İMAM GÜNEŞ/İSTANBUL
Türkiye’nin dış ticaretinde 2026’nın ilk sekiz ayında ülke ve sektör bazında dikkat çekici değişimler yaşandı. Ocak-ağustos döneminde ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4 artarak 177 milyar 966 milyon dolardan 185 milyar 6 milyon dolara, ithalat ise yüzde 5,3 artışla 238 milyar 172 milyon dolardan 250 milyar 791 milyon dolara çıktı. Böylece sekiz ayda ihracat yaklaşık 7 milyar dolar artarken, ithalattaki artış 12,6 milyar doları buldu. İthalatın ihracattan daha hızlı büyümesiyle dış ticaret açığı 60,2 milyar dolardan 65,8 milyar dolara yükselirken, ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 74,7’den yüzde 73,8’e geriledi.
EKONOMİ Gazetesi’nin Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Ticaret Bakanlığı ve Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerinden derlediği bilgilere göre, dış ticarette hem ülkelerin ağırlıkları hem de büyümeyi sürükleyen sektörler değişti. İhracatta ABD, Çin, İsviçre ve Mısır öne çıkarken, BAE, Irak ve İngiltere’de kayıplar yaşandı; bu değişimde ABD’de elektrik-elektronik ve kimya, Çin’de madencilik, Avrupa’nın önemli pazarlarında ise otomotiv ve kimya sektörlerinin performansı etkili oldu. İthalatta Çin ve ABD’den alımlar hızlanırken Rusya ve Almanya’dan ithalat geriledi. En fazla ithalat yapılan ilk 20 ülkeden alımların yüzde 2,4 artmasına karşılık, bu ülkelerin dışındaki pazarlardan ithalatın yüzde 12,4 yükselmesi ise Türkiye’nin tedarik haritasındaki değişimi ortaya koydu.
ABD İHRACAT ARTIŞININ LOKOMOTİFİ OLDU
İhracatta en büyük pazar Almanya olmaya devam ederken, büyük pazarlar arasında artışa en güçlü katkı ABD’den geldi. ABD’ye ihracat yüzde 11,5 artışla 11,9 milyar dolara çıkarken, mutlak artış 1,23 milyar dolar oldu. Sektörel veriler ABD pazarındaki büyümenin geniş bir sanayi tabanına yayıldığını gösterdi. Ocak-ağustos döneminde ABD’ye elektrik-elektronik ihracatı yüzde 41,8 artarak 996 milyon dolara, kimyevi maddeler ihracatı yüzde 33,7 artışla 1,04 milyar dolara çıktı. Çelik ihracatı yüzde 38,8 artarak 476 milyon dolara, makine ve aksamları ihracatı ise yüzde 27,2 yükselişle 531 milyon dolara ulaştı. Buna karşılık mücevher ihracatında yüzde 33,4 düşüş yaşandı.
Almanya’ya ihracatın artışında ise demir ve demir dışı metaller, otomotiv, kimya ve fındık sektörleri etkili oldu. Demir ve demir dışı metaller ihracatı yüzde 13,2 artarak 1,19 milyar dolara çıkarken, otomotiv ihracatı 4,44 milyar dolara ulaştı. Hazır giyim ihracatında ise yüzde 12,8’lik düşüşle yaklaşık 237 milyon dolarlık kayıp yaşandı.
BAE’DE KAYBIN MERKEZİNDE MÜCEVHER VE KİMYA VAR
Önemli pazarlar arasında en yüksek ihracat kayıplarından biri BAE’de yaşandı. Sektörel veriler, bu pazardaki gerilemenin özellikle mücevher ve kimya kaynaklı olduğunu gösterdi. BAE’ye mücevher ihracatı yüzde 50,2 düşerek 2,21 milyar dolardan 1,1 milyar dolara, kimyevi maddeler ihracatı ise yüzde 80,7 gerileyerek 223 milyon dolara indi. Çelik ve gemi-yat ihracatında da sert düşüşler görüldü.
Irak’ta ise düşüş daha geniş bir sektörel tabana yayıldı. Elektrik-elektronik ihracatı yüzde 49,1 gerileyerek 301 milyon dolara, hububat ve bakliyat yüzde 15,8 düşüşle 984 milyon dolara indi. Mobilya, kâğıt ve orman ürünlerinde 123 milyon dolar, çelikte 123 milyon dolar, demir ve demir dışı metallerde 88 milyon dolarlık kayıp oluştu. Buna karşılık yaş meyve ve sebze ihracatı yüzde 142,7 artarak 769 milyon dolara çıktı.
Romanya’ya ihracattaki düşüşün en önemli kaynağı ise kimya oldu. Kimyevi maddeler ihracatı yüzde 29,2 azalarak 917 milyon dolara inerken, 378 milyon dolarlık kayıp yaşandı. Otomotiv ihracatı da yüzde 14,3 düşerek 847 milyon dolara geriledi.
İNGİLTERE’DE OTOMOTİV KAYBINI ÇELİK SINIRLADI
İngiltere pazarındaki tablo sektörler arasında belirgin bir ayrışmaya işaret etti. Otomotiv ihracatı yüzde 9,1 gerileyerek 2,48 milyar dolara inerken sektörde yaklaşık 248 milyon dolarlık kayıp oluştu. Hazır giyim ve mücevher ihracatı da geriledi. Buna karşılık İngiltere’ye çelik ihracatı yüzde 73,1 artarak 668 milyon dolara çıktı ve yaklaşık 282 milyon dolarlık ilave ihracat yarattı. Elektrik-elektronikte 110 milyon dolar, kimyada 76 milyon dolar ve demir-demir dışı metallerde 62 milyon dolarlık artış kaydedildi. Böylece otomotivdeki gerilemenin ülke toplamına etkisi diğer sanayi sektörlerinin performansıyla önemli ölçüde sınırlandı.
ÇİN’DEN İTHALATTA TEKNOLOJİ VE SANAYİ GİRDİLERİ ETKİLİ
İthalat tarafında Çin’in ağırlığı daha da arttı. Çin’den yapılan ithalat yüzde 10,9 yükselerek 36,1 milyar dolara ulaştı. Bu ülkeden ithalattaki mutlak artış 3,53 milyar dolar olurken, Çin tek başına Türkiye’nin toplam ithalatının yüzde 14,4’ünü oluşturdu. Türkiye’nin Çin’e ihracatının 2,86 milyar dolarda kalmasıyla iki ülke arasındaki dış ticaret açığı yaklaşık 33,2 milyar dolara çıktı.
Ağustos ayına ilişkin ülke-sektör kırılımı henüz açıklanmasa da yıl geneli performans itibariyle Çin’den ithalatın yapısı dikkate alındığında artışta makine ve ekipman, elektrik-elektronik, telekomünikasyon ürünleri, ara malları ve çeşitli sanayi girdilerinin etkili oldu.
ABD’den ithalat ise yüzde 18,6 artarak 13,4 milyar dolara çıktı. Bu artışta enerji ürünleri ve LNG’nin yanı sıra hava taşıtları, makine-teçhizat ve yüksek teknolojili ürünlerin etkili oldu. Türkiye’nin ABD’ye ihracatı da güçlü artmasına rağmen bu ülkeyle dış ticaret açığı 607 milyon dolardan yaklaşık 1,5 milyar dolara çıktı.
RUSYA’DAKİ DÜŞÜŞÜN ANAHTARI ENERJİ
İthalattaki en büyük mutlak düşüş Rusya’da gerçekleşti. Rusya’dan ithalat yüzde 12,4 azalarak 28,6 milyar dolardan 25 milyar dolara indi. Böylece 3,54 milyar dolarlık gerileme yaşandı. Rusya’nın Türkiye’ye satışlarının ağırlıklı bölümünü enerji ürünlerinin oluşturması nedeniyle bu düşüş başta petrol, doğal gaz, kömür ve diğer enerji girdilerindeki fiyat ve miktar hareketlerinden kaynaklandı.
Bununla birlikte enerji ithalatındaki aylık seyir yıl içinde dalgalı oldu. TÜİK’in son açıklanan temmuz verilerinde Türkiye’nin toplam enerji ithalatı faturası yıllık yüzde 13,1 artarak 5,83 milyar dolara yükseldi. Dolayısıyla Rusya’dan sekiz aylık ithalat düşüşünü Türkiye’nin toplam enerji talebindeki gerilemeden çok, tedarikçi kompozisyonu ile enerji fiyatlarındaki ve kaynak çeşitlendirmesindeki değişim etkili oldu.
Almanya’dan ithalat da yüzde 9,2 düşüşle 18,1 milyar dolara geriledi. Almanya’nın Türkiye’ye ihracat yapısı dikkate alındığında düşüşte otomotiv ve otomotiv aksamları ile makine-ekipman gibi yatırım ve dayanıklı tüketim kalemleri etkisini gösterdi. Nitekim Türkiye’de otomobil ve hafif ticari araç satışları ocak-temmuz döneminde yüzde 10,7 geriledi. Bu görünüm, Avrupa kaynaklı otomotiv ithalatındaki aşağı yönlü hareketi destekleyen unsurlardan biri oldu.
Avrupa'da otomotiv ve kimya dengeyi değiştirdi
İtalya, Fransa ve İspanya'daki ihracat artışında otomotiv ve kimya sektörleri öne çıktı. İtalya'ya otomotiv ihracatı yüzde 15 artarak 2,44 milyar dolara yükselirken, sektörde 318 milyon dolarlık artış sağlandı.
Fransa'ya otomotiv ihracatı yüzde 11,4 artarak 3,32 milyar dolara çıktı. Gemi ve yat ihracatı da 19 milyon dolardan 142 milyon dolara yükseldi. Buna karşılık hazır giyim, elektrik-elektronik ve kimya ihracatında düşüş görüldü.
İspanya'da ise büyümenin ana kaynağı kimya oldu. Kimyevi maddeler ihracatı yüzde 47 artışla 1,27 milyar dolara çıkarken, 405 milyon dolarlık artış sağlandı. Demir ve demir dışı metaller ihracatı yüzde 55,5 yükselerek 399 milyon dolara ulaştı. Buna karşılık çelik ihracatı yüzde 27,7, otomotiv ihracatı yüzde 3,2 geriledi.
İthalat artışı büyük tedarikçilerin dışına yayıldı
İthalatta dikkat çeken bir diğer gelişme, ilk 20 ülke dışındaki pazarlardaki hızlı artış oldu. En fazla ithalat yapılan 20 ülkeden alımlar yüzde 2,4 artışla 173,5 milyar dolara çıkarken, diğer ülkelerden yapılan ithalat yüzde 12,4 artarak 77,3 milyar dolara ulaştı.
Sekiz aylık tablo, ihracatta ülke bazındaki değişimin arkasında da belirgin bir sektörel ayrışma olduğunu ortaya koydu. ABD'de elektrik-elektronik ve kimya, Çin'de madencilik, İsviçre'de mücevher, İtalya ve Fransa'da otomotiv, İspanya'da kimya ihracat artışını taşırken; BAE'de mücevher ve kimya, Irak'ta elektrik-elektronik, hububat, mobilya ve çelik, Romanya'da ise kimya ve otomotiv kayıpların merkezinde yer aldı. İthalatta ise Çin ve ABD'den yapılan alımlardaki artış, Rusya ve Almanya kaynaklı toplam 5,4 milyar dolara yaklaşan düşüşü fazlasıyla telafi etti. Sonuçta sekiz ayda ihracat yaklaşık 7 milyar dolar artarken ithalat 12,6 milyar dolar yükseldi ve dış ticaret açığı yaklaşık 5,6 milyar dolarlık artışla 65,8 milyar dolara ulaştı.
Çin'e ihracat artışının üçte ikisinden fazlası madencilikten
Çin'e ihracat yüzde 39,7 artarak 2,86 milyar dolara çıktı. Bu pazardaki sıçramanın ana kaynağını madencilik ürünleri oluşturdu. Sektörün Çin'e ihracatı yüzde 46,3 artarak 1,43 milyar dolara yükselirken, artış tutarı 452 milyon doları buldu. Kimyevi maddeler ihracatı da yüzde 35,6 artışla 490 milyon dolara çıktı. Demir ve demir dışı metallerde yüzde 84,8'lik artış kaydedildi.
İsviçre'ye ihracattaki yükselişte ise mücevher sektörü belirleyici oldu. Sektörün bu ülkeye ihracatı 389 milyon dolardan 1,3 milyar dolara çıkarak üç katın üzerine yükseldi. Mısır'a ihracattaki artışın arkasında da kimya, çelik, makine ve elektrik-elektronik sektörleri yer aldı. Mısır'a kimya ihracatı yüzde 32,2, çelik yüzde 34,9, makine yüzde 42,5 ve elektrik-elektronik yüzde 40,9 arttı.
