HÜSEYİN GÖKÇE/ANKARA
Merkezi yönetim bütçesi bu yıl ocak-eylül döneminde 13 trilyon 565 milyar liralık harcamaya karşılık elde edilen 11 trilyon 833 milyon liralık gelirle birlikte, 1 trilyon 732 milyar liralık açık verdi. Bu dönemde faize 2 trilyon 248 milyar lira harcanırken, tarımsal desteklemelere yapılan harcama 114 milyar lira, yatırımlara yapılan harcama ise 583 milyar lirada kaldı. 2 trilyon 248 milyar liralık faiz harcamasının 1 trilyon 684 milyar liralısı devlet tahvili, 85 milyar lirasını hazine bonosu ödemeleri oluşturdu.
Dış borç faizine 248 milyar ödeme
Ocak-eylül döneminde dış borç faizine ise 248 milyar 177 milyon lira ödeme yapıldı. Bunun 207 milyar lirası dolar, 40.2 milyar lirası da Euro cinsi borç faiz giderlerinden kaynaklandı. Bu dönemde kira sertifikası giderlerinin toplamı 174 milyar 368 milyon lira olurken, bunun 137.8 milyar lirası TL cinsinden kira sertifikası, 36.5 milyar lirası da döviz cinsi kira sertifikası giderlerinden oluştu. Ocak-Eylül döneminde sosyal güvenlik kurumlarına 699 milyar liralık hazine yardımı yapıldı. Bunun 412 milyar lirasını SGK’ya emeklilik devlet katkısı ödemeleri oluştururken, 230 milyar lirasını da SGK’ya sağlık devlet katkısı ödemeleri oluşturdu.
Tarımsal destekler 114 milyar lirada kaldı
Bu yıl ocak-eylül döneminde tarımsal destekleme kaleminden 114 milyar liralık ödeme yapıldı. Bunun 26 milyar lirası hayvancılık destekleri, 84 milyar lirası da bitkisel üretim desteklerinden oluştu. Bu dönemde sermaye transferi kaleminde 1 trilyon 32 milyar liralık ödeneğin 583 milyar liralık kısmı kullanıldı. Bunun 579 milyar 367 milyar lirası yurt içi sermaye transferi kalemine harcandı. Belediyelerin altyapılarının desteklenmesi amacıyla uygulanan BELDES projesine hiç harcama yapılmazken, köylerin altyapısını destekleyen KÖYDES projesine sadece 4 milyar liralık harcama yapıldı. Sermaye transferinin tamamına yakını yani 575 milyar liralık kısmı diğer sermaye transferi kalemine yapıldı.
Gereken 853 milyar, ayrılan 167 milyar
Yürürlükteki 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun ‘Tarımsal desteklemenin finansmanı’ başlıklı 21’nci maddesine göre tarımsal desteklemenin finansmanı bütçe kaynaklarından veya dış kaynaklardan sağlanabiliyor. Bütçeden ayrılan kaynak ise GSMH’nın yüzde 1’inden az olamıyor. Ancak Tarım Kanunu yürürlüğe girdiğinden bu yana hiçbir zaman tarımsal destekleme bütçesi GSMH’nın yüzde 1’i kadar olmadı. Örneğin tahminlere göre 2026 yılında 85 trilyon 346 milyon lira büyüklüğündeki GSMH’nın yüzde 1’i 853.5 milyar lira düzeyinde bulunuyor. Ancak bu yıl bütçeden tarımsal destekleme için ayrılan tutar ise sadece 167 milyar 634 milyon lira düzeyinde bulunuyor.
