Mehmet KAYA
OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) tarafından yapılan bir çalışmada, küreselleşme sürecinde ihracat serbestileri ve kolaylıklarının kayıt dışı çalışmayı azaltma eğilimindeyken, ithalatın serbestleştirilmesinin kayıt dışı çalışmayı artırdığı belirlendi. Kayıt dışılık ve küreselleşme, yeni bir toplumsal sözleşme arayışı başlığını taşıyan raporda, salgın döneminde daha az gelişmiş ülkeler başta olmak üzere kayıt dışı çalıştırmanın arttığını ve dünyada çalışanların yüzde 60’ı olan 2 milyar kişinin kayıt dışı çalıştırıldığı kaydedildi.
Kayıt dışılık çok
Raporda, sayısallaşmanın iş süreçlerini ve çalışma hayatında denetim, kontrol gibi kolaylıklar sağlasa da bunun beklenen etkiyi göstermediği, hala kayıt dışı çalıştırmanın etkili olduğu vurgulanırken, küreselleşme bağlamında, kayıt dışılığın azaltılmasında global şirketlerin daha fazla zorlanarak tedarikçilerini denetlemesi önerildi. Raporda, kayıt dışı çalışma ve işsizliğin kırılganlığı artırdığının altı çizilerek, herhangi bir kalkınma stratejisinin ana unsurlarından birinin bu kırılganlığı önlemek olması gerektiği vurgulandı. Kayıt dışılığın çok çeşitli nedenlerden kaynaklanabileceği, belirleyicilerinin karmaşık ve ülkelere göre özgün nitelikleri olabileceği, üstelik sadece gelişmişlik düzeyi ya da ekonomik değil, normlar, kurumlar, kültürlerle de ilişkili olduğu vurgulandı. Raporda kayıt dışılığın bunlardan bağımsız olarak “herhangi bir toplumdaki, toplumsal sözleşmenin bir çıktısı” olduğu belirtildi. OECD raporunda, toplumsal sözleşmelerin, hakkaniyet, özgürlük, güvenlik ve sosyal adaleti sağlamak üzere gücün ve kaynakların vatandaş, devlet, işçiler, işletmeler arasında nasıl dağıtılacağının gösterildiği bir görünmeyen anlaşma olarak tanımlanarak, yasal çerçeve ve uygulamaların sosyal sözleşmeyi olumlu yönde yönlendirmediği bir ortamda kayıt dışılığın arttığının altı çizildi.
Çözüm önerileri
Raporda, toplumsal sözleşmeyi güçlendirme temelli olarak kayıt dışılığı önlemek amacıyla bir dizi öneri de yer aldı. Bunlar arasında bu amaca yönelik özel çaba harcanması, teknolojik değişimin getirdiği olumsuzluklarla mücadele, politikaların geniş bir alanı etkilemek üzere tasarlanması önerildi. Bu bağlamda, hükümetlerin yasal çerçeveyi ve sosyal korumayı güçlendirmesi, eğitim, sağlık ve beceri kazandırmaya yönelik politikalar oluşturulması, sayısal teknolojilerin kayıt dışılığı önlemek için kullanılması, çok uluslu şirketlerin tedarikçilerini daha fazla desteklemeye zorlanması, önerildi.
Küreselleşme bazı unsurlarıyla kayıt dışılığı artırıyor
COVID salgını döneminde tüm dünyada kayıt dışı çalışmanın arttığı, kayıtlı iş yaratmada yavaşlama olduğu belirtilen raporda, salgının toplumsal sözleşme unsurlarında aşınma yarattığı, sokağa çıkma yasağı, seyahat kısıtlaması, uluslararası ticaretteki kesintiler, vb. unsurların etkiyi güçlendirdiği, salgın döneminde kayıt dışına kayan işçiler, kendi hesabına çalışanlar, ücretsiz aile işçilerinin yeni yeni kayıtlı hale gelmeye başladığına vurgu yapıldı. OECD raporunda, aynı zamanda küreselleşme kaynaklı bazı unsurların da kayıt dışılığı artırdığına dikkat çekildi. Bunlar arasında, ihracatta serbestleşmenin kayıtlı çalışmayı artırırken, ithalatta serbestleşmenin artırdığı bir başka unsur olarak dünya ekonomisi ile fazla entegrasyonun düşük ve orta gelirli ülkelerde kayıt dışılığı körüklediği vurgulandı. Küresel değer zincirlerinin yapılanma türüne bağlı olarak kayıt dışılığı artırabileceği, tarım ve hazır giyimdeki kayıt dışılığın görece en yüksek olduğu bilgisi raporda yer aldı.
