YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Türkiye hazır giyim sektörü, son yıllarda yüksek üretim maliyetleri, finansman sorunları ve düşük kur gibi birçok nedenle hem ihracat hem de iç pazarda daralma yaşıyor. Gelişmeler yeni markaların oluşmasını negatif etkilerken var olanların da globalde büyümesine engel oluyor. Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği (TGSD) Başkanı Toygar Narbay, hazır giyim ve tekstil sektörünün karşı karşıya olduğu yapısal sorunlara dikkat çekerek, Türkiye’nin küresel ölçekte güçlü markalar çıkarabilmesi için öncelikle doğru makroekonomik zeminin oluşturulması gerektiğini söyledi. Narbay’a göre, yalnızca şirketlerin markalaşma çabaları yeterli değil; güçlü bir Türkiye markası ve üretimi destekleyen ekonomik politikalar olmadan küresel marka yaratmak mümkün görünmüyor. Narbay, sektörde istihdam desteklerinden finansman maliyetlerine, kur politikasından markalaşma stratejilerine kadar birçok başlıkta ciddi sorunlar yaşandığını belirterek, mevcut politikaların sanayinin rekabet gücünü zayıflattığını ifade etti.
İstihdam desteğinde uygulama sorunu
Narbay, yürürlüğe giren 3 bin 500 TL’lik istihdam desteğinin uygulama biçiminin sektörde beklenen faydayı yaratma konusunda soru işaretleri barındırdığını söyledi. Desteğin Şubat ayında açıklanmasına rağmen Ocak ve Şubat aylarını kapsayacak şekilde geriye dönük uygulanmasının şirketleri fiilen destekten mahrum bıraktığını belirten Narbay, referans dönem olarak Kasım ve Aralık aylarının alınmasının da ciddi bir sorun yarattığını dile getirdi. Kasım ve Aralık aylarında sektörde önemli ölçüde istihdam kaybı yaşandığını hatırlatan Narbay, bu nedenle birçok şirketin destek kriterlerini sağlayamadığını ifade etti.
Büyük işletmeler için yeni kurum önerisi
Narbay, Türkiye’de KOBİ’leri destekleyen KOSGEB benzeri bir yapının büyük işletmeler için de oluşturulması gerektiğini belirterek, “Büyük İşletmeleri Geliştirme Başkanlığı” kurulmasını önerdi. Büyük işletmelerin Ar-Ge, tasarım ve mühendislik kapasitesi sayesinde katma değerli üretimin ve markalaşmanın taşıyıcı gücü olduğunu ifade eden Narbay, bu şirketlerin desteklenmemesi halinde sektörün stratejik dönüşümünün mümkün olmayacağını söyledi. Narbay, istihdam desteklerinin bölgesel olarak kademelendirilmesi gerektiğini de belirtti. Buna göre 6. bölgede destek miktarının 6 bin TL’ye çıkarılması, diğer bölgelerde ise 3 bin 500 ile 4 bin 500 lira arasında farklılaştırılması gerektiğini söyledi. Finansman maliyetlerinin ise sektörün en kritik sorunlarından biri olduğunu vurgulayan Narbay, reeskont kredilerinde faiz oranlarının politika faizinin yarısına düşürülmesi gerektiğini ifade etti. Ayrıca faiz tahsilatının peşin değil, vade sonunda yapılmasının işletmeler için hayati önem taşıdığını belirtti. Narbay, mevcut sistemde yüzde 23 olarak açıklanan faiz oranlarının fiilen yüzde 29,5’e kadar çıktığını ve bunun sanayici üzerindeki yükü artırdığını dile getirdi. Hazır giyim sektöründe maliyetlerin hızla arttığını belirten Narbay, yılbaşında işletmelerin maliyetlerine yüzde 28-30 oranında zam yapmak zorunda kaldığını ancak kur artışının neredeyse hiç gerçekleşmediğini söyledi. İşçilik maliyetlerinin toplam maliyet içindeki payının yüzde 47’ye kadar yükseldiğini ifade eden Narbay, buna rağmen kurun artmaması nedeniyle ihracatçıların ciddi zarar ettiğini belirtti. Narbay, “İhracatçının artık harcayacak varlığı kalmadı. Kurun baskılanması sanayiyi ciddi biçimde zorluyor. Net ihracata yüzde 10 kur desteği verilmesi kaçınılmaz hale geldi” dedi. Bu desteğin üç yıllık bir perspektifle açıklanması gerektiğini söyleyen Narbay, aksi halde sektörün yatırım yapacak kaynağı kalmayacağını vurguladı.
Tekstil ekosistemi için çöküş riski
Narbay, sektörün karşı karşıya olduğu sorunların devam etmesi halinde yalnızca konfeksiyon değil, tüm tekstil ekosisteminin risk altına gireceğini söyledi. Konfeksiyon işletmelerinin nispeten daha esnek yapıya sahip olduğunu ancak iplik fabrikaları ve boyahaneler gibi büyük yatırımların kapanması halinde bunun geri dönüşünün çok zor olacağını ifade eden Narbay, sektörün ciddi bir milli servet oluşturduğunu belirtti. Narbay, 2009- 2024 döneminde sektörde toplam 72 milyar dolarlık yatırım yapıldığını ve bunun 43 milyar dolarının makine yatırımı olduğunu hatırlattı. Narbay, bu yatırımların atıl kalmasının büyük bir ekonomik kayıp yaratacağını söyledi. Türkiye’de çok önemli hazır giyim markalarının önemli başarılar elde ettiğini belirten Narbay, bu şirketlerin “local hero” olmayı başardığını söyledi. Ancak küresel ölçekte “global hero” markalar yaratmak için arkalarında güçlü bir ülke markası ve doğru ekonomik zemin olması gerektiğini vurgulayan Narbay, Türkiye’nin bu dönüşümü sağlayacak potansiyele sahip olduğunu sözlerine ekledi.
