MERVE YİĞİTCAN
2025 yılı itibarıyla Türkiye’nin en fazla ihracat yaptığı ilk 5 sektör, toplam ihracatın yarısından fazlasına, ilk 10 sektör de 4’te 3’üne imza atarken; sektörel bazda ihracatın kompozisyonunda son 5 yılda dikkat çeken gelişmeler yaşandı. Buna göre, 2022 yılı hariç liderliği kimseye kaptırmayan otomotiv sektörü, 2025 yılına gelindiğinde ikinci ile arasındaki farkı 10 milyar dolara kadar çıkarırken, bu sektörün payı da yüzde 13’ten yüzde 17,5’e tırmanarak en yüksek seviyeye ulaştı. 5 yılda en hızlı çıkışı yapan da savunma ve havacılık sanayii oldu. 2021 yılında ihracattan yüzde 1,4 pay alan savunma, 2025 yılına gelindiğinde payını 4,2’ye kadar yükseltti. İhracatını söz konusu dönemde yüzde 213 artıran sektör, böylece geçen yıl ilk defa ilk 10’a girmeyi başardı. İlk 10 sektörün içinde son 5 yılda ihracattaki payı en fazla gerileyen ise çelik ile hazır giyim ve konfeksiyon sektörleri oldu.
7 sektör ekside kaldı
EKONOMİ’nin Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerinden derlediği bilgilere göre, genel ihracat 2021’den 2025’e yüzde 21 artarak geçen yıl 273 milyar 434 milyon dolara ulaştı. Bu dönemde 26 sektörden sadece 9’unun ihracat artışı, yüzde 21’lik genel ihracat artışının üzerinde gerçekleşti. 5 yılda ihracatını en fazla artıran sektör yüzde 213 ile savunma sanayi olurken, onu yüzde 60 ile zeytin ve zeytinyağı, yüzde 42 ile de otomotiv sektörü izledi. Öte yandan 19 sektörün ihracat artış hızı genel ihracat artış hızının altında kalırken, bu sektörlerden 7’sinin ihracatının 5 yılda gerilediği göze çarptı. 2021-2025 döneminden en fazla ihracat kaybı yüzde 26 düşüşle çelik sektöründe olurken, bu sektörü yüzde 18 düşüşle deri ve deri mamulleri, yüzde 17 düşüşle de hazır giyim ve konfeksiyon takip etti.
İlk 5’in yükü artıyor
Veriler, Türkiye ihracatında sektörel yoğunlaşmanın da son yıllarda belirgin şekilde arttığını ortaya koyuyor. Genel ticaret sistemine göre 2025 yılında ilk 10 sektör toplam ihracatın yüzde 76,3’ünü gerçekleştirdi. 2021 yılında ise bu oranın yüzde 70,3 olduğu hesaplanıyor. Benzer bir eğilim ilk 5 sektörde de görülüyor. 2021 yılında ilk 5 sektör, toplam ihracatın yüzde 49,4’ünü gerçekleştirirken; bu oran 2025 yılına gelindiğinde yüzde 52,6’ya yükseliyor.
Peki ihracatta yoğunlaşmanın yaşandığı ilk 10 sektörde tablo nasıl değişti? İlk 10’da sıralama değişse de sektörlerin çok fazla değişmediği görülüyor. 2021’den 2025’e ilk 10’dan sadece mobilya, kağıt ve orman ürünleri sektörü düşerken, savunma ve havacılık sanayii listeye hızlı şekilde girdi. Savunma sanayi 2021 yılında 16’ncı sırada iken, 2025 yılında 9’uncu sıraya kadar yükseldi.
Otomotiv arayı açtı, savunma atağa kalktı
İhracatın lokomotif sektörlerindeki duruma bakıldığında, otomotiv endüstrisinin zirve yarışında rakipleriyle arasını giderek açtığı göze çarpıyor. Son 5 yılda, sadece 2022 yılında ilk sırayı kimyaya bırakan otomotiv sonrasında yükselişe geçerek payını bu süreçte yüzde 13’ten yüzde 17,5’e çıkardı; 2025 yılında 41,5 milyar dolarlık ihracatı ile ikinci sıradaki kimya sektörüne yaklaşık 10 milyar dolarlık bir fark attı. İkinci sıradaki kimya sektörünün payı da 2021’den 2025’e 2,3 puan artarak yüzde 13,5’e çıktı; sektör ihracatını 5 yılda yüzde 26 oranında artırdı. Elektrik ve elektronik sektörünün payı bu süreçte yüzde 6,3’ten yüzde 7,5’e yükselirken, sıralamada 5’incilikten 3’üncülüğe yükseldi. İhracatı 5 yılda yüzde 17 gerileyen hazır giyim ve konfeksiyon sektörünün payı da yüzde 9’da yüzde 7,1’e düştü; ihracattaki sıralaması ise değişmedi. İhracatı 5 yılda 22,3 milyar dolardan 16,5 milyar dolara düşen çelik sektörünün payı yüzde 9,9’dan yüzde 7’ye geriledi; ihracat sıralamasında 3’üncülükten 5’inciliğe geriledi. İlk 10’nun hızlısı savunma ve havacılık sanayii, ihracatını 5 yılda 3,2 milyar dolardan 10 milyar dolara yükseltirken, ihracattaki payı yüzde 1,4’ten yüzde 4,2’ye çıktı. İlk 10’daki diğer sektörlerden demir/demir dışı metaller; hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri; makine aksamları ile tekstil/hammaddelerinin ihracattaki paylarında ise değişimler sınırlı gerçekleşti.
