Dr. ALİ TOPÇUBAŞI
Ekonomi yönetiminin ve Merkez Bankası’nın son dönem açıklamalarında, bölgemizdeki jeopolitik gerilimler ile yükselen petrol fiyatlarının enflasyonu 7 puan kadar yukarı taşıdığı vurgulanmaktadır. Dışsal şokların maliyetleri artırdığı bir gerçektir; ancak aynı coğrafyada ve doğrudan krizin ortasında yer alan diğer ülkelerin verileri incelendiğinde bu gerekçenin tek başına yeterli bir açıklama sunmadığı görülmektedir.
Yıllardır fiilen savaş halinde olan Rusya ve Ukrayna’nın yanı sıra; Suudi Arabistan ve İsrail gibi bölge ülkelerinde jeopolitik çalkantılara rağmen fiyatlar genel seviyesinde olağanüstü bir sıçrama yaşanmamıştır. Türkiye’de resmi enflasyon yüzde 31,5, dar tanımlı işsizlik ise yüzde 8 seviyelerinde seyrederken, benzer dışsal koşullara maruz kalan diğer ülkelerdeki tablo oldukça farklıdır:
Ülke Enflasyon(%) İşsizlik(%)
Rusya 6,0 2,3
Suudi Arabistan 4,1 3,1
İsrail 1,5 3,3
Yaklaşık üç yıldır aralıksız sürdürülen istikrar programına karşın, bölgesel gerilimin tırmandığı Şubat 2026 dönemine kıyasla enflasyon patikasında belirgin ve kalıcı bir iyileşme sağlanamamıştır. Dezenflasyon sürecinin öngörülen hızda ilerlememesinin yanı sıra, düşük büyüme temposunun bir yan etkisi olarak geniş tanımlı işsizlik oranlarında hissedilir bir artış ve istihdam piyasasında derinleşen bir bozulma göze çarpmaktadır.
Bu durumun temel sebebi, ekonomi politikasındaki bütünlük eksikliğidir. Merkez Bankası, ülkeye yabancı sermaye ve sıcak para çekebilmek amacıyla sıkı ve görece sert bir para politikası uygulamaktadır. Ancak para politikasının tek başına yükü taşıması mümkün değildir. Maliye politikasının, özellikle kamu harcamalarını kontrol altına alma ve tasarruf tedbirlerini hayata geçirme konusunda yeterince kararlı adımlar atamaması, enflasyonist baskıları canlı tutmaktadır. Sıkı para politikasına gevşek veya disiplinsiz bütçe harcamalarının eşlik etmesi, uygulanan istikrar programının etkinliğini kırmakta ve Türkiye’yi dünyada enflasyon oranı en yüksek ülkelerden biri konumunda tutmaktadır.
Geleneksel olarak enflasyon ile işsizlik oranının toplamından oluşan Sefalet Endeksi (Misery Index), bir ekonomide vatandaşın hissettiği ekonomik yükü ve toplumsal refah kaybını ölçen en temel göstergelerden biridir. Türkiye’de manşet verilerle dahi yüksek seyreden bu endeks, atıl işgücünü kapsayan geniş tanımlı işsizlik oranı eklendiğinde çok daha kritik bir boyuta ulaşmaktadır.
Sonuç olarak; küresel ve bölgesel şoklar her ülke için geçerli birer kısıt olsa da, Türkiye'nin yüksek enflasyon ve tırmanan işsizlik kıskacında ayrışmasının ana nedeni dış faktörler değil, iç politikadaki yapısal uyumsuzluklardır. Sefalet Endeksi’ndeki gerileme; sadece faiz artışları ve para politikası sıkılaştırmasıyla değil, kamu harcamalarında disiplin, maliye politikasında kararlılık ve kapsayıcı yapısal reformların eş zamanlı devreye sokulmasıyla mümkün olacaktır.
