MEHMET KAYA
Merkez Bankası tarafından yayımlanan bir çalışmada, son dönemde zincir marketlerin ürünlere birbirine yakın zamanlarda zam yaptığı ayrıca ürün fiyatlarının da birbirine yaklaştığı belirlendi. Merkez Bankası çalışanı Muhammed Bahça, Tunç Bayram ve Huzeyfe Torun tarafından yapılan araştırmada, Türkiye genelinde faaliyet gösteren zincir marketlerde satılan ürünlerin fiyat artışları ve zamanları incelendi. Araştırma, TÜFE içinde yüzde 25,43 ile en yüksek ağırlığa sahip gıda- alkolsüz içecekler grubuna odaklandı. Bu grubun son dönemde hem genel TÜFE fiyatları üzerinde artış gösterdiği, hem de oynaklığının daha yüksek olduğuna işaret edildi. Yapılan çalışmada, Türkiye genelinde faaliyet gösteren bazı zincir marketlerin gıda ve alkolsüz içecekler grubundaki kendi markalı ürünlerindeki fiyat değişiklikleri incelendi.
Çalışmada, “Bulgular ilk olarak marketlerin kendi markalı ürünlerinde fiyat değişikliklerini eşzamanlı veya yakın zamanlarda yaptıklarına işaret etmektedir. İkinci olarak, fiyat değişikliklerinin zamanındaki benzeşmenin yanı sıra, marketler arası fiyat farklılıklarının da azaldığı ve fiyat seviyelerinin birbirlerine yakınsadığı gözlenmekte. Bütün ürünlerde farklı marketler arasında belirli düzeyde fiyat senkronizasyonu gözlendiğine, bir başka deyişle fiyatların eşanlı olarak değiştirilme eğilimi olduğuna işaret etmektedir” denildi.
Eylül 2021-Mart 2023 dönemindeki fiyat değişimleri gözlenen çalışmada, analizi genişletmek için fiyat değişim günlerine bakıldığı ve birbirine çok yakın zamanlarda değişimlerin yapıldığı belirlendi. Öte yandan, enflasyonun hızlandığı 2021 sonrasındaki fiyat değişimlerinde başlayan yakın zaman ve benzer oranların son dönemde arttığı, KDV indirimi gibi kamu kararlarının da fiyat düşüşünün benzer tarihlerde hızla gerçekleştiği belirlendi.
Çalışmanın sonuç bölümünde, “Elde edilen sonuçlar ilk olarak farklı marketlerin kendi markalı ürünlerindeki fiyat değişimlerini çok benzer tarihlerde yaptıklarına işaret etmektedir. UHT süt ve tavuk eti başta olmak üzere birçok üründe farklı marketler sıklıkla aynı gün içinde fiyat değişikliklerini gerçekleştirmektedir. İkinci olarak, fiyat değişimlerinin zamanlamasındaki benzerliğin yanında, aynı ürün için farklı marketlerdeki fiyat seviyelerinin de belirgin bir şekilde birbirine yakın olduğu görülmektedir. Ayrıca, gözlem dönemi incelendiğinde, ürün bazındaki fiyat seviyelerinin varyasyon katsayısının zaman içerisinde azaldığı, fiyatların aynı veya çok yakın seviyelerde belirlenme eğiliminin son dönemde genel olarak arttığı tespit edilmiştir” denildi.
Süt fiyatında benzerlik yüzde 92,8
Detay analiz için bazı ürünlere yönelik inceleme yapıldı. Buna göre, UHT sütte, araştırmanın ilk aşamalarındaki fi yat aynı olma oranının %39,2 olduğu ancak son dönemde benzer fi yat oranının %92,8’e kadar çıktığı belirlendi. Süt fi yatlarına ilişkin, incelenen 125 iş gününün 116’sında 4 büyük zincir marketin süt fi yatlarının +/- % 2 aralığında. Tavuk etinde de incelenen dört marketten birinde araştırmanın ilk aylarındaki fiyatlama davranışının değişikliği nedeniyle aynı seviyede gerçekleşmediği ancak son dönemde tavuk eti fi yat seviyesinin aynı olma oranının %44 seviyesinde olduğu kaydedildi. Bu üründe de 125 işgününün 55’inde fi yat aralığı +/- %2 aralığında gerçekleşti.
Bakanlıktan “fiyat ve etiket” denetimi
Ticaret İl Müdürlüğü ekiplerince, İstanbul, Antalya ve İzmir’de bazı zincir market şubelerinde, temel gıda ve ihtiyaç ürünlerine yönelik denetim yapıldı. Denetimlerde raflardan tek tek ürünler alınıp sepete konuldu. Kasa ve raf fi yatı kontrolünün yanı sıra indirimli satışların incelemesi yapıldı ve fi yatı yakın tarihte değişen ürünlerle ilgili geçmişe dönük faturalar istendi. Denetimlerde, fi yat etiketlerinde görülen aykırılıkların tespiti de yapıldı. Söz konusu aykırılıklar incelenmek üzere Ticaret Bakanlığı’nın denetimine sunulacak. Denetimlerde, meyve sebzelerin menşei ve geliş fi yat bilgisi de Hal Kayıt Sistemi (HKS) üzerinden kontrol edildi.
