Mehmet KAYA
ANKARA – Savunma Sanayii Destekleme Fonu’nun detaylı gelir ve giderlerine yönelik veriler gizlilik nedeniyle açıklanmıyor. Diğer yandan, çeşitli raporlarda fona yönelik temel sayılar bulunuyor. Sayıştay’ın 2023 raporlarında, 104 milyar 271 milyon TL’si mal ve hizmet alım gideri olmak üzere 114 milyar 163 milyon TL’lik giderine karşılık, 135 milyar 109 milyon TL’lik geliri bulunduğu bilgisi verildi. Bu gelirin içinde, bütçe payları ve şans oyunlarından alınan paylardan oluşan ana gelir kalemi “diğer gelirler” 128 milyar 766 milyon TL olarak yer aldı.
2024 yılı için Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından kamuoyuna bütçeye yönelik genel bilgi vermek üzere hazırlanan “vatandaş bütçesi”nin savunma sanayii bölümünde ise 2024’te 6 milyar TL’si doğrudan bütçe katkısı olmak üzere SSDF için 162,5 milyar TL ödenek yazıldığı belirtildi.
Her ne kadar bütçe ödeneği olarak görülse de bu tutarın ana kaynağı şans oyunlarından alınan paylar ile Gelir, Kurumlar, Motorlu Taşıtlar ile Veraset ve İntikal Vergisinden ayrılan paylardan oluşuyor. Şans oyunları payları dahil diğer paylar bütçenin ilgili kaleminde ödenek olarak yer alıyor ve buradan Fon’a aktarılıyor. 2024 yılında merkezi yönetim bütçe gider tablosunda hali hazırda aktarılan tutar (Savunma Sanayi Destekleme Fonuna Verilen Paylar) 91.3 milyar TL’ye ulaşmış durumda.
SSDF’ye aktarılan şans oyunları tutarına yönelik açık kaynaklarda bir bilgi bulunmuyor. Türkiye’de ikramiyesi nakit olarak ödenen tüm şans oyunları ve spor bahislerinden Savunma Sanayii Destekleme Fonu, Tanıtma Fonu, Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu ile Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna 5602 sayılı kanunla düzenlenen şekilde pay aktarılıyor. Bu payların en büyüğü SSDF’ye veriliyor.
Ne var ki, TBMM’de hızla görüşmeye alınan SSDF’ye ilave kaynak sağlamaya yönelik kanun teklifine karşılık, şans oyunlarının ve bahislerden alınan paylar Aralık 2023’te yarı yarıya azaltılmıştı. 8003 sayılı Cumhurbaşkanı kararı ile spor müsabakalarına dayalı müşterek bahislerden alınan vergi, fon ve paylar yüzde 10’dan yüzde 5’e, at yarışlarında yüzde 14’ten yüzde 7’ye ve diğer şans oyunlarında da yüzde 20’den yüzde 10’a indirildi.
Önemli siparişler kapıda: Yüksek tutarlı yurt dışı ve yurt içi siparişler gündemde
Türkiye’nin yakın zamanda büyük siparişler vereceği bir dönem yaşanıyor. Türkiye aktif hale getirilmeyen Rusya’dan S-400 hava savunma füze sistemi için resmi olarak açıklanmamasına karşılık Rusya tarafından “2 milyar doların üzerinde” olarak açıklanan, çeşitli kaynaklarda ise 2,5 milyar dolar olarak verilen bir tutar ödemişti. 2019’da fiili olarak, 2021’de ise resmi olarak Türkiye’nin çıkarıldığı F-35 programı için ise başlangıçtan itibaren toplamda 1,4 milyar dolar katkı yapmıştı.
Bunların dışında KAAN uçağının geliştirmesi, ALTAY tankı seri üretim, hava savunma füze sistemlerinden oluşan ve füze sistem siparişleri verilmeye başlanan Çelik Kubbe hava savunması projesi, inşası devam eden MİLGEM gemileri gibi çok sayıda yüksek tutarlı harcamalar devam ediyor.
Diğer yandan, ABD’den onay çıkmasına rağmen bir türlü gerçekleşmeyen F-16 uçak ve yenileme kitleri ile mühimmat siparişinin tutarı ABD kongresine şirket tarafından verilen bilgide 23 milyar dolar olduğu belirtilmişti.
Yine hava savunma için Eurofighter uçaklarının satın alınması için görüşmeler hızlandı. İlk etapta 24 uçakla başlayıp 40 uçağı kadar çıkabilecek alıma yönelik ortak üretici Almanya’nın engellemesinin kalkacağı yönünde işaretler olduğu ve teknik bir heyetin geçen hafta Ankara’da görüşmeler yaptığı duyuruldu. Bu uçakların alımı onaylanırsa mühimmatları için de bir sipariş verilecek. Yine dış alımda Türkiye’nin üretim-geliştirmesine ortak olmak istediği SAMP-T hava savunma sisteminin de siparişi için yeniden görüşmeler olduğu biliniyor.
Sektör cirosu 12.2 milyar dolar
Savunma sanayiinde üretim ve geliştirmeye yönelik ana kaynağı Savunma Sanayii Destekleme Fonu oluşturuyor. Sektörün cirosuna yönelik kapsamlı veri SASAD tarafından üretiliyor ancak 2023 verileri kamuya açık şekilde yayımlanmadı. Sektörün dolar cinsinden cirosu 2022’de 12 milyar 196 milyon Dolar olarak hesaplanmıştı. Bunun 7 milyar 800 milyon doları iç satışlar, 4 milyar 396 milyon doları dış satışlardan sağlandı.
Türkiye’nin, her türlü askeri harcama dahil toplam savunma harcaması 2025 için 1.1 trilyon TL olarak tahmin ediliyor.
