YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Textile Exchange, küresel tekstil, hazır giyim, deri ve ayakkabı sektörünün hammadde görünümünü ortaya koyan 2026 Materials Market Report’u yayımladı. Rapor, sürdürülebilirlik ve döngüsellik hedeflerine rağmen elyaf üretimindeki büyümenin büyük ölçüde yeni üretilen fosil bazlı sentetik elyaflardan kaynaklandığını ortaya koydu. Küresel üretim 2024’teki yaklaşık 132 milyon tondan 2025’te yüzde 5,3 artışla 139 milyon tona yükseldi. 2000’de 58 milyon ton olan üretim, son 25 yılda iki kattan fazla arttı. Mevcut eğilim sürerse üretimin 2030’da 172 milyon tona çıkacağı öngörülüyor. Kişi başına üretim 1975’te 8,3 kilogram iken 2025’te 17 kilograma ulaştı; 2030 tahmini ise 20,4 kilogram.
Büyümenin motoru polyester
Küresel pazardaki büyümede sentetik elyafların ağırlığı artıyor. 2025’te toplam sentetik elyaf üretimi yaklaşık 96,2 milyon tonla dünya üretiminin yüzde 69’unu oluşturdu. Polyester üretimi bir yılda 77,7 milyon tondan 82,5 milyon tona çıktı. Geri dönüştürülmüş polyester üretimi 9,4 milyon tondan 9,7 milyon tona yükselse de payı yüzde 12’den yüzde 11,8’e geriledi. Pamuk, polyesterin ardından en fazla üretilen ikinci tekstil elyafı olmayı sürdürdü. Küresel pamuk üretimi 2024/25 sezonunda 25,7 milyon tona, toplam pazardaki payı yüzde 18’e ulaştı. Üretimin 25,4 milyon tonunu virgin pamuk, yaklaşık 400 bin tonunu geri dönüştürülmüş pamuk oluşturdu. Geri dönüştürülmüş pamuğun payı yüzde 1 seviyesinde kaldı.
Geri dönüşüm yüzde 7,6’da takıldı
Raporun dikkat çekici sonuçlarından biri, hızla büyüyen üretime karşın geri dönüşümün aynı hızda ilerlememesi oldu. Geri dönüştürülmüş hammaddeden üretilen elyafl arın payı 2025’te yüzde 7,6 ile önceki yılın seviyesinde kaldı. Üstelik bunun çok büyük bölümünü tekstil atıkları değil PET şişelerden üretilen polyester oluşturdu. Dünya elyaf üretiminin yüzde 6,8’i plastik şişelerden üretilen geri dönüştürülmüş polyesterden geldi. Tekstilden tekstile geri dönüşüm ise toplam pazarın yaklaşık yüzde 1’ini oluşturdu. 2025’te eski tekstil ürünlerinden yaklaşık 1-1,5 milyon ton yeni elyaf üretildi. Geri dönüştürülmüş polyester üretiminin yüzde 97’sinde plastik şişeler ve diğer tekstil dışı kaynaklar kullanıldı. Polyesterden yeniden polyester üretiminin geri dönüştürülmüş polyester içindeki payı yüzde 3 oldu. Bu miktar toplam polyester üretiminin yüzde 0,3’üne karşılık geldi. Textile Exchange, tekstilden tekstile geri dönüştürülmüş elyaf üretiminin 2030’da 3-5 milyon tona çıkabileceğini tahmin ediyor.
Teknik tekstil hazır giyimden hızlı büyüyor
Raporun bu yıl ilk kez yayımlanan kullanım alanları bölümünde de önemli bir değişime işaret edildi. Hazır giyim başlıca kullanım alanlarından biri olmakla birlikte büyüme hızı ev tekstili ve teknik tekstillerin gerisinde kalıyor. Otomotiv tekstilleri, inşaat malzemeleri, medikal ürünler, filtrasyon sistemleri, jeotekstiller ve nonwoven hijyen ürünlerini kapsayan teknik tekstiller son 20 yılda en hızlı büyüyen kullanım alanı oldu. Polyester, düşük maliyeti, dayanıklılığı ve yüksek hacimli üretime uygunluğu nedeniyle hazır giyimde pamuk ve yün gibi doğal elyafların pazarından pay almaya devam ediyor. Otomotiv, jeotekstil, inşaat, filtrasyon, ambalaj ve nonwoven hijyen ürünleri polyester talebinin büyüdüğü alanlar arasında bulunuyor.
Türkiye 840 bin ton pamuk üretti
Textile Exchange’in ICAC verilerine dayanan ülke tablosuna göre Türkiye’nin 2024/25 sezonundaki pamuk üretimi yaklaşık 840 bin ton oldu. Türkiye Organik Tarım mevzuatı kapsamında sertifikalı pamuğun payı yaklaşık yüzde 0,3, dönüşüm sürecindeki üretimin payı yaklaşık yüzde 1 olarak hesaplandı. Programlar arasındaki çakışmalar dikkate alındığında konvansiyonel üretimin payı yaklaşık yüzde 69 oldu. Dünya genelinde 2024/25 sezonunda organik standartlara göre sertifikalandırılan pamuk miktarı yaklaşık 720 bin ton olarak tahmin edilirken, toplam üretimdeki payı yüzde 2,8 seviyesinde kaldı. IWTO verilerine göre 2025’te yaklaşık 1,78 milyon ton yağlı koyun yünü üretildi. Çin 364 bin tonla yüzde 20, Avustralya 280 bin tonla yüzde 16 pay aldı. Türkiye, yaklaşık 84 bin 270 ton üretim ve yüzde 5 paya sahip oldu. Küresel temiz koyun yünü üretimi yaklaşık 1 milyon ton, yünün toplam elyaf pazarındaki payı yüzde 0,7 oldu. Geri dönüştürülmüş yünün toplam yün pazarındaki payı yüzde 8 seviyesinde gerçekleşti. 2025’te dünyada üretilen yaklaşık 4 bin 737 ton tiftiğin 348 tonu Türkiye’den geldi. Türkiye, yaklaşık yüzde 7 payla Arjantin ile birlikte önemli üreticiler arasında gösterildi.
