Mehmet KAYA
Kamuoyunda “Emeklilikte Yaşa Takılanlar” (EYT) olarak adlandırılan kişiler için yapılan düzenleme sonrası emekli sayısındaki hızlı artış sürüyor. İşlemleri tamamlanan, yıl içinde emeklilik hak edenler nedeniyle aydan aya artan yaşlılık aylığı alan kişi sayısı, Eylül ayı sonu itibariyle, 2022 sonuna göre 1 milyon 760 bin kişi artarak 11 milyon 259 bin kişiye ulaştı. EYT düzenlemesinin bir başka sonucu, emekli olan kişilerin önemli bir kısmının çalışmaya devam etmesi nedeniyle, sosyal güvenlik destek primi ödeyen kişi sayısındaki yükseliş olmuştu. Bu kapsamdaki kişi sayısı da yine 2022 sonuna göre 923 bin 304 kişi artarak, 1 milyon 868 bin 956 kişiye ulaştı. EYT düzenlemesinin yürürlüğe girmesinden bu yana hem emekli sayısı, hem de sosyal güvenlik destek primi ödeyen kişi sayısındaki artış dikkat çekiyor. EYT düzenlemesi ardından emekli olan kişilerin önemli bir kısmının çalışmaya devam ettiği, işgücüne katkı vermeyi sürdürdüğü ortaya çıkıyor. SGK verilerine göre, aynı dönemde ücretlileri kapsayan 4-a kapsamında olup da emekli olan kişi sayısı da 1 milyon 577 bin 277 kişi artışla 7 milyon 852 bin 618 kişiye ulaştı.
Bütçe transferi katlandı açık bütçe tahminleriyle uyumlu seyrediyor
EYT düzenlemesinin sosyal güvenlik sistemine etkisi ise özellikle bütçe transferlerindeki artışta görüldü. Bütçeden, açık finansmanı yanında, çalışan başına ödeme, sağlık giderlerine destek, çeşitli kanunlarla verilen prim karşılığı olmayan görevler vb. nedenlerle çok sayıda kalemden transfer yapılıyor.
Eylül ayı sonu itibariyle SGK’ya bütçe transferi önceki yılın tamamına göre yüzde 52,66 oranında artarak 593 milyar 905 milyon TL’ye yükseldi. EYT’nin sosyal güvenlik sistemine en önemli etkisinin aktif/pasif dengesine negatif etkisi nedeniyle, prim gelirlerinin emekli aylıklarını karşılama oranında olumsuzluğa yol açması, sosyal güvenlik sisteminin gelir kalemleri içinde bütçe transferlerinin ağırlığının artması olma ihtimali vurgulanıyordu. Eylül ayı itibariyle bu oranda değişim olmadığı gözlendi. Yapılandırma dahil, SGK’nın toplam gelirleri içinde bütçe transferlerinin payı 2023 Eylül ayı itibariyle yüzde 39,27 oranında oldu. 2022 sonunda bu oran yüzde 38,9 seviyesindeydi. Diğer yandan, 2023, yapılandırmadan yüksek gelir elde edildiği bir yıl oldu. Takip eden yıllarda bu tek defalık gelirin çıkmasıyla etki değişebilecek.
SGK açığı bütçe hedefiyle uyumlu
SGK’da, prim gelirlerinin emekli aylığı ve sağlık giderlerini karşılama oranı, 2000’lerin başında yüzde 50-60 aralığındaki seviyesinden, 2013’ten bu yana yüzde 70’in üzerine taşınmıştı. Halen bu seviye, Eylül ayı itibariyle 2022 sonuna göre azalış gösterse de yüzde 74,2 düzeyinde bulunuyor.
Öte yandan, SGK açığı da bütçe hedefiyle uyumlu seyrediyor. Eylül ayı sonu itibariyle SGK’nın bütçede öngörülen toplam gelir hedefinde gerçekleşme yüzde 99,29, giderlerde ise yüzde 98,07 oranında oldu. Bütçede 59,2 milyar TL açık tahmini yer alırken, Eylül ayı sonu itibariyle açık 39,5 milyar TL olarak gerçekleşti.
