İMAM GÜNEŞ
Türkiye ile Çin arasında imzalanan protokoller, su ürünleri sektöründe uzun süredir beklenen bir eşiğin aşılmasını sağladı. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın Çin ziyareti kapsamında atılan imzalarla birlikte somon, çipura ve levrek ihracatının önü açıldı. Çin’in yaklaşık 300 milyar dolarlık tarım ithalat hacmine karşın Türkiye ile mevcut ticaretin 789 milyon dolar seviyesinde kalması, iki ülke arasında büyük bir büyüme potansiyeli bulunduğunu ortaya koydu.
Veriler, anlaşmanın ardından ihracatın sadece miktar değil, değer bazında da güçlü bir sıçrama yaptığını gösterdi. Su ürünleri ihracatında ürün kompozisyonu dönemler itibarıyla değişirken, Ocak–Eylül 2025 döneminde dondurulmuş balıklar öne çıkmıştı. Ancak Ekim 2025–Nisan 2026 döneminde tablo tersine döndü ve katma değeri yüksek ürünler ağırlık kazandı.
Balık filetoları 4,4 milyon dolarla ilk sıraya yükselirken, yumuşakça ve omurgasızlar da 4 milyon doların üzerine çıktı. Toplam ihracat değeri ise 6,2 milyon dolardan 12,5 milyon dolara çıkarak yaklaşık iki katına ulaştı. Bu artışın yalnızca miktardan değil, birim fiyatlardaki yükselişten kaynaklandığı görüldü. Kurutulmuş, salamura ve taze-soğutulmuş ürünlerin ihracata eklenmesi ise sektörün ürün çeşitliliğini artırarak pazar taleplerine daha esnek yanıt verdiğini ortaya koydu.
“Ürün sayısı artarsa ihracat katlanır”
Çin Gümrükler Genel İdaresi Başkanı Sun’un iki ülke arasında imzalanan protokollerin Türk ve Çin kurumları arasında bu alanda daha yakın iş birliği ile artan temasların başlangıcı olacağını söylemesi, sektörün yeni ürünlerin açılma beklentisini artırdı. Sun’un "Ortak çabalarımızla birçok nitelikli Türk tarım ürününün Çin sofralarına ulaşacağına yürekten inanıyorum” açıklamasını yeşil ışık olarak değerlendiren sektör temsilcileri, ihracata konu ürün sayısının artırılması konusunda hemfikir.
EKONOMİ’ye konuşan sektör temsilcileri, Çin ile yapılan anlaşmanın önemli bir başlangıç olduğunu ancak ürün çeşitliliğinin artırılması gerektiğini vurguladı. Akdeniz Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği Başkan Yardımcısı Alican Yamanyılmaz, “Bütün ürünleri midyeden yılan balığına kadar ithal ediyorlar ama bize sadece sınırlı sayıda ürün açtılar. Mütekabiliyet tam olarak sağlanmış değil. Şu an sadece birkaç ürün gönderiyoruz. Çin hedef ülke. Nüfusu çok büyük, talep sürekli artıyor. Somonda ciddi bir ivme yakaladık. Daha önce sadece orkinos ve deniz hıyarı gönderiyorduk, şimdi ürün sayısının artması olumlu ama yeterli değil. İhracat rakamları henüz istediğimiz seviyede değil. Bu rakamları kısa sürede iki katına çıkarmak mümkün ama esas büyüme önümüzdeki 5 yılda olacak. Tarım Bakanlığımız aracılığıyla ürün çeşitliliğini artırabilirsek ihracatımızı çok hızlı büyütürüz” dedi.
“Geometrik büyüme kaçınılmaz”
Çin pazarındaki büyüme potansiyeline değinen Ege Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği Başkanı Ufuk Atakan Demir, “Şu anda Çin’e ihracatımız çok düşük olduğu için önümüzde çok ciddi bir büyüme alanı var. Orkinos ve somon gönderiyoruz, çipura ve levrek de devreye giriyor. Özellikle levreği çok sevdiler, çipura için de güçlü talep var. Bu pazar çok özel. Bu nedenle ihracatta geometrik olarak çok hızlı büyüyeceğimizi düşünüyoruz. Belki ilerleyen süreçte alabalık da dahil edilebilir. Ekim ayında Çin’de düzenlenecek fuara güçlü şekilde katılacağız. Bu fuarın ardından çok daha etkili geri dönüşler alacağımıza inanıyoruz” diye konuştu.
Çin’deki fuara ilk kez milli katılım yapılacak
Çin pazarında yaşanan dönüşüme dikkat çeken İstanbul Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Oğulcan Kemal Sagun ise, “Çin’e ihracatımızın önünde bazı engeller vardı. Özellikle taze ürün kabul edilmiyordu. Tarım ve Orman Bakanlığımızla yürüttüğümüz çalışmalar sonucunda bu engeller aşıldı ve taze ürün ihracatı başladı. Şu anda somon ve orkinos gönderiyoruz. Çin gerçekten ayrı bir dünya. Bu pazarda biraz daha ilerleme kaydedebilirsek ihracatımızı çok hızlı artırmamız mümkün. Dünyada üç büyük fuardan biri Çin’in Qingdao kentinde düzenleniyor ve bu yıl ilk kez milli katılım sağlayacağız. Bu da ihracatımıza önemli katkı sunacak” ifadelerini kullandı.
Vietnam ve Filipinler’den de talep geliyor
Asya’da Türk su ürünlerinin en başarılı olduğu Japonya’nın yanı sıra Güney Kore ve Çin de hedef pazarlar arasında yer alıyor. Son dönemde Asya pazarında talep artışı dikkat çekerken, sektör temsilcileri bölgenin Türk su ürünleri için yeni büyüme üssü haline geldiğini belirtti. Bölgedeki talebe işaret eden Akdeniz Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği Başkan Yardımcısı Alican Yamanyılmaz, “Filipinliler bizden talep etti. 3 binden fazla adası var ve levrek, çipura her gün menülerinde yer alıyor. Bu yüzden almak istiyorlar. Somona da ciddi talep var. Vietnam ve Filipinler’de heyet çalışmalarımız olacak. Üretim yok, talep var. Asya yükselen yıldız oldu. Somon ihracatımızı bu pazarlarda artırabiliriz” dedi.
