MEHMET KAYA/ANKARA
Resmi Gazete'de yayımlanan "Doğrudan Satışlar Hakkında Yönetmelik" ile perakende noktalar dışında, e-ticaret kanalları dahil satışları kapsayan “doğrudan satışlara” yeni düzenleme getirildi. Bu alanda ilk düzenleyici ikincil mevzuat çıkarılmış oldu. Tüketici hakları kapsamında çıkarılan yönetmelikle, “doğrudan satışlarda” tüketici istisna olan ürünler hariç, 30 gün süreyle gerekçesiz, eğer satıcı eksik bilgi verdiyse 1 yıl süreyle aldığı üründen vazgeçebilecek. Yönetmelikte “Doğrudan Satış”, “Tüketicinin, doğrudan satıcıdan ya da aracılık ettiği doğrudan satış şirketinden mal veya hizmet satın alması neticesinde doğrudan satıcının menfaat elde ettiği satış” olarak tanımlanıyor. Doğrudan satış, genel sistemde perakende satış kanalları dışında, tüketiciye doğrudan satıcı tarafından ürün satılması anlamına geliyor.
Kozmetik, ev eşyası vb. ürünler biliniyor, kadınlar yoğun çalışıyor: Sisteme ilk girişte ücret alınamayacak
Yönetmelikte, tüketiciye cayma hakkı yanında, siteme satıcı olarak girenler için de koruyucu hüküm getirildi. Doğrudan satış, bilinen bazı markaların kullandığı bir yöntem olarak öne çıkıyor. Kozmetik, ev aletleri, mutfak ürünleri ağırlıklı tanınan bazı markalar bu satış yönteminin kamuoyunca bilinmesini sağlamıştı. Piyasanın en büyükleri olan bu ürünleri de genellikle kadın satıcılar, mikro-küçük ekonomik faaliyet olarak yürütüyor. Yönetmelik, tüketiciler yanında bu kişileri de korumayı hedefliyor. Bu işi yapmak isteyenlerden firmalar ilk işe başlayanlardan aidat ya da giriş ücreti vb. adlar altında bir ücret alamayacak. Giriş ücreti alınmasının yasaklanmasıyla, ürün satışından çok piramit sistemiyle bir finansal zincir oluşturulmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
Yönetmeliğe ilişkin Ticaret Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, yönetmeliğin doğrudan satışı “piramit satışa dönüştürmenin” önlenmesi yanında, şeffaflık, tüketiciler için adil ve güvenilir bir yapının amaç taşındığı, satıcılar açısından da açık ve denetlenebilir bir kurallı ticaret amaçlandığı belirtildi.
Bakanlık açıklamasında, 30 günde gerekçesiz cayma, tüketici eksik bilgilendirildiyse 1 yıla kadar cayma hakkı verildiği vurgulanırken, cayma hakkı istisnalarının da açık hale getirildiği vurgulandı.
Doğrudan satış yapan firmaların yükümlülükleri, uyması gereken kurallar
Bakanlık açıklamasında, doğrudan satış yapan firmalar için de yeni kurallar tanımlandı. Buna göre doğrudan satış için bakanlıktan 3 yıl geçerli Yetki Belgesi alınacak. Sadece sermaye şirketleri doğrudan satış yapabilecek ve ödenmiş sermayelerinin en az 10 milyon TL olacak. Ayrıca, Türkiye’de yerleşik bankalarda açılmış olan bloke hesap türlerinden birine, üç milyon Türk Lirası tutarında meblağın yatırılması şart olacak. Doğrudan satış yapılırken, hızlı zenginlik vb. söylemler, vaatler kullanılamayacak, sisteme katılmak isteyenleri aldatıcı söylem ve/veya baskı oluşturucu söylemler kullanılamayacak.
Kadınların yoğun olduğu bir satış faaliyeti
Doğrudan satışlar, kozmetik, ev eşyası vb. gibi ürünlerle biliniyor ve bu ürünlerin satışını genellikle kadınlar mikro iş faaliyeti olarak yürütüyor. Bakanlık açıklamasında, sistemin disipline edilerek kadınların iş yaşamına katılmasına da katkı verilmek istendiği belirtilerek, “Sabit bir satış yeri bulunmaksızın ürün ve hizmetlerin doğrudan tüketicilere ulaştırılmasına dayanan doğrudan satış sistemleri, son yıllarda giderek artan bir ivmeyle ekonomik hayat içerisinde yer edinmiştir.
Ülkemizde de ekonomik hayatta giderek artan bir yer edinen doğrudan satış sistemleri; özellikle kadın girişimcilerin yoğun olarak yer aldığı, esnek çalışma imkânı ve girişimciliği teşvik eden yapısıyla istihdama katkı sağlarken, piramit yapı şeklinde organize edilen ve tüketicilere zarar veren sistemlerin ortaya çıkama riskini beraberinde getirerek tüketici haklarını tehdit etmektedir” denildi.
Sisteme giriş ve çıkış
Yönetmelikle, bireylerin bu satış işine giriş ve çıkışlarına yönelik düzenlemeler de yapıldı. Buna göre 18 yaşından küçük kişiler, fiil ehliyeti olmayan kişiler, şirket ortak ve yöneticileri, yakın akrabaları doğrudan satıcı olamayacak. Sisteme ilk kez katılanlardan aidat ya da giriş ücreti gibi ücret alınamayacak. Doğrudan satış faaliyeti yapan firmaların her birine doğrudan satıcı numarası verilecek.
