SOCAR Türkiye Rafineri ve Petrokimya İş Birimi Başkanı ve Petkim Genel Müdürü Anar Mammadov, petrokimya sektörünün durumunu EKONOMİ’ye değerlendirdi. Petrokimyasal ürünlere olan talebin ekonomik yavaşlamadan daha az etkilenmesi beklendiğini vurgulayan Mammadov’a göre petrokimya fiyatlarındaki yükseliş 2022 öncesi seviyelerin oldukça aşağısında. Mammadov, bu yıl finansmana erişim ve finansman maliyeti problemlerinin de süreceği öngörüsünde bulundu.
Petrokimya sektörünün durumu hakkında bilgi verebilir misiniz?
Petrokimya endüstrisi son yıllarda oldukça çalkantılı bir dönemden geçiyor. 2021 yılında COVID-19 pandemisi sonrası açılan ekonomiler ile güçlü bir talep toparlanması yaşanırken, arz tarafında ise kapanmalar, tedarik zincirindeki kopmalar, lojistik sorunlar nedeniyle kısıtlamalar meydana gelmişti. Bu gelişmeler petrokimya sektöründe fiyat ve marjların artmasına, bölgeler arasında ciddi fiyat farklarının oluşmasına neden oldu. Türkiye, fiyatların yüksek olduğu Avrupa bölgesinde olmanın avantajını yaşadı. 2022’nin ilk aylarında zirve yapan fiyatlar ikinci çeyreğin başından itibaren hızlı bir şekilde düşmeye başladı. Yıl sonuna kadar devam eden fiyat düşüşleri, hammadde fiyatlarında benzer bir düşüş yaşanmadığı için petrokimya sektöründe marjların daralmasına yol açtı.
2022 yılına ise Doğu Avrupa’daki çatışmanın enerji piyasalarına etkileri damga vurdu. Brent türü ham petrol fiyatları Haziran 2022’de 12 yılın en yüksek seviyesine çıkarak benzeri görülmemiş oranda yükselirken, yıl içinde yaklaşık %45 artarak ortalama 101 ABD Doları/varil seviyesini gördü.
Avrupa’da (EU Dutch TTF) doğal gaz fiyatları 2021 yılı sonlarındaki 80 Eur/ MWh seviyesinden, 2022 Ağustos sonunda 340 Eur/ MWh seviyesine kadar yükselerek zirve yaptı, yıl sonunda ise 70 Eur/MWh’a kadar geriledi. Doğal gaz fiyatlarındaki artış en fazla Avrupa ve Asya bölgesini etkiledi. Doğal gaz fiyatları ABD’de, Avrupa ve Asya’ya göre daha az artarken, Orta Doğu ve körfez ülkelerinde sınırlı artış görüldü. Enerji yoğun petrokimya sektörü doğal gaz fiyatlarındaki artıştan önemli ölçüde etkilendi. Bu gelişmeler doğrultusunda Avrupa petrokimya sektöründe enerji maliyetleri arttı ve üretimde kapasite kullanımı oranları düşürüldü.
Tüm dünyada enfl asyonun artması nedeniyle küresel ekonomide yavaşlama başladı, durgunluk endişeleri arttı. Durgunluk endişelerinin körüklediği bu tablo petrokimya talebini önemli ölçüde yavaşlattı. Petrokimya sektöründe 2021 yılında tarihi zirvelere ulaşan marjlar, 2022 yılında keskin bir şekilde düştü. Başta Çin ve ABD’de olmak üzere yeni petrokimya kapasitelerinin devreye girmesi aşırı kapasitenin oluşmasına yol açtı. Artan arz fazlası ve zayıf talep nedeniyle yılın ikinci çeyreğinden itibaren başlayan fiyat düşüşleri, tedarik zincirindeki sorunların giderilmesine paralel navlun fiyatlarının düşmesinin de etkisiyle yıl sonuna kadar neredeyse aralıksız devam etti. Enerji fiyatları ve girdi maliyetleri hızla artarken, ürün fiyatlarının düşmesi marjların daralmasına yol açtı. Ağırlıklı olarak nafta bazlı üretim yapan Asya ve Avrupa’da marjlar daha fazla daraldı. Enerji krizi ile ivmelenen enflasyon seviyelerini dizginlemek için merkez bankalarınca uygulanan faiz oranı artışları ve alınan sıkı para politikası kararları sonucu küresel büyümenin önemli yara aldığını söyleyebilirim. Petrokimya fiyatları 2023 yılı başında dip yaptıktan sonra yeniden yükselmeye başladı, fakat bu yükseliş 2022 öncesi gözlemlenen seviyelerin oldukça aşağısında seyrediyor.
Petkim için 2022 yılı nasıl geçti?
Petkim olarak Türkiye’nin ilk ve tek entegre petrokimya şirketi ve sanayinin vazgeçilmez hammadde tedarikçisiyiz. Türkiye ekonomisi ve sanayisi için stratejik öneme sahip dev bir üretim gücü olan ve neredeyse bütün sektörlere dokunan Petkim’de, 58 yılı aşkın deneyim ve bilgi birikimimizle yıllık ortalama 3,6 milyon ton brüt üretim kapasite ile 60’a yakın türde petrokimya ürünü üretiyoruz.
Petrokimya ürünlerine talebin baskılandığı bir dönemde, ürün portföyümüzdeki çeşitlilik ve üretim kapasitemiz sayesinde müşterilerimizin beklentilerini kesintisiz karşıladık ve resesyonist etkilere rağmen yüksek ticari satış ve ihracat geliri elde ederek başarılı ve kârlı bir yıl geçirdik.
Tedarik zinciri sorunları ve arz yetersizliğinin yaşandığı 2021 yılının ardından, enerji krizi ile karşı karşıya kaldığımız 2022 yılında da Petkim olarak, STAR Rafineri ile entegrasyonumuz sayesinde hammadde açısından herhangi bir sorunla karşılaşmadan üretimimizi aralıksız sürdürdük. STAR Rafineri’den tedarik ettiğimiz kaliteli girdiler sayesinde üretimde hammadde arz güvenliğimizi korurken, ortak alımlar ve ortak kullanımlar ile kapsamlı maliyet optimizasyonu sağladık.
Petkim’de entegre üretim kabiliyetimizle üretimde sürdürülebilirliği sağlarken, 2022 yılında SOCAR ile yapılan doğal gaz anlaşması sayesinde tedarik güvenliğimizde önemli bir adım attık, yüksek enerji maliyetlerinden korunabildik. Bu da üretimde rekabet gücümüzü artırdı.
STAR Rafineri ile kesintisiz entegre üretimimize devam ederken iç piyasanın taleplerini aksatmadan karşıladık. Satışlarımızın %52’sini yurt içi piyasadaki müşterilerimize yönelik gerçekleştirirken, 39 ürüne ulaşan ticari ürün portföyümüz ile müşteri ihtiyaçlarını doğru şekilde karşılayarak toplam satışlar içinde ticari ürün satışlarımızın payını %42’ye çıkardık. Avrupa ülkeleri yoğunluklu ihracatımızla toplam 1.449 milyon ABD doları tutarında dış satış gerçekleştirdik. Bu başarımızla, Ege İhracatçı Birlikleri kayıtlarına göre Ege Bölgesi’nde kimya sektörü kategorisinde ve tüm kategorilerde birinci sırada yerimizi alarak 2022 yılı Ege Bölgesi ihracat şampiyonu olduk.
Petkim olarak, Türkiye’de 2022 yılı itibarıyla petrokimya ürünleri yurt içi talebinin yaklaşık %12’sini karşılıyoruz. Son yıllarda ürettiğimiz yeni ürün türlerinin yanında artan ticari faaliyetlerimizle de müşterilerimizin ihtiyacını karşılama yolunda önemli bir gelişme gösterdik. Sektörün hem Türkiye’de hem de dünya genelinde büyük bir potansiyele sahip olduğunu da göz önüne alarak piyasa ve müşteri odaklı çalışmalarımıza devam edeceğiz.
Bununla birlikte marjlardaki azalma, enerji fiyatlarındaki artış, hammadde ve enerji maliyetleri dışında kalan operasyonel masraflarımızın da enfl asyonist ortamda artış eğilimi göstermesi, ‘çip krizi’ ve metal fiyatlarındaki global artıştan kaynaklı duran varlıklarla ilgili yapılan tevsi yatırım maliyetlerinin artması, işletme sermayesi borçlanma maliyetlerinin artması ve benzeri sebeplerden dolayı 2022 yılının sonunda nakit pozisyonumuzu koruma anlamında da önemli hamleler yaptık.
Petkim, 2022 yılı için ne kadarlık satış hedeflemişti? Bu hedefl er bugün itibarıyla ne ölçüde gerçekleşti?
2022 yılı toplam satışlarımızı %70 artışla 48,9 milyar TL olarak gerçekleştirirken, 6,5 milyar TL net dönem karı kaydederek güçlü performansımızı sürdürdük. Petkim, etkili pazarlama stratejileri ve geniş ürün yelpazesi sayesinde üretimden satışların yanı sıra ticari ürün satışlarında da başarılı bir performans sergiledi; global piyasalarda ürün karlılıklarında yaşanan düşüşün şirket karlılığına etkisini en aza indirdi. Kullandığımız finansman yöntemleri ve enstrümanların da katkısıyla nakit pozisyonumuzu daha da güçlendirdik. Disiplinli ve proaktif işletme sermayesi yönetimi sayesinde sürekli ve güçlenen nakit akışı sağlandı. Diğer yandan 2022 yılında Petkim’de, 4 yılda bir tekrarlanan planlı duruşu gerçekleştirdik. Buna rağmen hedefl erimizde sapma olmadı. Bu duruşu kar marjlarının düştüğü dönemde avantaja çevirdik. Böylece Petkim olarak 2022 için koyduğumuz hedefl eri başarılı şekilde tamamladık. 2022 nakit pozisyonunu korumak anlamında önemli bir yıldı, bu anlamda da doğru hamle ve kararlar vererek likidite sorunu riskini etkili bir şekilde yönetmiş olduk.
Petrokimya sektörünün geleceğinden de bahsedebilir misiniz?
Sıkışan arz nedeniyle, uluslararası enerji fiyatları son bir yıldır oldukça dalgalı seyrediyor. Jeopolitik koşullar ve küresel arz ve talep köklü bir değişime uğramadığı sürece enerji fiyatları kısa vadede yüksek seyretmeyi ve enerji arzı kısıtlı kalmayı sürdürecektir. IEA, Aralık ayında açıkladığı Petrol Piyasası Raporu’na göre, 2023’ün üçüncü çeyreğinde ham petrolde keskin bir açık yaşanabilecek. Bu durumda fiyatlarda yeni bir yükseliş sürecinin ortaya çıkması beklenebilir. Dünya Bankası’nın Ekim ayında yayınladığı Emtia Piyasaları Görünümü Raporu’nda, enerji fiyatlarının 2023’te %11 ve 2024’te %12 gerileyeceği, ancak 2024 boyunca son beş yıllık ortalamanın %50 mertebesinin üzerinde kalacağı tahmin ediliyor. Yüksek enerji fiyatları, daha yüksek ulaşım ve elektrik maliyetleri nedeniyle ikincil kanallardan işletmeleri ve üretimi etkileyecek, enfl asyonist baskı devam edecektir. S&P Global Commodity Insights 2023 Enerji Görünümü Raporu’nda, doğal gaz, kömür ve ham petrol fiyatlarının 2023 yılında ortalamada düşmesi beklense de doğal gaza bağımlılığı azaltacak yapısal reformlar hayata geçmediği sürece Avrupa gaz ve elektrik piyasalarındaki zorlu koşulların süreceğine işaret ediliyor. Bu gelişmelerin etkilerini önümüzdeki dönemde petrokimya sektörüne görmeye devam edeceğiz. Arz tarafında; Başta Çin ve ABD’de olmak üzere kapasite artışları devam ediyor. Son dönemlerde navlun maliyetleri düşerek pandemi öncesi düzeye geriledi. Talep tarafında ise küresel düzeyde ekonomik yavaşlama devam ediyor. Ancak gelişmekte olan ekonomilerde büyüme beklentisi daha yüksek. Petrokimyasal ürünlere olan talebin ekonomik yavaşlamadan daha az etkilenmesi bekleniyor.
Petkim’in yatırım planları hakkında bilgi verir misiniz?
Petkim, önde gelen üretici konumunu korumak ve sürdürülebilirlik hedefl erine ulaşmak için yatırımlar gerçekleştiriyor. Şirketimiz, 1980’li yıllarda inşa edilen üretim tesislerinin proses emniyetlerini, sürekliliklerini ve verimliliklerini korumak için her yıl kayda değer tutarlarda yatırım harcaması yapıyor. Bunlara ek olarak, yenilenebilir enerji kaynaklarının dünyamız, ülkemiz ve sektörümüz için önemini gözeterek Petkim Rüzgar Enerjisi Santrali’nde kapasite artışlarını ve güneş enerjisinden elektrik üreten çözümleri iş modelimizle entegre edecek projeleri değerlendiriyoruz.
UZUN VADELİ BORÇLULUK 200 MİLYON DOLAR AZALDI
Enerji sektörünü zor bir yıl bekliyor. Petkim için sizce 2023 yılı nasıl geçecek?
2023 enerji sektörü için daha zor bir yıl olacak. Türkiye’de Merkez Bankası faiz politikaları, döviz kaynaklı likidite ve finansmana erişim ve finansman maliyeti problemlerinin de 2023 yılı boyunca süreceğini düşünüyoruz. Duran varlıkların yatırım maliyetinin de global enfl asyonist ortamda artacağını tahmin ediyoruz. Bütün bu gelişmeler ve son dönemlerde depremin etkisiyle ortaya çıkan bazı fiskal politikaların (ilave vergi gibi) da ışığında bizim için kolay bir yıl olmayacağını öngörüyoruz. Fakat bu risklerin etkin bir şekilde yönetilmesi için gerekli hamleleri de kararlılıkla yapmaya devam ediyoruz.
Güçlü finansal sonuçlarımızın devamı için de önemli adımlar atıyoruz. Bu yılın başında Petkim’in vadesi gelen 500 milyon dolar tutarındaki Eurobond’unu iç kaynaklarımızla öderken, yurtdışından 300 milyon dolar tutarında uzun vadeli yeni kaynak sağladık. Böylelikle 2023 yılında Eurobond ödemesi başarıyla gerçekleştirilirken uzun vadeli borçluluk 200 milyon dolar tutarında azaltılmış oldu. Petkim olarak bu zorlu süreci atlamak için engin deneyimimiz ve güçlü piyasa algımız ile geniş müşteri kitlemizin ihtiyaç ve beklentilerini etkin bir biçimde karşılamaya devam edeceğiz. Ar-Ge alanındaki köklü geçmişimizi ileri teknolojilerle buluşturarak enerji verimliliği ve ürün kalitesindeki performansımızı daima yukarı taşımak için çalışacağız. 2023 yılında gerçekleştireceğimiz ilave yatırımlar, sürdürülebilirlik alanında çizdiğimiz yol haritasına uyum ve dijital dönüşüm alanında gerçekleştireceğimiz çalışmalarımızla da şirketimizin gelecek hedeflerine ulaşmasını sağlayacağız.
