Haziran enflasyonunun yüzde 1’in biraz altında açıklanacağı tahmin ediliyor. Yüzde 0,9 gelirse yıllık enflasyon yaklaşık yüzde 32’ye inecek. Bu durumda Haziran 2023’te yüzde 50-55 bandında olan enflasyon üç yılın sonunda yaklaşık 20 puan gerilemiş olacak. Buna başarı demek mümkün mü? Nereden baktığınıza bağlı. “20 puan düşürdük” derseniz başarı gibi görünür; “üç yılda yalnızca 20 puan düşürdük” derseniz tablo o kadar parlak değil.
Nasreddin Hoca fıkrasındaki sözü hatırlayalım: Kazanın doğurduğuna inanıyorsun da öldüğüne neden inanmıyorsun? 2022 öncesinde İTO’nun yayımladığı İstanbul Ücretliler Geçinme Endeksi ile ölçülen yıllık enflasyon ile TÜİK’in açıkladığı tüketici enflasyonu arasında istatistiki olarak bir fark yoktu. Sonrası malum; ‘Rasyonele geçiş’ kod adlı programın başladığı tarihe kadar aradaki fark çarpıcı biçimde açıldı. İki enflasyon arasındaki aylık farkların Ocak 1994-Aralık 2021 dönemindeki ortalaması 0,7 puan, standart sapması ise 1,99. Ocak 2022- Mayıs 2023 döneminde bu değerler sırasıyla 16,7 puan ve 8,35 oldu. Son birkaç yıldır bu gariplik ortadan kalktı.
Bu durumda, uygulanmakta olan eksik programın enflasyon açısından başarısına hakkaniyetli biçimde bakmak için başlangıçtaki (Haziran 2023) enflasyonu TÜİK’in yüzde 38,2 olarak açıkladığı değeri değil de ondan 17 puan yüksek olan İTO’nun açıkladığı enflasyona yakın bir değeri almakta yarar var. Çok hassas bir ölçüm yapma imkânı yok elbette. Bu durumda, Haziran 2023’te yıllık enflasyonun yüzde 50-55 aralığında bir yerde olduğunu düşünebiliriz.
Hazira enflasyonunda %1’in biraz altı bekleniyor
Yarın haziran ayı enflasyonu açıklanacak. Günlük veriler toplayarak tahmin yapan değerli araştırmacılar var. Onların sosyal medyadan duyurdukları tahminler yüzde 1’in biraz altında bir enflasyon açıklanabileceğine işaret ediyor. Yüzde 0,9 olsa, yıllık enflasyon yüzde 32 olur. Öyle olduğunu kabul edelim. Bu durumda Haziran 2023’te Yüzde 50-55 civarında bir yerde olan enflasyon üç yıl sonra yüzde 32’ye inmiş olacak. Yaklaşık 20 puanlık bir azalma söz konusu.
Başarı mı? Nereden baktığınıza bağlı: “20 puan düşürdük” ise başarı. “Üç yılda 20 puan düşürdük”: Başarı değil. “Başladığımızda dünyanın yedinci en yüksek enflasyonuna sahip ülkeydik, şimdi de öyle”: Başarı değil. Bitmedi elbette: Tamam, Haziran 2026’da yüzde 32 ama son aylardaki gidişat nasıl? Düşme eğilimi gösterdi mi? Ne gezer? Mayıs 2025’ten bu yana, farklı bir ifadeyle, son 14 ayda enflasyon belirgin bir katılık gösteriyor. Ortalaması yüzde 32,5. Böyle bakınca da bir başarı olmadığı ortada.
Yine bitmedi: Daha önemlisi, enflasyonun bundan sonra nasıl bir yol izleyeceği. Varsayalım ki Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi sayısı savaş öncesindeki sayılara yaklaşsın ve böylelikle ihtiyati nedenlerle stoklarda tutulan petrol miktarı normale dönmese de normale yaklaşsın. Petrol fiyatları bu nedenle şu andaki seviyenin üzerine çıkmasın. Bu durumda enerji tarafından enflasyona ek bir baskı gelmeyeceği açık. Ama savaş başlamadan önce de bizim enflasyon yüksekti: Uygulanan program neticesinde ortaya çıkan Mayıs 2025-Şubat 2026 ortalaması yüzde 32,7’ydi. Hadi diyelim, sadece petrol fiyatları makul düzeylere inmeyecek, risk alma iştahı da yükselecek. 2026 sonunu yüzde 30’un biraz altında kapatalım; yüzde 29 olsun. Başarı mı? Üç buçuk yıl sonra yüzde 29? Ya da yüzde 28? Elbette bir de yaklaşan seçim ve öncesindeki seçim uygulamaları var. Bu durumda, bu eksik programla seçime kadar yüzde 25’in altını görmek pek mümkün olmayacak gibi görünüyor.
