Bu yılki Vizyon 100 toplantısı benim açımdan 10 numara geçti. Çeşme’deki zirvenin sabah oturumları, Aspen ya da Davos’taki tattaydı. İşin iç yüzünü burada yapmak istediğimden daha iyi anlama fırsatım oldu. Sponsorlar tabii ki kendilerine ayrılan sürelerde istediklerini anlatabilirlerdi ama orada bile özenli bir çalışma yapılmıştı. Benim asıl kriterim ise kapının önündeki masalarda hava alırken yaptığım sohbetlerdir. Bu sene tanımadığım birçok kişiyle sıcak bir sohbet başlatırken çok değerli insanlarla ayrıntılı sohbetler yapma fırsatım oldu.
İstanbul medyasına çok yansımayan İzmir İleri teknoloji Enstitüsü (İYTE) Rektörü Yusuf Baran, bu sefer de üniversiteden Unicorn çıkardıkları haberi ile bizi şaşırttı. Ancak konuşmacı olmasa da onun kadar önemli bir eğitimci Irmak Okulları Genel Müdürü Metin Yoleri oldu. Bu önemli ve değerli ifadeleri sizi yanıltmasın. Benim jargonumda bu tür kelimeler yoktur ancak duygularımı ifade edebilmek için kullanıyorum.
Yoleri özelindeki duygularımı daha açık anlatım bu edebi çerçevenin dışına çıkmam gerekiyor. Kendisi ile sohbet ederken tanıdığım bir veya birkaç çocuktan ve ailelerinden dinlediklerimin ışığında okullarını çok beğendiğimi söyledim. Sonra da isim vermeye çalıştım. Önce kayınbiraderin çocuklarından birinin orada okuduğu düşünerek o çocukların isimlerini verdim. Metin Hoca tepki vermedi. Sonra Timur’un çocukları mı acaba diye onları saydım. Onları da hatırlamadı. Bu arada “hepimiz karıştırıyoruz” gibi gereksiz sohbet de açmadı. Sonra bu öğrencinin, apartman komşularımızdan birinin oğlu olduğunu hatırladım. Adını söyleyince Metin Yoleri çocuğu ve ailesini sadece ismen değil, cismen de tanıdığını gösterdi. 1.100 öğrencisi olan bir yapı için bu çok kolay değil ama müthiş bir rekabet avantajı. Bu bence okulun rekabetçi pozisyonunu açıklayan en önemli unsur; birini tanımıyorsan, bu toplantının teması olan Networking & Collaboration - Shaping The Future Together (Yeni Bağlantılar ve İş Birliği-Geleceği Birlikte Şekillendirmek) doğrultusunda yapabileceğin bir şey olamaz. Vizyon 100’ün Yusuf Baran ile Metin Yoleri’yi bir araya getirip bu temanın hakkını verip vermediğini bilmiyorum.
Bu da en önemli kaynağımız olan zamanı sermaye olarak kullanmayı gerektiriyor. Burada sürekli yapay zekâya atıfta bulunmam bize bu sermayeyi daha iyi kullanma olanağı sunmasından kaynaklanıyor. Ülkede büyük sermaye yaratma aracı olarak kullanılan fonların patlamasının neden olduğu kriz, hükümet temsilcilerinin bu zamanı ayırmasını engelledi. Onlar toplantıya katılamazken yapay zekâ ve robotların yarattığı tehditlere işaret ettiği konuşmasında T.C. İzmir Valisi Dr. Süleyman Elban, iş birliği ve teknolojinin insanlık yararına kullanılmasının önemine dikkat çekerek, “Geleceğimizin inşası anlamında iş birliği yapmak, geleceği birlikte değerlendirmek ve güzel bir gelecek için bir araya gelmeniz bence çok kıymetli. Ne kadar devrim yaparsak yapalım ne kadar çok bilgiye erişirsek erişelim; bunu kontrollü yapmıyorsak, insanlığın mutluluğu, refahı ve iyiliği için geliştirmiyorsak, sonuçlarını olumsuz şekilde yaşarız.” dedi. Sektörde bozucu değil yapıcı, birbirini destekleyici, bilgiyi doğru ve insanlığın, şirketlerin yararına kullanacak çalışmalar yapılmasının önemine değinen Dr. Süleyman Elban, zirvenin buna güçlü bir zemin hazırladığını kaydetti.
Bu vizyona işaret ettikten sonra Vizyon 100 Danışma Kurulu Başkanı Bülent Kutlu’nun beni çok etkileyen ve “balık baştan kokar” sözünü olumlu anlamda kullanmama neden olan tavrına işaret etmek istiyorum. Bu sene daha da kısa konuşan Kutlu, sahnede daha yüksek etkileşim ve zirveden daha büyük fayda elde etmek için katılımcıları yeni uygulamaya yönlendirdi. Kendisinden Vizyon 100’ü daha uzun anlatması istenmesine karşın daha da kısa konuşup Adesso’nun yenilediği uygulamaya işaret etmesi, Kutlu’nun zirvenin temasını ne kadar içselleştirdiğinin göstergesi oldu. Bir yandan süreç sancısız aksın diye her yana koştururken diğer yandan kendisine değil, teknolojinin sağladığı imkâna işaret etmek alışık olmadığımız bir tavır. Oturumlar sırasında sahnenin arkasına yansıtılan anket sonuçlarını gösterip “anketi kim yapmış” diye soran birden çok kişiye “salondakiler oy kullanıyor” diye açıklama yapmam gerekti. Kenarda oy kullanan kişi ve kullanılan oy sayısı sürekli değiştiğini görmesem ben de meseleye uyanamayabilirdim. Allah yardım etti, diyeyim. Bu sayede vizyonu ele almak için salona toplananların analitiğini yapacak bir araç elde etmiş oldum. Başka bir yazıda bahsedeceğim.
Kutlu’nun ikinci önemli sözü ise, basın toplantısında işbirliği konusu ele alınırken sarf ettiği “multidisipliner olmalı” ifadesi oldu. Soru daha çok KOBİ’ler ekseninde sorulurken değer yaratacak olanı, sözü kendi üzerine almadan, bu şekilde ifade etmesi çok önemli bir noktaydı. Bu konuyu kendisi ile daha önce ayaküstü ele almıştık.
Kutlu’nun ifade ettiği bu iki nokta aslında yola çıkmak için yeterliydi. Şimdi de sahaya bakıp o yolculuğun ne şekilde olması gerektiğini ele alalım.
Dün ve bugün: Engelleri aşma ve değer ekonomisi yaratma
Basın toplantısında şeytan dürttü, BASBAŞ Yürütme Kurulu Başkanı ve Yönetim Kurulu Başkan Vekili Dr. Faruk Güler’e Kürşat Tüzmen dönemini sordum. Okumuş çocuklar araştırıp bir şeyler yazıyor ama bizim yaşadığımız dönemle ilgili bildiğimiz hakikat çok farklı olabiliyor. Türkiye yurtdışına ilk yazılım ihracatını yapacağı dönemde mevzuat bunun önünü kesmişti. Salyangoz ya da mobilya süsü verilmiş sunta ihracatının hayali olduğunu yıllar sonra keşfedebilen dış ticaret yönetimimiz yazılım söz konusu olduğunda diskete yüklenmiş numuneye bakıp bir çırpıda bir disketin yanlış hatırlamıyorsam 400 bin dolar olamayacağını ve bunun hayali ihracat olduğunu “tespit etmişti.” Bu konuda yetkili olan Tüzmen’e konu aktarıldığında, bunu –o zamanın interneti olan- BBS üzerinden göndermelerini tavsiye etmiş ve parayı da bir biçimde ülkeye sokmalarını sağlayacak yolu göstermişti. Bizim yazılımcı “genius”lar bu sayede okyanusu aşıp derede boğulmaktan kurtulmuştu. O zaman inovasyonun önündeki engel mevzuattı.
Bir diğer sorun ise işi bilmemekti. Sermaye yetersizliği sıkıntısı ile kendisine gelen iş dünyası temsilcilerine “sizin ihtiyacınız sermaye değil, işletme sermayesi” teşhisini koyduğunu da bir iş insanı bana anlatmıştı. Tüzmen, yat almanız için cebinize para koymamıza gerek yok finansman araçları yaratmalıyızın kısasını söylemişti. Bu yanlarıyla sevdiğim bir kişi olan Tüzmen ile Turkcell genel müdürü olduğu zaman gümrükler için geliştirdikleri mobil cüzdanı tanıtmak için Ankara’ya davet eden Süreyya Ciliv sayesinde tanışmıştım. Sürekli vücut geliştirme ve Kıbrıs’a yüzme gibi yanlarıyla basına konu olan Tüzmen, Ankara havalimanını ne kadar güzel yaptıklarını söylediğinde “keşke bu kadar küçükbaş hayvan kokan bir yere yapmasaydınız” demiştim ve gerilim yaşamıştık. Sürekli beğenilmek isteyen biri olması bana göre değildi ama bu, beğendiğim yanlarını yukarıda yazmama engel değil.
Ne oldu bilmiyorum, Tüzmen’in bu işlerin önünü açma yanını Güler’e sordum. O da uzun ve iyi bir yanıt verdi. Sonrasında Baran ile, üniversite bahçesinde yetiştirdikleri Unicorn’u konuşma fırsatım oldu. Her ikisi de önemli konular. Bu yazıda daha güncel olduğu için Unicorn’dan bahsedip, serbest bölge konusunu bir sonraki yazıda ele alacağım.
HubX: İYTE’nin üniversite bahçesindeki ilk Unicorn’u
HubX’i yapay zekâ ile birlikte yaptığımız derleme ile size aktarmak istiyorum. Buna öncelik vermemin nedenini Baran’ın ayaküstü sohbetimizde HubX’in yapay zekâ dünyasında oyun dahil birçok alana hitap ettiğini söylemesi oldu. Oradaki insanların bu konuda bilgisi olmaması nedeniyle, başlangıç incelemesinde yapay zekâdan faydalandım.
Kerem: İYTE unicorn
Google AI: İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü (İYTE) kampüsünde faaliyet gösteren Teknopark İzmir bünyesinden çıkan HubX, 1,2 milyar dolar değerlemeye ulaşarak İzmir'in ilk unicorn'u (değeri 1 milyar doları aşan girişim) unvanını kazandı.
HubX ve Unicorn Süreci
- Değerleme: 1,2 milyar dolar.
- Yatırım: ABD merkezli Point72 Private Investments'tan 75 milyon dolar yatırım aldı.
- Faaliyet Alanı: 40'tan fazla mobil ve web uygulaması (Nova, Wiser, DaVinci, Lotus Flow vb.) geliştiriyor.
- Erişim: 190'dan fazla ülkede 600 milyonun üzerinde kullanıcıya ulaştı.
- Kurucular: Cem Ortabaş ve Kaan Ortabaş.
Kerem: HubX'in geliştirdiği uygulamalar hangi sektörlerde kullanılıyor?
Google AI: HubX, tüketici odaklı teknoloji alanında üretken yapay zeka (Generative AI) altyapısını kullanarak geniş bir sektörel yelpazede uygulamalar geliştirmektedir. Şirketin portföyünde yer alan 40'tan fazla mobil ve web uygulamasının aktif olarak kullanıldığı ana sektörler ve kategoriler şunlardır:
- Üretken Yapay Zeka ve Dijital Sanat (Tasarım Sektörü)
- Görsel ve Sanat Üretimi: DaVinci - AI Görsel Oluşturucu ve Momo gibi uygulamalarla kullanıcıların metin komutlarını dijital sanat eserlerine, avatarlara ve gerçekçi portrelere dönüştürmesini sağlar.
- İç Mekan Tasarımı: HomeAI uygulaması, yapay zeka desteğiyle evlerin iç ve dış mekân tasarımlarını dijital ortamda optimize eder.
- Moda ve Kişisel Stil: TattooAI uygulaması, artırılmış gerçeklik (AR) teknolojisini kullanarak kullanıcıların vücutlarında dövme tasarımlarını denemesine olanak tanır.
- Sağlık, Fitness ve Kişisel Bakım (Sağlıklı Yaşam Sektörü)
- Zihinsel ve Fiziksel Sağlık: HubX bünyesine katılan Lotus Flow, kullanıcılara küresel ölçekte yoga, fitness, pilates ve farkındalık (mindfulness) eğitimleri sunar.
- Beslenme ve Diyet: Lean uygulaması, fotoğraf veya barkod tarama yöntemiyle makro besin ve kalori takibi yapılmasına yardımcı olur.
- Eğitim ve Edtech (Eğitim Teknolojileri Sektörü)
- Kitap Özetleri ve Sesli Kitaplar: Wiser uygulaması, dünyaca ünlü kitapların 15 dakikalık sesli özetlerini ve analizlerini sunarak hızlı öğrenmeyi destekler.
- Dil Eğitimi: BetterSpeak uygulaması, interaktif yapay zeka avatarları aracılığıyla kullanıcılara pratik yapma imkanı sunan bir dil eğitmenidir.
- Tarım ve Botanik (Bitki Bilimi)
- Bitki Tanımlama ve Bakım: PlantApp uygulaması, %95 doğruluk oranıyla 100 binden fazla bitki türünü ve bitki hastalıklarını teşhis ederek kullanıcılara bakım hatırlatmaları gönderir.
- İş Üretkenliği ve Günlük Araçlar (Yazılım Hizmetleri)
- Yapay Zeka Asistanları: Nova ve Chatbot, araştırma, planlama ve günlük görevlerin yönetimi için geliştirilmiş hepsi bir arada yapay zeka asistanlarıdır.
- Toplantı ve Not Yönetimi: NoteAI, toplantıları sesli olarak kaydedip otomatik olarak özetleyen akıllı bir not alma aracıdır.
- Çeviri ve İletişim: Live Translate, yapay zeka destekli anlık çeviri çözümleri sunar.
Kerem: Oyun sektörü ile ilgili durum nedir?
Google AI: HubX, oyun kategorisinde doğrudan kendi oyunlarını geliştiren bir stüdyo olmaktan ziyade, oyun dışı (non-gaming) mobil uygulamalara odaklanan bir yapıya sahiptir. Şirketin Türkiye'nin ilk "app studio" unicorn'u olmasının arkasında da oyun sektöründeki genel trendlerin değişimi ve HubX'in yayıncılık/yatırım stratejisi yatmaktadır.
Oyun sektörüyle ilişkisi ve bu alandaki konumuna dair detaylar şu şekildedir:
- Sektörel Değişim ve HubX’in Rolü
Türkiye'nin önceki unicorn (Turcorn) hikayeleri ağırlıklı olarak Peak Games, Dream Games ve Loom Games gibi dev oyun şirketleri üzerinden şekillenmişti. Ancak küresel pazarda Apple App Store gibi platformlarda oyun harcamalarında bir yavaşlama yaşanırken, oyun dışı yapay zeka ve üretkenlik uygulamaları hızla büyümektedir. HubX, tam olarak oyun sektöründen mobil uygulama sektörüne kayan bu küresel bütçeyi domine ederek unicorn seviyesine ulaşmıştır.
- Oyun Yayıncılığı ve Mobil Girişim Yatırımları
HubX, kendi içinde yoğun olarak üretken yapay zeka, sağlık ve eğitim uygulamalarına odaklansa da oyun ekosistemine yayıncı (publisher) ve yatırımcı olarak destek vermektedir.
- Pazarlama ve Know-How Desteği: Bağımsız oyun geliştiricilerinin özellikle casual (gündelik) ve hyper-casual oyunlarını küresel listelerin üst sıralarına taşımak için finansman, veri analitiği ve küresel pazarlama desteği sağlar.
- Gelir Optimizasyonu: Geliştiricilerin oyun içi satın alma ve abonelik modellerini yönetmek için kendi geliştirdiği yapay zeka tabanlı RevenueX motorunu kullanır.
Bu şekilde değişime işaret ederek bırakalım. Bir sonraki yazıda bunun üzerine tarihsel ve işle ilgili birikimimizi ekleyip Vizyon 100’den nasıl bir rekabet stratejisi çıkaracağımıza bakacağız.
