MUSTAFA AK - Vizyon Şirket Ortağı - [email protected]
2021 yılından beri gündemimizde olan enflasyon düzeltmesi uygulamasında önemli bir dönüm noktasındayız. Artısıyla, eksisiyle ve gri alanlarıyla yaklaşık beş senedir enflasyon düzeltmesi konuşuyoruz. An itibariyle en kritik mesele 2025 yılı sonunda düzeltme yapılıp yapılmayacağı konusu.
Bu yazımızda 2025 yılı sonunda düzeltme yapılıp yapılmayacağı kararındaki gecikmenin handikaplarını değerlendireceğim.
Mevcut durum
213 sayılı Kanun’un mükerrer 298. maddesine göre Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi’ndeki artışın, içinde bulunulan dönem dahil son üç hesap döneminde %100’den ve içinde bulunulan hesap döneminde %10’dan fazla olması halinde bilançolar enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmaktadır.
Enflasyon düzeltmesi uygulaması, her iki şartın birlikte gerçekleşmemesi halinde sona eriyor. Bu şartlardan sadece biri gerçekleşirse düzeltme devam ediyor.
Ayrıca geçici vergi dönem sonlarında da düzeltme yapılıyor. Önemli bir kural da şöyle. Bir hesap dönemi içindeki geçici vergi dönemlerinin herhangi birinde düzeltme yapılırsa takip eden geçici vergi dönemlerinde ve içinde bulunulan hesap dönemi sonunda da düzeltme yapılıyor.
Hali hazırdaki enflasyon verileri ve OVP hedefleri göz önüne alındığında 2025 ve 2026 yılında da enflasyon düzeltmesi yapılacak.
Ancak Gelir İdaresi Başkanlığı yetkisini kullanarak 582 Sıra No.lu VUK Tebliği’yle 2025 hesap döneminin birinci, ikinci ve üçüncü geçici vergi dönemlerinde kapsam dâhilindeki mükelleflerin enflasyon düzeltmesi yapmamasını uygun bulmuştur. Buna göre mevcut durumda geçici vergi dönemlerinde düzeltme yapmayan mükellefler, 31.12.2025 tarihli bilançoda bulunan parasal olmayan kıymetlerine enflasyon düzeltmesi yapacaktır.
Piyasada beklenti var
Bununla birlikte piyasada ve bilhassa mali aktörler arasında 2025, 2026 ve 2027 yıllarında enflasyon düzeltmesi yapılmayacağına yönelik beklenti oluşmuş, torba kanuna ekleme yapılarak bu durumun yasalaşacağı bilgisi yaygın kanaat haline gelmiştir.
Cumhurbaşkanı Cevdet Yılmaz’ın plan ve bütçe komisyonunda bütçe performansıyla ilgili yaptığı açıklamalar bu beklentiyi daha da perçinledi. Yılmaz, kurumlar vergisi gelirlerinde yaşanan düşüşün büyük ölçüde enflasyon muhasebesi uygulamasından kaynaklandığını açıkladı. Başka bir deyişle enflasyon düzeltmesi uygulamasından kamu zararlı çıktı.
Bu nedenle hemen herkeste 2025 yılı sonunda enflasyon düzeltmesi yapılmayacağı kanaati oluştu. Bununla birlikte yılsonu yaklaşıyor ve zaman daralıyor.
Konunun netliğe kavuşması bekleniyor
Tüm taraflar konunun bir an önce netliğe kavuşturulmasını bekliyor. Karar sürecinin ve 2025 yılı sonundaki kuralın gecikmesi bazı handikaplar doğuruyor.
Gecikme yaşanırsa doğacak problemler
- Anayasal problem
31.12.2025 tarihi kapandıktan, başka bir deyişle hesap dönemi sona erdikten sonra geçmiş hesap dönemiyle ilgili vergilemeye/matraha yönelik yeni kural koyulması hukuken problemli olacaktır. Anayasa mahkemesi içtihatları çerçevesinde bu durum gerçek anlamda bir geriye yürüme oluşturacak ve kuralın iptali gündeme gelecektir.
Nitekim Mahkeme 16 Ocak 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan kararında, Vergi Usul Kanunu’nun geçici 33. maddesinde yer alan ve 2021 yılı için enflasyon düzeltmesi yapılmaması sonucunu doğuran “2021” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir.
Mahkeme, vergiyi doğuran olay gerçekleştikten sonra (2021 yılı kapandıktan sonra) gelir vergisi ve kurumlar vergisi matrahına etki eden değişikliğin hukuk güvenliği ilkesiyle bağdaşmadığını ve hukuk kurallarının geriye yürütüldüğünü değerlendirmiştir.
Enflasyon düzeltmesine ilişkin kural değişikliği 2026 yılına sarkarsa dönemi zararla kapatacakken kural değişikliği nedeniyle kara geçecek birçok firma beklemediği vergi yükü nedeniyle dava yoluna gidip kuralı iptal ettirebilir. Bu durum ciddi bir kaos meydana getirir.
- Kâr dağıtımı sorunsalı
Bazı firmalar 2025 hesap dönemi kapanır kapanmaz genel kurul ve kâr dağıtımı yapacaklardır. Bilhassa bağımsız denetime tabi olmayan firmalar 31.12.2025’teki düzeltilmiş bilançolar üzerinden kar dağıtacaktır. Ancak 2025 yılında düzeltme yapılmayacaksa düzeltme sonucu oluşan ve dağıtılan karlar geri çağrılabilir. Bu çağırma işlemi başlı başına problemli bir konudur.
Kâr dağıtımı üzerinden ödenen stopajların iadesi ve paranın ortaklarda kaldığı süre için hesaplanan faiz firmaları oldukça yoracaktır.
Dönem içerisinde avans kar dağıtımı yapanlar açısından da durum sıkıntılıdır. Bu karların da bir kısmı duruma göre şirkete geri verilebilir.
- 2026 yılı başında yapılan satışlar
Enflasyon düzeltmesi ertelemesi 2026 yılında yapılırsa bu durumda 2026 yılı ocak ayında yapılan kayıtların geri döndürülmesi gerekecektir. Bilhassa stokların ile maddi veya maddi olmayan duran varlıkların elden çıkarılması durumunda yeni hesaplama yapmak gerecektir. Stok maliyetlerinin yeniden hesaplanması ve geçmişe kayıt atılması ayrı bir sorundur.
- Sermaye artışlarının geçersiz olması
2025 yılı düzeltmesi sonrası bazı firmalar gerek kredibilite gerekse başka gerekçelerle hızlı aksiyon alarak 2026 yılı ocak ayında sermaye düzeltmesi olumlu farklarını sermaye artışında kullanabilir.
Enflasyon düzeltmesi ertelemesinin yeni yılda yapılması durumunda tescilli sermaye rakamlarında sorun olabilir. Sermaye artışını karşılayacak fon varsa telafi mümkündür ancak yeterli fon yoksa sermaye azaltımı gerekecektir. Sermaye azaltımında yapılan vergilendirme nedeniyle birçok firma beklenmedik bir vergi yüküyle karşılaşabilir.
- Global firmalar
Türkiye’de mükellefiyeti veya iştiraki bulunan global firmalar dönem sonu işlemlerini seri bir şekilde tamamlamakta ve ocak ayı içerisinde raporlamaktadır. Bu manada enflasyon düzeltmesi kayıtları global ve birçok kurumsal firmada ocak ayında bitirilecektir. Ertelemenin gecikmesi, firmaların sistemlerini ve karar alma süreçlerini etkilemektedir.
4. geçici vergide ne olacak?
Mecliste yeni yasalaşan torba kanuna göre 2025 yılına ilişkin 4.geçici vergi beyanı verilecektir. Mevcut durumda 582 no.lu VUK Tebliğinde 1,2 ve 3. geçici vergi döneminde düzeltme yapılmaması kuralı bulunduğundan 4.geçici vergi dönemi sonunda enflasyon düzeltmesi yapılacaktır. Bununla birlikte aynı dönemi kapsadığından 4.geçicide de düzeltme yapılmasına gerek olmadığı kanaatindeyiz. Ayrıca düzeltmenin kanunla ertelenmesi durumunda sadece 4.geçici vergi döneminde düzeltme yapılması gibi hiç istenmeyen bir durumla karşılaşabiliriz.
Ne yapılmalı?
2025 yılı sonunda enflasyon düzeltmesi yapılmayacaksa buna ilişkin kanunun bir an önce yasalaşması gerekiyor. Bize göre kanun teklifi hazırsa bu metin kamuoyuyla paylaşılmalı ve ertelenmesi konusunda bir irade olduğu deklare edilmelidir. Böylece şirketler tarafından alınması düşünülen ve telafisi mümkün olmayacak bazı kararlar ertelenebilir.
Öte yandan her durumda 4. geçici vergi döneminde de düzeltme yaptırılmaması ve bu durumun yeni yıldan önce netleşmesi çok faydalı olacaktır.
