, 2023 yılında 36,05 TL ve 2024 yılında 52,05 TL olması gerekmekte idi. Ancak kurların baskılanarak aynı yıllar için sırasıyla 18,70 TL, 29,44 TL ve 35,28 TL olması sağlanmıştır. Enflasyon ve devalüasyon farklılıklarının 2022 yılı ile 2024 arasındaki birikimli farklılığı ise %290,79 oranında yüksek ve kabul edilemez bir seviyeye tırmanmıştır.

Sonuçta enflasyon ve devalüasyon farklılıkları, Türkiye ekonomisinin 2022, 2023 ve 2024 yıllarının TÜİK tarafından hem cari fiyatlarla hem ABD Dolar bazında hesaplanan GSYH miktarlarını gerçek değerlerinden farklılaştırmıştır. Bu farklılaşmaya bağlı olarak kişi başına düşen gelirleri de gerçek tutarlarına göre farklılaştırmıştır.  Dolayısıyla TÜİK tarafından kişi başı gelir tutarları 2022 yılında 1.301,36 ABD Doları eksik, 2023 yılında 467,58 ABD Doları fazla, 2024 yılında da 1.040,88 ABD Dolar fazla hesaplamıştır.

TUİK tarafından hesaplanan ve TABLO:1’de yer alan USD bazlı sabit fiyatlarla GSYH, 2022 yılında 905.501 milyon ABD Doları, 2023 yılında 1.153.241 milyon ABD Doları ve 2024 yılında 1.358.254 milyon ABD Doları olarak ölçülmüştür. Ancak Tablo 2’de, realize olan enflasyon oranları veri kabul edilip dolar kurlarının bu enflasyonu telafi edeceği başa başnoktasına göre yapılan hesaplamalarda ABD Doları bazlı sabit fiyatlarla GSYH 2022 yılında 1.06.480 milyon ABD Doları, 2023 yılında 1.113.322 milyon ABD Doları ve 2024 yılında 1.269.088 milyon ABD Doları olacağı görülmektedir. Dolayısıyla, Türkiye’de enflasyon ve devalüasyon farkının oluşması, GSYH’nin fiktif olarak 2022 yılında 110.979 milyon ABD Doları eksik, 2023 yılında 39.918 milyon ABD Doları fazla ve 2024 yılında 89.166 milyon USD fazla hesaplanmış olunmasına sebebiyet vermiştir.  

Yine TUİK tarafından hesaplanan ve TABLO:1’de yer alan TL bazlı Cari fiyatlarla GSYH, 2022 yılında 15.011.776 milyon TL, 2023 yılında 27.091.469 milyon TL ve 2024 yılında 44.587.225 milyon TL olarak ölçülmüştür. Şayet Tablo: 3’deki gibi fiilen realize olan dolar kurları veri kabul edilip, bu kez de enflasyonun dolar kurundaki artışı telafi edeceği başa başnoktalarına göre hesaplamalar yapılır ise, TL bazlı Cari fiyatlı GSYH, 2022 yılında 16.851.625 milyon TL, 2023 yılında 26.153.729 milyon TL ve 2024 yılında 41.660.194 milyon TL olacağı görülmektedir. Dolayısıyla, Türkiye’de enflasyon ve devalüasyon farkının oluşması, GSYH’nin fiktif olarak 2022 yılında 1.839.849 milyon TL eksik, 2023 yılında 937.740 Milyon TL fazla ve 2024 yılında 2.927.031 milyon TL fazla hesaplanmış olunmasına sebebiyet vermiştir

Aynı şekilde, enflasyon ve devalüasyon farkının oluşması milli gelir tutarlarını gerçek değerlerinden farklılaşmasına sebebiyet verilmesinin yanında kişi başına düşen gelirlerin de hesaplanmasında yanlışlıklara yol açmaktadır. Zira Türkiye’de kişi başına düşen gelir devalüasyon ve enflasyon farkı nedeniyle 2022 yılında 11.919,46 ABD Doları olması gerekirken 10.618.10 ABD Doları olarak, 2023 yılında 13.040,84 ABD Doları olması gerekirken, 13.508,42 ABD Doları olarak, 2024 yılında ise 14.814,72 ABD Doları olması gerekirken, 15.855,60 ABD Doları olarak hesaplanma hatasına sebebiyet verilmiştir. Kişi başı gelir hesaplamalarında yapılan yanlışlıklar IMF ölçüm standartlarında da karışıklıklara yol açmaktadır. Nitekim Kişi başına düşen gelir açısından, Türkiye ekonomisi gerçek durumda orta sınıf ülkeler arasında iken, bu fiktif ölçüm Türkiye’nin üst sınıf gelir kategorisinde görünme yanlışlığına yol açmış durumdadır.