Mehmet KAYA
Türkiye’de son dönemin önemli gelişmelerinden olan yurt dışına yapılan doğrudan yatırımların, gelen yabancı doğrudan yatırımlara oranındaki yükseliş eğilimi devam ediyor. Gayrimenkul ve diğer kalemler dahil olarak Ocak-Temmuz döneminde 2022’de yüzde 37,89 olan bu oran, 2023’de 55,35’e yükseldi.
Detaylara bakıldığında ise Türkiye’ye yapılan doğrudan yatırımların içinde gayrimenkulün yüksek olan ağırlığı 2023’te daha da arttı. Gayrimenkul dışarıda bırakılarak bakıldığında, 2023 Ocak-Temmuz döneminde Türkiye’ye yapılan doğrudan yatırımların yüzde 95,33’ü kadar yurt dışına yatırım yapıldı. 2022’de aynı dönemde oran yüzde 72,26 düzeyindeydi.
Giden yatırımların oranındaki yükselişin ana nedenlerinden biri Türkiye’ye yapılan gayrimenkul dışındaki yabancı sermaye yatırımlarındaki azalma olarak görünüyor. Türkiye’den yurt dışına yapılan doğrudan yatırımlar artsa da görece artış hızı, Türkiye’ye yapılan yatırımlardan daha az seviyede. Giden yatırımların toplamının gelen yatırımlara oranı yıllıklandırılmış veriye bakıldığında, Temmuz 2023 itibariyle oran yüzde 45,37 oldu. Geçen yıl aynı ay itibariyle durum 46,75 düzeyindeydi. Aynı dönemde, gayrimenkul dışarıda bırakılarak sermaye kalemine bakıldığında ise oran aynı dönem kıyasla sırasıyla, yüzde 85,81 ve 67,22 düzeyinde gerçekleşti.
Ülkeden yurt dışına yapılan doğrudan yatırımların, alınan yatırımlara oranı ekonomik göstergelerden biri olarak dikkate alınıyor. Türkiye özelinde son yıllarda mülk satışları dahil gayrimenkul kaleminden gelen yabancı sermayenin ağırlığı büyük oranda arttı. Hatta aylık bazda ticari-sanayi bazlı yatırımların tutarının da üzerine çıktı. Gayrimenkul dışarıda bırakılarak bakıldığında, 2018’den bu yana giden yatırımların (gayrimenkul dahil) gelen yatırımlara (gayrimenkul hariç) oranı yüzde 50’nin üzerinde seyrediyor. Salgın döneminde aynı kapsamdaki yatırımlar yüzde 80’lere kadar çıktı.
Yabancı doğrudan yatırım tutarlarında da düşük seyir devam ediyor
Yabancı doğrudan yatırımlar, Türkiye ekonomisinin hızlı büyüdüğü ve dış ilişkilerin normal seyrettiği dönemde yıllık 19 milyar dolarlı seviyelere kadar çıkmıştı. O dönemde, Türkiye’den yurt dışına yapılan yatırımlar da 2 milyar dolar seviyelerde seyrediyordu. Manzara ise küresel kriz sonrasında kısa bir toparlanmanın ardından, devam eden süreçteki ekonomik ve siyasi dalgalanmalara bağlı olarak değişti. Doğrudan yatırımların tutarı yıllık 5-8 milyar dolar bandına yerleşti. Son yıllarda ise Türkiye’nin yabancıların gayrimenkul alımlarında karşılıklılık ilkesini kaldırıp herkese açmasının ardından gayrimenkul alımı nedeniyle giriş hızla arttı. 2006- 2012 döneminde 2-3 milyar dolar aralığındaki gayrimenkul alımları, 4-6 milyar dolar bandına girdi, 2022 yılında 6 milyar 273 milyon dolara yükseldi.
Yabancı sermayenin gayrimenkul hariç girişinde de dönemsel bir düşüş dikkati çekiyor. Gayrimenkul hariç 2006-2012 döneminde 10 milyar dolar dolayında oluşan ve 18 milyar dolara kadar yükselen giriş, takip eden dönemde hemen hemen düzenli bir düşüş sergiledi ve 2016’dan itibaren 4-6 milyar dolar bandında seyretti. Gayrimenkul hariç yabancı yatırımlar 2022’de 6.2 milyar dolar olarak gerçekleşti.
