ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı merkezli gerilim yeni bir eşiğe taşındı. Washington’un boğaza yönelik deniz ablukası hazırlığı, enerji piyasalarında yeni bir kırılganlık yaratırken, Tahran’dan gelen misilleme tehditleri çatışma riskini yeniden gündemin ilk sırasına taşıdı.
ABD yönetimi, İslamabad’daki görüşmelerden sonuç çıkmaması üzerine Pazartesi günü itibarıyla İran limanlarını hedef alan bir deniz ambargosu başlatacağını duyurdu. Plan, doğrudan İran’a yönelik petrol ve ticaret akışını kesmeyi amaçlarken, küresel deniz trafiğinin tamamını kapsamamasıyla “sınırlı abluka” olarak tanımlanıyor.
İran’dan ‘limanlara saldırı’ uyarısı İran ise bu hamleye karşı Körfez’deki limanlara saldırı düzenleyebileceğini açıkça dile getirdi. Bu durum, enerji altyapısının doğrudan hedef alınabileceği bir senaryoyu güçlendirirken, çatışmanın kontrolsüz biçimde genişleme riskini artırıyor.
Petrolde yine 3 haneyi aştı
Gerilim piyasada hızla fiyatlandı. Brent petrol yüzde 8 yükselerek 103 dolara, WTI ise yüzde 7.6 artışla 104,65 dolara çıktı. Uzmanlar, ablukanın devreye girmesi halinde günlük 1,5-1,7 milyon varillik İran petrolünün piyasadan çekilebileceğini belirtiyor. Halihazırda kesintiye uğrayan arzla birlikte bu tablo, fiyatların 110 doların üzerine taşınabileceği beklentisini güçlendiriyor.
Uzun süreli kriz beklentisi güçleniyor
■ Boğazda yaşanacak herhangi bir aksama, yalnızca enerji fiyatlarını değil, navlun maliyetlerinden sanayi üretimine kadar geniş bir alanı etkileyebilir. Bu nedenle abluka kararı, sadece jeopolitik değil aynı zamanda makroekonomik bir risk olarak görülüyor.
■ ABD’nin bu hamlesi, daha önce enerji piyasalarını dengelemek adına İran petrolüne sınırlı alan tanıyan stratejiden keskin bir sapma anlamına geliyor. Bu değişim, piyasalarda “uzun süreli kriz” beklentisini güçlendirirken, risk primlerinin kalıcı olarak yükselmesine neden olabilir.
Misilleme zinciri küresel ekonomiyi tehdit ediyor
■ İran’ın Körfez’deki üretim tesislerine yönelik olası saldırılar ya da alternatif geçiş noktalarını hedef alması, enerji krizini derinleştirebilir.
■ Yemen açıklarındaki Bab el-Mandeb Boğazı gibi diğer kritik geçiş noktalarının da risk altına girmesi, küresel ticaret zincirinde ciddi aksamalara yol açabilir.
Türkiye, Ukrayna ve Suriye, Hürmüz’e alternatif arıyor
Hürmüz Boğazı çevresinde artan riskler, ülkeleri alternatif lojistik hatlar geliştirmeye yöneltti. Ukrayna, Türkiye ve Suriye arasında enerji ve ticaret akışını farklı güzergâhlara kaydırma arayışıyla temasların başladığı belirtiliyor. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Georgy Tykhy tarafından yapılan açıklamaya göre, Volodymyr Zelenskyy yönetiminin girişimiyle başlatılan üçlü temaslarda, Türkiye’nin Orta doğu ile Avrupa arasında köprü rolü üstlenebileceği yeni hatlar masaya yatırıldı. Bu kapsamda Hakan Fidan’ın da dahil olduğu görüşmelerde, Suriye’nin coğrafi konumu nedeniyle kritik bir transit ülke olabileceği vurgulanıyor.
Lübnan’da cephe genişliyor
İsrail ordusu dün Lübnan’da operasyonlarını genişletti. Bint Jbeil çevresinde kara operasyonlarını yoğunlaştırarak bölgeyi kuşattığını açıkladı. Hizbullah’ın kalesi olarak bilinen köyde son günlerde şiddetli çatışmalar yaşanırken, İsrail tarafı 100’den fazla militanın etkisiz hale getirildiğini iddia etti. 2006 savaşının da sembol noktalarından biri olan Bint Jbeil’deki gelişmeler, İran-İsrail hattındaki gerilimin sahaya yansıması olarak değerlendiriliyor.
