ŞEBNEM TURHAN
Şirketlerin bankalara olan borçlarına yönelik 2019 yılında devreye alınan ve Bankacılık Kanunu’nda yapılan değişiklikle Türkiye Bankalar Birliği’nin (TBB) öncülüğünde gerçekleştirilen finansal yeniden yapılandırma çerçeve anlaşması cazibesini kaybetti. TBB verilerine göre bu yıl sadece 6 firma ile yeniden yapılandırma çerçeve anlaşması bağıtlandı. Bu şirketler ise sadece 100 milyon lira üzeri borcu olan büyük ölçekli firmalar için yapıldı. Toplamda 5 yılda anlaşma kapsamında 163.9 milyar liralık borç yeniden yapılandırılırken bankaların kendi inisiyatiflerinde yapılandırdıkları kredilerin toplam tutarı 584 milyar TL oldu. Bankacılık sektörü kaynakları bankaların çerçeve anlaşmasıyla yapılandırılan kredilere karşılık ayırmak zorunda oldukları için tercih etmediklerini kârlılıklarını etkilememek için kendi inisiyatifleriyle yapılandırmayı daha uygun bulduklarını söyledi.
2019 Ekim’de devreye alındı
Bankalara bulunan borçlarını ödemek isteyen ancak gelir gider dengesindeki bozulma nedeniyle bu sorumluluklarını yerine getiremeyen müşterilerin borçlarını ödemesine imkan vermek için finansal yeniden yapılandırma çerçeve anlaşması 2019 Ekim ayında büyük şirketler için uygulanmaya başladı. O dönem banka ve finansal kurumlara 25 milyon lira ve üzeri kredi borcu olan büyük ölçekli şirketler finansal yeniden yapılandırma çerçeve anlaşmasından yararlandırılmaya başlandı. 25 milyon lira altı kredi borcu bulunan küçük ölçekli şirketler için ise çerçeve anlaşması Kasım 2019'da devreye alındı. Şirketler yeniden yapılandırma çerçeve anlaşmasından yararlanabilmek için en yüksek borçları olan üç alacaklı kuruluştan birine başvurması gerekiyordu. Temmuz 2021'de küçük ve büyük ölçekli kurumlar için borç toplamı yeniden düzenlendi. Küçük ölçekli uygulama ile başvuru tarihi itibariyle alacaklı kuruluşlara olan ana para borç toplamı 25 milyon liradan 100 milyon liraya arttırıldı, 100 milyon lira ve üstü borçlular da büyük ölçekli kapsamına alındı. Ayrıca sürecin maksimum 10 iş günü içinde tamamlanması yönünde ilave hükümler eklendi. Yapılandırmanın daha alternatifli hale getirilmesini teminen vade, ödemesiz dönem ve faiz oranı parametreleri de güncellendi.
TBB verilerine göre finansal yeniden yapılandırma çerçeve anlaşmasında bu yılın 10 ayında sadece 6 büyük ölçekli firma ile anlaşma sağlandı. Bu anlaşmaların toplam büyüklüğü ise 10.8 milyar lira oldu. 100 milyon lira üzeri borcu olan büyük ölçekli 6 şirketle anlaşma bağıtlanırken diğer tüm ölçek gruplarında bu yıl hiçbir şirketle finansal yeniden yapılandırma çerçeve anlaşması imzalanmadı. Bu 6 şirketin 5'i turizm sektöründe bulunuyor, yaklaşık 10.3 milyar liralık borcunu yapılandırdı. 1 şirket ise imalat sanayinde faaliyet gösteriyor ve 514 milyon liralık borcunu yeniden yapılandırmayı sağladı.
En karlı çıkan spor kulüpleri oldu
Verilere bakıldığında 2019 yılında 6 büyük ölçekli firma ile 5.5 milyar liralık, 1 küçük ölçekli firma ile 10 milyon liralık borç yapılandırıldı. 2020 153 büyük ölçekli firmanın 32.2 milyar liralık borç yapılandırılmasıyla sonuçlanırken aynı yıl 27 küçük ölçekli firmanın 300 milyon liraya yakın borcu anlaşma kapsamında yapılandırıldı. 2021 yılında ise devredenler hariç 100 büyük ölçekli şirket ile 48.4 milyar liralık borç yeniden yapılandırma sözleşmesi imzalandı. 2021 yılına damgayı 4 büyük spor kulübünün yeniden yapılandırma anlaşması vurdu. 8.4 milyar lira büyüklükteki anlaşmalar dört banka ile gerçekleştirildi. 2.5 yılı geri ödemesiz olan yapılandırma toplam 9.5 yıllık bir finansman modeli oluşturdu. Galatasaray, Fenerbahçe, Beşiktaş ve Trabzonspor'un yeniden yapılandırma anlaşmaları kulüpleri ciddi şekilde rahatlatırken yapılandırma ayrıca kulüplerin borçlarının da dövizden TL'ye dönmesini sağladı. 2022 yılında 74 büyük şirketle 40 milyar lirayı aşan, 2023 Temmuz'a kadar da 30 şirketle 20.2 milyar lira civarında borç yapılandırması sağlandı. Her yıl yapılandırılan borç miktarı ve şirket sayısı azalmaya devam etti. Bu yıl ise sadece 6 şirkete kadar geriledi. Öte yandan büyük ölçekli 25 milyon liraya kadar olan borç ile küçük ölçekli kapsamında hiçbir şirketin borç yeniden yapılandırılması bu yıl gerçekleştirilmedi.
■ Bankalar kendi yapılandırmayı tercih ediyor
Bankacılık sektöre kaynakları bankaların finansal yapılandırma çerçeve anlaşması yerine zor durumdaki şirketlerle kendi inisiyatiflerinde borç yapılandırmayı tercih ettiklerini dile getirdi. Kaynakların verdiği bilgiye göre finansal yeniden yapılandırma çerçeve anlaşması kapsamında yapılandırılan borçlar yakın izlemeye alındığı ve bankaların karşılık ayırması gerektiği için bilançoda ve karlılıkta negatif etki yapıyor. Bu nedenle çerçeve anlaşması yapmak bankaların da çok tercih ettiği bir durum değil. Şirketler açısından da üç borçlu ile anlaşmak yerine ağırlıklı borçların bulunduğu bankalarla anlaşma yapmak daha tercih edilen bir durum oluşturuyor. Halen daha finansal yapılandırma çerçeve anlaşmasının devam etmesini ise bankacılık sektörü kaynakları çok büyük borçlu şirketler için gerekli olmasına bağlıyor. Kaynakların verdiği bilgiye göre büyük borçlarda bankalar tek başlarına risk almak yerine çerçeve anlaşmasıyla finansal yapılandırmayı tercih ediyor.
