Aysel YÜCEL
Türkiye ekonomisinin lokomotif sektörlerinden otomotiv sanayisinde EYT telaşı yaşanıyor. Yüzbinlerce kişinin istihdam edildiği sektörde, şirketlerin yüzde 10’u ila yüzde 20’si arasında değişen oranlarda EYT’li çalışan bulunuyor. Bu da bir anda şirketlerin kasasından on milyonlarca hatta büyük şirketlerde yüz milyonlarca TL’nin çıkması anlamına geliyor. Her ne kadar hükümet bu konuda KGF kredilerinin devreye gireceğini söylemiş olsa da depremin ülke ekonomisinde yarattığı büyük fatura nedeniyle sanayici bu krediye erişimin planlandığı kadar kolay olmayacağını öngörüyor. EKONOMİ gazetesine konuşan otomotiv sanayicileri, şirketlerin nakit akışının hasar görmemesi ve tedarik zincirinin devamlılığı için EYT’lileri de mağdur etmeyecek şekilde bir taksit düzenlemesine gidilmesini talep ediyor.
"Emeklilikte yaşa takılanlar" (EYT) ile ilgili hususları düzenleyen kanun 3 Mart’ta Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmişti. Yaklaşık 5 milyon çalışanı etkileyen düzenleme kapsamında, 2023 yılında 2 milyon 250 bin kişi emekli olabilecek. EYT’lilerde büyük heyecan yaratan bu durum, işverenlere ise ağır yükümlülükler getiriyor. Taşıt Araçları Tedarik Sanayicileri Derneği (TAYSAD) Başkanı Albert Saydam, acilen yeni bir yönetmelik çıkarılarak EYT ödemelerin 6 ila 12 arasında taksitlendirilmesinin kanunen önünün açılmasını talep etti. 25 yıldır bekleyen bir sorunun birkaç ay içerisinde çözümünün kolay olmadığına işaret eden Saydam, “Bu hiç kimsenin hazırlıklı olabileceği, hatta EYT’li olanların öngördüğü bir durum değil. Tabii ki böyle bir durumda bazı ek düzenlemeler yapma zaruriyeti doğuyor. İşverenlerin beklenmedik bir nakit çıkışının taksitlendirilmesinin kanunen önünün açılması lazım. Ya da tarih verilmesi lazım” dedi. Mevcut yasaya göre EYT ödemelerinin çalışanlara tek seferde yapılması gerekiyor.
Tedarikçi ödemeleri gecikebilir
Bazı şirketlerde EYT ödemeleri, 6 aylık toplam çalışan maliyetlerine denk geliyor. Bazılarında ise bu oran daha da fazla. Albert Saydam, “Hiç kimse nakit akışında böyle bir öngörü yapmadı. Bu ücretleri çalışanlarına verdiği zaman o zaman tedarikçi firmalarına veremeyecek. Sonuçta yine ekonomi kaybedecek. Dolayısıyla hem hak edenin hem işverenin mağdur edilmeyeceği bir taksitlendirme şeklinin devlet tarafından tarif edilmesi şart” diye konuştu. Farklı kaynaklardan edindiğimiz bilgiye göre, bazı firmalar şimdiden EYT bütçesi oluşturma telaşına düştüğü için tedarikçilerine ödemelerini geciktirmeye başlamış.
"Deprem bölgesi önceliğimiz" Hükümetin EYT’nin gündeme geldiği ilk günden bu yana şirketlerin yüklü miktardaki bu ödemeleri yapabilmesi ve nakit akışlarının minimum hasar görmesi için Kredi Garanti Fonu (KGF) kaynaklı bir krediyi gündeme aldığını hatırlatan Saydam, şu anda tüm sanayicilerin bu konudaki düzenlemeyi beklediğini aktardı. KGF’ye yönelik ayrıntıların bu hafta netleşmesi bekleniyor. KGF paketinde, EYT kapsamındaki kıdem tazminatı kefalet hacmi 50 milyar liraya çıkarıldı. Bu krediden yararlanmak için işverenlerin bankaya başvurmaları gerekecek. Ancak bu konuda henüz bankaların bir adım atmadığı dile getiriliyor. Konuyla ilgili birçok belirsizlik bulunuyor. Ancak sanayiciler, tüm ülkeyi yasa boğan deprem felaketi nedeniyle KGF kredilerinden de umudu kesmiş görünüyor. Albert Saydam, bu konuda “Çok büyük bir deprem felaketi yaşadık. Dolayısıyla devlet de tüm önceliğini maddi ve manevi bölgeye intikal ettirmiş durumda. İşverenler olarak bunu çok iyi anlıyoruz. Dolayısıyla tüm kaynakların bölgeye aktarıldığı bir zamanda bu kredileri istemek doğru gelmiyor. Hatta bu kaynakların EYT’ye değil, depremin yaşandığı 11 ilin yeniden ayağa kaldırılmasına aktarılması gerektiğine inanıyoruz” yorumunu yaptı.
EYT ödemelerinde KGF kredi kullandırılmasında belirli derecelendirmeler olduğunu da hatırlatan Saydam, “En yüksek ve en düşük kategorisinde olanlar bu krediyi kullanamayacak. Ayrıca KFG’den kullanılacak kredinin şirketin bütün ihtiyacını karşılayamayacağı deprem öncesinden de belliydi. Bu nedenle bir yönetmelik yayınlanarak bu ödemeler belli bir sürece yayılmalı” diye konuştu.
Kalifiye eleman sıkıntısı artacak, yatırımlarda frene basılacak
TOBB Otomotiv Tedarik Sanayi Meclis Başkanı Alper Kanca, EYT ödemelerinin sanayicinin nakit akışını zorlamasının yanı sıra sektördeki kalifiye eleman açığını derinleştireceğini söyledi. Kanca, “Otomotiv sanayisinde kalifiye iş gücü bulmak kolay değil. Bazı şirketlerin eleman bulamayacağı endişesiyle yatırım yapmaktan çekindiğini bile duyuyoruz. Zaten arz talebin gerisindeydi. Şimdi bu sorun EYT ile artacak” dedi. Alper Kanca, EYT ödemelerinin şirketlerin kapasite artırımı ya da makine parkurunu yenileme gibi bazı yatırımları ötelemesine de neden olacağına işaret etti. Kanca ayrıca, hükümetin geçen yıl verdiği yatırım teşviklerinde sağladığı vergi avantajının önemli bir bölümünü geri çekmesinin ve her yıl uygulanan bazı ek teşviklerin bu yıl gündeme gelmesinin tedarik sanayisinde yatırımları olumsuz etkileyecek diğer etkenler arasında yer aldığını söyledi.
