Hazine ve Maliye Bakanlığı, Haziran ayı itibariyle merkezi yönetim borç stoku rakamlarını açıkladı. Bu yıl ocak ayında (Aralık 2024’e göre) 323,2 milyar artış göstererek 9 trilyon 581 milyar lira olan borç stoku, haziran itibariyle 11 trilyon 462 milyar liraya çıktı. Buna göre 6 aylık artış 2 trilyon 205 milyara ulaştı. Sadece haziran ayında 394,4 milyarlık artış oldu. Bu yıl 6 ayda gerçekleşen artış, 2024 yılının 12 ayındaki artışın toplamına yakın. Yılın kalan 6 ayında aynı tempoda bir artış gerçekleşirse stok 14 trilyon liraya yaklaşmış olacak. Ancak bu borcu çevirmek, stok arttıkça daha yüksek borçlanmayı gerektirdiğinden 14 trilyon stok rakamının geçilmesi de ihtimal dahilinde.
Geçtiğimiz günlerde bütçe rakamları açıklanmış ve faiz ödemelerinin ocak – haziran döneminde 1 trilyon 111 milyara ulaştığı, bütçe giderleri içinde faiz ödemelerinin payının da yüzde 10 civarı seviyelerinden yüzde 14’e yükseldiği görülmüştü. Bu yüksek faiz ödemelerinin kök nedeni borç stokundaki hızlı büyüme… Yılbaşından bu yana aylık artışlar 317 milyar ile 480 milyar lira aralığında değişti. Merkezi yönetim borç stokunda aylık ortalama artış bu yıl haziran itibariyle 367,5 milyar liraya geldi. Bu rakam 2024 yılında 210 milyar liraydı. Seçim harcamaları nedeniyle mayıstan hazirana 894,2 milyar liralık artışın etkisine rağmen 2023 yılında da aylık ortalama artış 225 milyardı.
Olumlu haber, dövizin payı azalıyor
Borç stokunda aylık artış, faiz ödemeleri olağanüstü artış gösteriyor. Bu olumsuz tarafı. Olumlu tara ise stoktaki dövizli stok payının düşmesi… 2023 başında döviz cinsi stokun payı yüzde 65’ti. 2024 başında yüzde 63’tü. Haziran ayı itibariyle döviz cinsi borç stokunun toplamdaki payı yüzde 54’e inmiş durumda. Hala yarıdan fazlası döviz cinsi borç olması nedeniyle bir risk alanı ancak 2 yılda bu payda 11 puan gerileme de kayda değer bir gelişme. Haziran ayı itibariyle toplam borç stoku 11 trilyon 462 milyar lira. Bunun 6 trilyon 152 milyarlık kısmı döviz cinsinden… 5,3 trilyonu ise TL cinsi borç.
Dikkat çeken bir başka taraf, merkezi yönetim borç stoku ilk kez 2018 Temmuz ayında 1 trilyon aşmıştı. 2021 Mayıs ayında 2 trilyon lirayı, Mart 2022’de 3 trilyon lirayı, aynı yıl aralık ayında 4 trilyon lirayı, 2023’te 5 ve 6 trilyon lirayı, geçen yıl 7 – 8- 9 trilyon lirayı, bu yılın mart ayında ise 10 trilyon lirayı aşmıştı. Özeti, 7 yıl önce borç stoku 1 trilyon liranın altındaydı.
Tek bir ayda 6,5 milyar dolar faiz ödendi, yıllık faiz ödemesi 50 milyar dolara gidiyor
İktisatçı Ömer Rıfat Gencal’ın hesaplamasına göre Haziran 2025 itibariyle yıllık faiz ödemesi 46,5 milyar dolara ulaşmış durumda. Sadece haziran ayındaki faiz ödemesi 6,3 milyar dolar oldu. Haziran ayı bütçe verilerine göre bu yıl 6 aylık faiz ödemesi TL cinsinden 1.1 trilyon liraydı. Yılın tamamı için 2 trilyona ulaşabileceği varsayımı ile yıllık faiz ödemesi dolar cinsinden 49,3 milyar dolara gelecek. Rakam, bu yıl veya önümüzdeki yılın başında yıllık faiz ödemesinin 50 milyar doları aşabileceğini gösteriyor.
