ŞEBNEM TURHAN
Enflasyon temmuzda yüzde 2,4 beklentilerin altında yüzde 2,06 açıklandı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre yıllık enflasyon da hazirandaki yüzde 35,05 seviyesinden yüzde 33,52’ye geriledi. Beklentilerden iyi gelen enflasyon verisi sonrası bankacılık başta olmak üzere borsa endekslerinde alımlar hızlanırken eylül ayı Para Politikası Kurulu toplantısında politika faiz indirimi beklentileri de 3 puana geldi. Doğalgaz zammı ve alkollü içkilerdeki ÖTV ayarlamaları nedeniyle yükseliş beklenen aylık enflasyonda uzmanlar sürprizin giyim ve ayakkabı grubundaki yüzde 6’ya varan düşüşten kaynaklandığına işaret etti. Giyim ve ayakkabının pandemi sonrası manşet enflasyon ile arasında açılmaya başlayan makas son dönemde oldukça belirgin hale geldi.
ENFLASYON ÖLÇÜMÜNDE GÜVENİ ZAYIFLATIYOR
Giyim ve ayakkabı grubunda TÜİK verilerine göre aylık enflasyon yüzde 5,69 azaldı ve manşet enflasyonu geriletici etkisi 0.36 puan oldu. Giyim ve ayakkabı grubunda yıllık enflasyon ise yüzde 9,95'lik tek haneli seyriyle dikkat çekerken manşet enflasyonun dörtte birinde kaldı. Pandemisonrasında giyim ve ayakkabı grubundaki enflasyon ile manşet enflasyon arasındaki fark açılmaya başlarken bu fark özellikle son aylarda çok daha belirginleşti. Uzmanlar giyim ve ayakkabıda yaşanan fiyat düşüşlerine dikkat çekerken Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Kara giyim-ayakkabı alt kaleminde fiyat artışlarının, yıllardır diğer kaynaklardan elde edilen verilere göre çok düşük kaldığına işaret etti. Kara, “Bu konuyu sanırım 4-5 senedir yazıyorum ama kamuoyunda geniş kitlelerde daha yeni yer buluyor. TÜİK’in ölçtüğü enflasyon İTO, Kıbrıs, perakende fiyat deflatörü ve online ölçülen diğer göstergelerin yarısından bile daha düşük. Bütün diğer göstergeler birbirine yakın seyrederken TÜİK’in giyim fiyatları diğer hepsinin çok altında kalıyor. 2023 seçimlerinden sonra bir süre giyim fiyatlarının diğer göstergelerle uyumsuzluğu azalmıştı. Son 1,5 yılda ise yeniden ciddi bir ayrışma olduğu görülüyor. Bu konu enflasyon ölçümüne güveni zayıflatan temel unsurlardan biri olmaya devam ediyor” dedi.
İş Portföy Baş Ekonomisti Hande Şekerci de temmuzdaki aylık enflasyonda beklentilerden farklılaşmanın giyim ve ayakkabı grubundaki düşüşten kaynaklandığını belirtirken giyim ve ayakkabıda kendilerinin yüzde 3 civarı daha sınırlı bir düşüş öngördüklerini belirtti. Bunun oldukça üzerinde bir düşüş olduğunu söyleyen Şekerci, bunun zayıflayan taleple belki ilişkilendirilebileceğini eski dönemlere göre de temmuz ayı ortalamalarından daha yüksek bir düşüşle karşı karşıya kalındığını vurguladı.
GİYİMDE GERÇEKLEŞMELERİ AÇIKLAMAK ZOR
Gedik Yatırım Baş Ekonomisti Serkan Gönençler de beklentilerin altında sonuç nerden kaynaklanıyor diye baktığında ilk gördüğünün giyim enflasyonunun - %6,0 gelmiş olması olduğunu vurgulayarak “Giyim kalemindeki farklılaşma her veri sonrası daha da artıyor; TÜİK'e göre giyim fiyatları yüzde 7 düşmüş, 1 yıl önceye göre de sadece yüzde 10 artmış. 2021'den beri kümülatif bakıldığında da, manşet enflasyonun neredeyse sadece dörtte birine yakın bir artış var. Dolayısıyla bu kalemdeki gerçekleşmeleri açıklaması zor; TÜİK'in bu kalemde metodolojik bir iyileşmeye gitmesi gerekebilir” diye konuştu.
Gönençler, giyim dışında beklentilerinden farklı bir sonuç olmadığını söylerken şöyle konuştu: “Enerji enflasyonu beklediğimizden hafif yüksek, gıda enflasyonu hafif düşük gelmiş (ikisi birbirini dengelemiş), hizmet enflasyonu beklediğimiz gibi yüzde 3 civarında gelmiş ve dayanıklı mal grubu ile temel mal grubu enflasyonları da beklentilerimizle tamamen uyumlu. Özetle, beklentilerin altındaki gerçekleşme enflasyon eğiliminden ziyade giyim kalemindeki farklılaşmadan kaynaklanıyor. Buna rağmen, piyasa bu detaydan ziyade rakamın beklentilerin altında gelmesine odaklanıp, veriyi olumlu fiyatlayacaktır.”
GIDADA TAZE MEYVE VE SEBZEDE BÜYÜK DÜŞÜŞ
TÜİK verilerine göre temmuzda gıda ve içecek grubunda ılımlı seyir devam etti ve yüzde 0,07 yükseldi ve manşet enflasyona katkısı 0.02 puan ile sınırlı kaldı. Gıdada taze meyve ve sebzelerde yaşanan aylık yüzde 4,78'lik düşüş belirgin oldu. İşlenmiş gıdada ise aylık yüzde 2,18 yükseliş yaşanırken ekmek ve tahıllarda aylık artış yüzde 1,43 olarak belirlendi.
Alkollü içki ve tütünde ise ÖTV ayarlamaları etkili oldu. Bu grupta aylık enflasyon yüzde 5,69 hesaplanırken manşet enflasyona etkisi 0.19 puan artırıcı yönde gerçekleşti. Bira yüzde 13,91, diğer alkollü içkiler de yüzde 11,24'lük artışlarıyla zam şampiyonları listesinde ön sıralarda yer aldı.
KİRA ARTIŞI SON İKİ AYDIR HIZLANDI
Konut grubunda ise doğalgaz zammı ile kiradaki artışlar etkili oldu. Temmuz ayının zam şampiyonu da yüzde 26,41 aylık artışla doğalgaz olurken konut grubunda aylık enflasyon yüzde 5,78 olarak hesaplandı. Bu artış manşet enflasyonu 0.95 puan arttırdı ve enflasyonu temmuzda en çok artıran grup konut olarak öne çıktı. Kira ise yüzde 4,68 artışla hazirandan sonra yine yüksek seyretmeye devam etti. Uzmanlar ikinci yarıya girildiğinde kirada artışların hızlandığına dikkat çekerken sonbaharda da bu hızın devam etmesini bekliyor.
Ulaştırma grubunda küresel gelişmelerden dolayı benzin ve motorin zamlarıyla artış yaşanırken yüzde 2,89 olan aylık ulaştırma enflasyonunun manşet enflasyona katkısı 0.45 puana geldi. Benzin ve motorin de yüzde 6,71'lik aylık zamlarıyla zam şampiyonları listesinde ilk onda yer aldılar.
HİZMET ENFLASYONU YENİDEN YÜKSELİŞTE
Haberleşme grubunda internet, mobil, sabit hat ücretlerindeki yükselişin etkisi oldu ve aylık yüzde 4,15 artışın manşet enflasyona etkisi 0.14 puan olarak hesaplandı.
Ev eşyası grubu yüzde 1,63, sağlık yüzde 2,84, eğlence ve kültür yüzde 2,67, artarken lokanta ve otellerde yüzde 2,24'lük artışın etkisi 0.19 puan olarak gerçekleşti. Bu grupta mevsimin etkisi de büyük oteller ve taşımacılıkta zamlar lokanta ve otellerde enflasyonun nedenlerinin başında geldi. Mal ve hizmet enflasyonu farkı da temmuzda açıldı. Mal enflasyonu enerji ve alkollü içkilerdeki yükseliş nedeniyle temmuzda biraz hızlanarak yüzde 1,52’ye yükselirken hizmet enflasyonu ise önceki aylardaki yavaşlamasını geride bıraktı. Hizmet enflasyonu temmuzda yüzde 3,14 arttı, enflasyondaki düşüşte zorlu bir dönemeç olmaya devam etti. Verilere göre, özel kapsamlı TÜFE göstergelerinden B çekirdek enflasyonu temmuzda yıllık %33.77 artış kaydetti. Üretici fiyatlarını gösteren Yİ-ÜFE temmuzda bir önceki aya göre yüzde 1,73, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 24,19 arttı.
Şimşek: Enflasyon 44 ayın en düşük seviyesinde
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, enflasyon verisi sonrası sosyal medya hesabında yaptığı açıklamada temmuzda yıllık enflasyonun 44 ayın en düşük seviyesinde olduğunu bildirerek, "Dezenflasyon süreci hedeflerimiz doğrultusunda ilerlemektedir" yazdı. Şimşek, aylık enflasyonun temmuzda geçici ve dönemsel etkilerle yüzde 2,06 olduğunu, yıllık enflasyonun da son 12 ayda 28,3 puan düşüşle yüzde 33,5'e gerilediğini belirterek, şunları kaydetti: "Yıllık gıda enflasyonu yüzde 28, temel mal enflasyonu yüzde 20,7 oldu. Hizmet enflasyonu üç yılı aşkın sürenin ardından ilk kez yüzde 50'nin altına indi. Dezenflasyon süreci hedeflerimiz doğrultusunda ilerlemektedir. Yıl sonunda enflasyonun TCMB'nin tahmin aralığında gerçekleşeceğini öngörüyoruz. Enflasyondaki düşüş, öngörülebilirliği artırarak yurt içi finansal koşulların ve yatırım ortamının daha da iyileşmesine katkı sağlayacaktır. Temel önceliğimiz olan kalıcı fiyat istikrarını sağlamak için programımızı kararlılıkla uygulamaya devam edeceğiz."
Eylülde 300 baz puan indirim beklentisi
Olumlu gelen enflasyon verisi sonrası yılsonu beklentileri de güncellendi. Uzmanların verdiği bilgiye göre yönetilen fiyatlar ve otomatik vergi ayarlamaları temmuzda aylık enflasyonu yukarı taşırken, tek seferlik etkiler dışlandığında enflasyon eğiliminin devam eden aylarda yüzde 2'nin altında kalacağı hesaplanıyor. Ağustosta da yüzde 1,7 civarı bir beklenti var. Uzmanlar dezenflasyon sürecine ilişkin piyasada oluşan iyimserliğin arttığını ve yıllık enflasyonda düşüş sürdüğü sürece de Merkez Bankası’nın faiz indirim döngüsüne devam edeceğini vurguladılar. 11 Eylül’de yapılacak Para Politikası Kurulu toplantısında da yüzde 43 olan politika faizinin 300 baz puanlık indirimle yüzde 40’a çekilmesi bekleniyor. Yılsonu enflasyon beklentileri de 50 baz puan daha iyileşmiş durumda ve yüzde 30-30,5 arasında değişim gösteriyor. Yılsonu politika faizi tahmini ise yüzde 35.
