MEHMET KAYA
Son yıllarda artan yerli doğalgaz ve petrol üretiminde Türkiye, teknoloji yoğun altyapısını da büyütme gayreti içinde bulunuyor. Bir taraftan mevcut üretim ve arama faaliyetlerinin yerli ekipmanlarla yapılması yönünde programlar izlenirken, diğer yandan yurt dışından yeni ekipmanlar satın alınarak filoya dahil ediliyor.
Petrolde günlük 100 bin üretim hedefi Türkiye’nin son yılların en büyük keşfi Gabar’da yapılan petrol keşfi ve üretimi. Türkiye bu bölgede 95 kuyuda günlük 78 bin varil petrol üretiyor. Kısa vadede bu üretim miktarının 84 bin varile, devam eden üretim, yeni kuyu çalışmaları başarılı sonuçlanırsa da orta vadede bölgenin ispatlanmış rezervine göre 100 bin varilin üzerine taşınması hedefleniyor.
Bunun yanında, yakın zamanda Diyarbakır’da yeni arama faaliyetleri başladı. Halen Diyarbakır, Batman, Manisa, Şırnak, Siirt, Mardin’de ham petrol üretimi yapılıyor. Bunlardan Batman günlük 35-40 bin, Diyarbakır 15 bin dolayı, Adıyaman, Siirt, Mardin ve Manisa 15 bin varil dolayında günlük üretime ulaştı. Bütün bunların toplamında yurt içinde günlük 132 bin varile ulaşılıyor.
Türkiye’nin yurt dışında ürettiği petrol miktarı, ilk faaliyetlerin başladığı 80’li yıllardan itibaren yerli üretimin üzerinde seyretti. Gabar keşfi ile bu değişti. Türkiye’nin yurt dışı üretimi günlük 60 bin varil dolayında seyrediyor. Önemli kısmı ortak olunan sahalardaki paylardan geliyor. Azerbaycan ortaklığı, Irak’ta az miktarda Türk şirketi sahipliği olan geneli ortak olunan sahalardaki üretim bunun büyük kısmını oluşturuyor. Bunun dışında yine ortaklıklarla Rusya, Libya ve Kazakistan’da da az miktarda üretim bulunuyor.
Bütün bunlar toplandığında günlük 190 bin varil dolayında üretime karşılık geliyor. Türkiye’nin tüketimi ise günlük 900 bin varilin üzerinde. Henüz yerli ihtiyacın tamamını karşılayacak seviyeye gelinemese de önemli bir sıçrama olduğu da ortada.
-Yurt içi ve yurt dışında denizler yeni hedef
Türkiye’nin hampetrol ve doğalgaz ihtiyacını üretimle karışlamak ana hedeflerden biri. Petrol üretiminin artırılmasında Türkiye’de Diyarbakır’da çok geniş bir alanda ABD’li şirkete verilen ruhsatla başlanacak geleneksel olmayan (kayagazı, yatay kazı) yöntemlerle petrol üretimi başta olmak üzere karada arama çalışmaları sürüyor. Aramaların büyüğü ise Karadeniz ve Akdeniz’deki sahalar ile Somali, Pakistan, Libya ile varılan anlaşmalar sonrası bu ülkelerin ekonomik bölgelerinde yapılıyor. Somali’de sismik araştırma tamamlandı ve sonuçlar değerlendiriliyor. Diğer ülkelerde de hazırlık devam ediyor.
Türkiye’nin yurt dışı aramaları sadece petrol değil. Bu faaliyetlerin tamamında doğalgaz da hedeflerden biri.
Karadeniz gazı Türkiye’nin en büyük yatırımlarından biri haline geldi
Karadeniz’de keşfedilen doğalgaz ise Türkiye’nin en büyük yatırımlarından biri haline geldi. Bu sahanın keşif, geliştirilme ve üretim faaliyetleri için liman, karada ve denizde doğalgaz işleme başta olmak üzere önemli yatırımlar yapıldı. Sakarya gaz sahası olarak adlandırılan bu sahada halen üretim günlük 7 milyon metreküpe ulaştı. Bu seviyeye, denizden çıkarılarak karaya pompalanan su vb. karışımlar olan gazın işlenip, temizlenip şebekeye verilmeye hazır hale getirildiği kara tesisleriyle ulaşıldı. Türkiye bu sahanın üretimini artırmak için ise denizde yüzer tesis kurma yolunu seçti. Satın alınan ve Osman Gazi adı verilen ilk tesis Türkiye’de halen yenileniyor. Bu gemi-gaz işleme sistemi (FPU) 2026 ortasında faaliyete başlayacak. Bu tesisle günlük üretimin 20 milyon metreküpe çıkması hedefleniyor. Bunun dışında 2025 ortası itibariyle Çin’e sipariş edilen ve halen inşası devam eden yeni FPU ile Sakarya sahasında orta vadede üretim hedefi mevcudun iki katı, 40 milyon metreküp olarak konuldu.
Türkiye’nin toplam doğalgaz üretimi günlük 10 milyon metreküp dolayında seyrediyor. Çok büyük kısmı Sakarya sahası olmak üzere, Zonguldak, Tekirdağ, Kırklareli, İstanbul olmak üzere çeşitli illerde gaz üretimi bulunuyor.
Ekipman yatırımları ve deniz filosu
Türkiye’nin, petrol ve doğalgaz üretiminde kullanılan ekipmanları yerlileştirme çalışmaları son dönemde yoğunlaştı. Gabar sahasının etkisiyle ve sürekli yeni kuyular açılma isteği, yerli sondaj kulesi geliştirilmesini öncelikler arasına aldı. Bu nedenle yerli üretimle Koca Yusuf 1, 2 ve 3, Seyit Onbaşı, Naim Süleymanoğlu adı verilen kuleler inşa edildi ve halen Şırnak (Gabar) ve Diyarbakır illerindeki sahalarda kullanılıyor.
Türkiye’nin ana yatırımı ise deniz filosuna oldu. Çeşitli dönemlerde alınmış gemilere ilave olarak Türkiye 2025’te iki yeni sondaj gemisini daha alarak bu alandaki en büyük filolardan birini oluşturdu.
Türkiye’de biri MTA’nın, diğerleri TPAO’nun sahip olduğu araştırma, sondaj ve üretim yapabilen 7, inşası devam eden 1 ve satın alınmış ve bakım-dönüşüm faaliyeti yürütülen 2 adet olmak üzere 10 gemilik bir filosu oluştu. Bu gemiler ağırlıklı olarak Karadeniz’de faaliyet gösteriyor ama petrol ve gaz anlaşmaları devam eden Türkiye’nin Akdeniz’deki kendi sahaları dışında, Somali, Libya, Pakistan açıklarında petrol ve/veya doğalgaz arama ve çıkarma faaliyetlerinde bulunması bekleniyor.
- Sondaj Gemileri: Yavuz, Kanuni, Abdülhamit Han, Fatih + 2 yeni gemi satın alındı ve Türkiye’ye getirildi.
- Sismik Araştırma Gemileri: Barbaros Hayreddin Paşa, MTA Oruç Reis.
- Doğal Gaz Üretim Platformu: Osman Gazi ve inşası devam eden henüz isim verilmemiş gemi.
