YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Bir dönem Türkiye'nin en önemli istihdam ve ihracat kalemleri arasında yer alan tekstil ve hazır giyim sektörleri son yılların en zorlu döneminden geçiyor. Yüksek enflasyona rağmen kurun sınırlı artması, yükselen işçilik maliyetleri ve siparişlerin düşük maliyetli ülkelere kayması sektörün rekabet gücünü aşındırırken, bu durum şirket kapanmaları ve istihdam kayıpları olarak rakamlara yansıyor. 2026'nın ilk çeyreği de bu eğilimin sürdüğünü ortaya koydu. Sosyal Sigortalar Kurumu (SGK) mart ayı verilerine göre yıla 54 bin 114 şirket ve 845 bin 904 çalışanla başlayan iki sektör, mart ayı itibarıyla 53 bin 74 şirkete ve 833 bin 725 çalışana geriledi. Böylece yılın ilk üç ayında toplam bin 40 şirket faaliyetlerini sonlandırırken, istihdamda da 12 bin 179 kişilik kayıp yaşandı.
Hazır giyimde yoğun kayıp
Kayıpların büyük bölümü hazır giyim sektöründe gerçekleşti. Hazır giyimde şirket sayısı üç ayda 35 bin 514'ten 34 bin 726'ya düşerken, sektörden 788 firma çıktı. Çalışan sayısı ise 499 bin 204'ten 491 bin 248'e gerileyerek 7 bin 956 kişilik istihdam kaybına işaret etti. Hazır giyim, yüksek işçilik maliyetleri nedeniyle son dönemde en fazla baskı altında kalan sektörlerin başında geliyor. Avrupa pazarındaki talep zayıflığı, kur artışının maliyet enflasyonunun gerisinde kalması ve siparişlerin Mısır, Bangladeş ve Vietnam gibi düşük maliyetli ülkelere kayması sektör üzerindeki baskıyı artırıyor.
Tekstilde de gerileme sürüyor
Tekstil sektöründe de tablo farklı değil. Şirket sayısı 18 bin 600'den 18 bin 348'e gerilerken, üç ayda 252 şirket sistemden çıktı. İstihdam ise 346 bin 700'den 342 bin 477'ye düşerek 4 bin 223 kişilik kayba sahne oldu. Tekstil tarafındaki gerileme hazır giyime göre daha sınırlı görünse de kapasite kullanım oranlarındaki düşüş, finansmana erişim maliyetleri ve zayıf ihracat talebi sektörün üretim iştahını azaltıyor. Sektör temsilcilerine göre özellikle son iki yılda artan işçilik, enerji ve finansman maliyetleri Türkiye'nin geleneksel rekabet avantajını önemli ölçüde zayıflattı. Birçok işletme üretimini yurt dışına kaydırırken, bazı firmalar ise kapasite küçültme yoluna gidiyor.
Üç yılda 376 bin kişilik kayıp
Tekstil ve hazır giyim, uzun yıllar boyunca Türkiye'nin en büyük istihdam yaratan sektörleri arasında yer aldı. İki sektörde toplam çalışan sayısı ilk kez 2020 yılında 1 milyon sınırını aşmış, 2022 yılında ise yaklaşık 1 milyon 222 bin kişi ile tarihi zirveye ulaşmıştı. Ancak sonrasında başlayan maliyet baskısı ve sipariş kayıpları sektörün yönünü tersine çevirdi.
2022 yılındaki zirve seviyeden 2026 Mart ayına kadar geçen dönemde tekstil ve hazır giyimde toplam istihdam kaybı 376 bin kişiye ulaştı. Aynı süreçte binlerce işletme faaliyetlerine son verdi veya üretimini başka ülkelere taşıdı. Özellikle emek yoğun yapısı nedeniyle hazır giyim sektörü bu dönüşümden daha fazla etkilendi.
Yılların kazanımları bir bir eridi
Son veriler sektörlerdeki uzun vadeli istihdam kaybının ulaştığı boyutu da gözler önüne serdi. Tekstil sektöründeki çalışan sayısı 2011 yılında görülen seviyelere gerileyerek yaklaşık 15 yıllık istihdam kazanımını sildi. Hazır giyim sektöründe ise çalışan sayısı en son 2015 yılında görülen düzeylere indi. Böylece hazır giyimde son 11 yılda yaratılan istihdamın önemli bölümü kaybedilmiş oldu. Sektör temsilcileri, mevcut maliyet yapısının devam etmesi halinde kayıpların yılın geri kalanında da sürebileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle Avrupa Birliği pazarında beklenen toparlanmanın gerçekleşmemesi ve kur-politika dengesindeki sorunların sürmesi durumunda hem şirket kapanmalarında hem de istihdam kayıplarında yeni artışlar yaşanabileceği belirtiliyor. İlk çeyrek verileri, tekstil ve hazır giyimde yaşanan sıkıntının geçici bir durgunluktan çok daha derin ve yapısal bir rekabetçilik sorununa dönüştüğünü gösteriyor.
